Chiều 21/6 tại TP. Hải Phòng, phiên thứ 9 Diễn đàn Báo chí 2026 trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc với chủ đề “Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số” đã mở ra một cuộc trao đổi nhiều chiều về tương lai của báo chí Việt Nam.
Phiên thảo luận có sự tham dự của ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Thanh Lâm - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; ông Phạm Văn Tuấn - Ủy viên Thành ủy, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng cùng nhiều chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, truyền thông và công nghệ.
Cuộc chuyển mình sang tự chủ nền tảng, dữ liệu và kinh tế báo chí
Mở đầu chuỗi tham luận, các diễn giả thống nhất rằng khái niệm “tự chủ chiến lược” trong báo chí không còn được hiểu đơn thuần là tự chủ tài chính hay tự chủ nội dung, mà đang mở rộng sang khả năng làm chủ nền tảng phân phối, dữ liệu người dùng, công nghệ truyền dẫn và mô hình kinh doanh.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Quang Vũ - Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (VNA Media) - nhấn mạnh rằng cốt lõi của tự chủ chiến lược nằm ở tự chủ tư tưởng, tự chủ nội dung và năng lực thiết lập chương trình nghị sự. Theo ông, tự chủ tài chính chỉ là phần bề nổi; vấn đề then chốt là cơ quan báo chí có thực sự làm chủ được công nghệ, dữ liệu, nền tảng phân phối và mô hình quản trị hay không.
Ông Nguyễn Vũ Hoàng, Trưởng phòng Dữ liệu và Sản phẩm, Trung tâm Nền tảng và Dịch vụ số, Đài THVN cho rằng sự dịch chuyển của công chúng đã diễn ra nhanh hơn dự đoán. Người xem ngày nay không còn tiếp cận nội dung theo tuyến tính mà chuyển sang mô hình xem theo nhu cầu, theo thời gian riêng, trên nhiều thiết bị và đòi hỏi trải nghiệm cá nhân hóa.
Từ kinh nghiệm tái cơ cấu của VNA Media, đơn vị hiện đang từng bước xây dựng mô hình phát triển dựa trên bốn trụ cột gồm nội dung, công nghệ, dữ liệu và kinh tế báo chí, qua đó thích ứng với bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông số.
Trong bối cảnh đó, chiến lược phát triển nền tảng VTVGo được VTV xác định như một bước đi dài hạn từ năm 2014 nhằm xây dựng năng lực tự chủ. Theo chia sẻ tại diễn đàn, đến năm 2026, nền tảng đã ghi nhận hơn 45 triệu lượt cài đặt trong và ngoài nước; lượng người dùng thường niên đạt khoảng 32–35 triệu người; đồng thời tiếp nhận khoảng 100 tỷ điểm dữ liệu mỗi năm phục vụ quy hoạch nội dung, phân phối và tối ưu vận hành. Việc tích hợp sẵn nút truy cập trên các dòng tivi thông minh từ năm 2024 cũng giúp số lượt cài đặt trên tivi đạt khoảng 25 triệu.
Từ góc nhìn chiến lược, đại diện VTV nhấn mạnh bốn mục tiêu lớn của một nền tảng quốc gia: bảo vệ chủ quyền nội dung; lan tỏa văn hóa Việt; gia tăng sức lan tỏa của thông tin chính thống; và đặc biệt là nắm giữ dữ liệu hành vi người dùng để không bị phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.
Bài toán tự chủ công nghệ
Nếu nền tảng là nơi giữ chân công chúng, thì hạ tầng truyền dẫn được xem là điều kiện để báo chí duy trì khả năng tiếp cận. Ông Nguyễn Đăng Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học công nghệ, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển, Đài THVN trình bày tham luận về công nghệ phát sóng 5G Broadcast trong dải tần UHF, như một hướng tiếp cận mới nhằm giải quyết giới hạn của mô hình truyền hình dựa trên Internet.
Theo phân tích tại diễn đàn, mô hình Unicast hiện nay đối mặt với ba nút thắt lớn: giới hạn băng thông, nguy cơ nghẽn mạng khi lượng người xem tăng cao và chi phí vận hành CDN tăng mạnh theo quy mô. Giải pháp 5G Broadcast được nghiên cứu theo hướng tận dụng hệ thống trạm phát truyền hình hiện hữu để truyền trực tiếp dữ liệu tới thiết bị di động mà không phụ thuộc mạng dữ liệu truyền thống.
Điểm đáng chú ý của công nghệ này là không tiêu hao dữ liệu di động, khả năng truyền phát ổn định bất kể số lượng người xem, độ trễ gần như bằng không và vẫn duy trì hoạt động trong trường hợp xảy ra thiên tai hoặc sự cố hạ tầng viễn thông.
Theo chia sẻ của đại diện VTV - , hạ tầng hiện tại với hàng chục trạm phát phủ rộng phần lớn dân số đã sẵn sàng cho các bước chuyển đổi tiếp theo khi cơ chế quản lý và điều kiện triển khai hoàn thiện.
Tự chủ dữ liệu: Từ thống kê độc giả đến năng lực điều hành tòa soạn
Một trong những chủ đề nhận được nhiều quan tâm là tham luận về tự chủ dữ liệu của ông Quách Hoài Nam - Chủ tịch AMI Group. Theo ông Nam, dữ liệu báo chí không thiếu nhưng đang bị phân mảnh nghiêm trọng. Các nguồn dữ liệu tồn tại rải rác từ báo in, website, truyền hình, OTT, mạng xã hội đến hệ thống vận hành nội bộ, khiến nhiều cơ quan báo chí sở hữu lượng dữ liệu lớn nhưng chưa biến dữ liệu thành công cụ ra quyết định.
Từ kinh nghiệm triển khai hệ thống đo lường NeoTAM, đại diện AMI Group đề xuất tiếp cận dữ liệu như một hệ thống gồm năm lớp: dữ liệu nội dung; dữ liệu độc giả; dữ liệu tương tác; dữ liệu thương mại; dữ liệu vận hành.
Để các lớp dữ liệu phát huy hiệu quả, mô hình quản trị cần bảo đảm ba nguyên tắc: dữ liệu phải được cập nhật liên tục, nhất quán về phương pháp đo lường và có khả năng kiểm chứng ngược. Đáng chú ý, ông Nam nhấn mạnh khái niệm “kiểm toán dữ liệu” – tức quá trình chuẩn hóa chuỗi vận hành giữa ba nhóm: nhóm tạo dữ liệu, nhóm sử dụng dữ liệu và nhóm ra quyết định. Theo đó, dữ liệu chỉ có giá trị khi chuyển hóa được thành hành động cụ thể trong từng phòng ban và từng quyết định sản xuất nội dung.
Báo chí địa phương và bài toán khó nhất: Tự chủ tài chính sau sắp xếp bộ máy
Nếu các tham luận trước đặt trọng tâm vào nền tảng và dữ liệu, thì phần chia sẻ của ông Phạm Văn Tuấn - Ủy viên Thành ủy, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng mang đến góc nhìn thực tiễn từ địa phương. Theo ông Tuấn, tự chủ tài chính mới là bài toán khó nhất đối với cơ quan báo chí địa phương hiện nay.
Sau quá trình hợp nhất các đơn vị báo chí và mở rộng địa giới hành chính, cơ quan mới phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề: khác biệt cơ chế tài chính, khác biệt mô hình dự toán, chênh lệch văn hóa làm việc, quy trình tác nghiệp và áp lực tinh gọn bộ máy. Một khó khăn đáng chú ý là chi phí dành cho con người hiện chiếm tới khoảng 57,6% tổng chi thường xuyên, trong khi dư địa đầu tư cho nội dung và công nghệ ngày càng thu hẹp.
Cùng với đó là sự suy giảm mạnh của doanh thu quảng cáo truyền thống. Nếu trước giai đoạn số hóa truyền hình, doanh thu quảng cáo từng đạt khoảng 180 tỷ đồng mỗi năm thì đến nay chỉ còn duy trì ở mức hơn 10 tỷ đồng.
Từ thực tiễn vận hành, đại diện Hải Phòng cho rằng báo chí địa phương buộc phải thay đổi mô hình phát triển. Đơn vị đang chuyển từ cấu trúc nhiều cơ quan độc lập sang mô hình truyền thông đa phương tiện với quy trình sản xuất thống nhất; chuyển chiến lược phân phối theo thứ tự ưu tiên: mạng xã hội - báo điện tử - phát thanh - truyền hình - báo in. Bên cạnh đó là cắt giảm các format kém hiệu quả, phát triển các gói hợp tác truyền thông tổng thể, khai thác livestream thương mại điện tử và xây dựng các nguồn thu mới gắn với nền tảng số. Đại diện Hải Phòng cũng kiến nghị sớm hoàn thiện hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật cho báo in, báo điện tử và sản phẩm nội dung số nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho cơ chế đặt hàng.
Kết phiên tham luận, ông cho rằng mỗi cơ quan báo chí với năng lực, điều kiện và đặc thù riêng sẽ có những lối đi khác nhau. Theo ông, tự chủ tài chính của cơ quan báo chí sau sắp xếp tổ chức bộ máy là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự thay đổi tư duy đồng bộ cả về mô hình tổ chức, phương thức quản trị, chất lượng nội dung, nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ. Năng lực tự chủ tài chính phản ánh sức khỏe của cơ quan báo chí, năng lực đổi mới, sức cạnh tranh và khả năng đồng hành cùng sự phát triển của địa phương trong kỷ nguyên số. Ông nhấn mạnh, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự đồng hành của các cơ quan quản lý cùng quyết tâm đổi mới của chính các cơ quan báo chí, quá trình tự chủ tài chính sẽ trở thành động lực quan trọng để xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Từ dữ liệu bên thứ nhất đến kinh tế báo chí: Cuộc cạnh tranh mới của truyền thông
Phát biểu tại diễn đàn, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng một trong những thay đổi lớn nhất của báo chí hiện nay là sự dịch chuyển từ quảng cáo truyền thống sang tối ưu dữ liệu bên thứ nhất.
Theo ông, các nền tảng công nghệ toàn cầu đang hiểu độc giả rất rõ và dùng dữ liệu đó để chi phối thị trường quảng cáo. Vì vậy, báo chí muốn giữ vị thế cần đưa công chúng quay trở lại các nền tảng do mình làm chủ. Khi sở hữu được dữ liệu độc giả, dữ liệu nội dung và dữ liệu thương mại trong cùng một hệ sinh thái, cơ quan báo chí có thể xây dựng mô hình “dữ liệu hóa nội dung”, tối ưu hóa hiệu quả sản xuất và tạo nguồn thu mới. Đây cũng là nền tảng để mở rộng sang các mô hình dịch vụ, thương mại điện tử và hệ sinh thái số.
Năng lực thực thi - điểm nghẽn lớn nhất của chuyển đổi
Khép lại diễn đàn, ông Nguyễn Thanh Lâm - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu chiến lược mà nằm ở năng lực thực thi. Theo ông, nhiều cơ quan báo chí xây dựng được tầm nhìn tốt nhưng chưa chuyển hóa thành thay đổi thực chất ở cấp bộ máy và con người. Tự chủ chiến lược vì vậy không phải là một công thức hoàn chỉnh có sẵn, mà là quá trình vừa triển khai, vừa điều chỉnh, vừa học hỏi từ thực tế.
Đồng quan điểm này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh đào tạo nhân lực phải chuyển từ tư duy “biết sử dụng công nghệ” sang “làm chủ công nghệ”, đồng thời bảo đảm năm năng lực nền tảng: bản lĩnh chính trị, kiểm chứng thông tin, làm chủ dữ liệu và AI, tác nghiệp đa phương tiện và tư duy kinh tế báo chí.
Từ những trao đổi tại diễn đàn, có thể thấy tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số không phải là một đích đến riêng lẻ. Đó là quá trình tái cấu trúc toàn diện - từ nội dung, công nghệ, dữ liệu, tài chính đến con người - để báo chí tiếp tục giữ vai trò định hướng, tạo dựng niềm tin và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong bối cảnh truyền thông đang thay đổi từng ngày.
