Phiên thảo luận dưới sự điều phối của Ông Nguyễn Văn Bá (Tổng biên tập báo Vietnamnet) cùng sự tham gia của các diễn giả hàng đầu từ cơ quan quản lý, đơn vị báo chí và tổ chức công nghệ là bà Đặng Thị Phương Thảo (Phó Cục trưởng Cục Báo chí), bà Phạm Thị Kim Oanh (Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), ông Nguyễn Việt Hưng (Phó Tổng Biên tập Báo Thanh Niên), bà Nguyễn Thanh Hải (Chủ tịch Công ty FPT Online), ông Nguyễn Quang Đồng (Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông), ông Hoàng Đình Chung (Giám đốc Trung tâm Bản quyền số).
Mở đầu phiên thảo luận, bà Đặng Thị Phương Thảo (Phó Cục trưởng Cục Báo chí) nhận định hệ sinh thái báo chí số Việt Nam hiện vô cùng lớn mạnh với 733 cơ quan báo chí, khoảng 41 ngàn người lao động và sản xuất đến 40 triệu tin bài mỗi năm. Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI và chuyển đổi số mạnh mẽ đang đẩy vấn đề bản quyền trước những thách thức chưa từng có.
Theo bà Thảo, các hành vi vi phạm hiện nay không chỉ dừng lại ở việc sao chép nguyên văn bài báo mà còn diễn ra dưới nhiều hình thức tinh vi như “xào nấu” nội dung, thay đổi tiêu đề, cắt ghép ảnh, video hoặc sử dụng dữ liệu báo chí để huấn luyện các hệ thống AI.
Thực tế cho thấy nhiều cơ quan báo chí lớn như VnExpress, Tuổi Trẻ, VietnamPlus, Thanh Niên, VietnamNet hay Dân trí thường xuyên phải đối mặt với tình trạng nội dung bị sao chép trái phép. Điều đáng lo ngại là các đơn vị sản xuất nội dung phải bỏ ra nguồn lực lớn để tác nghiệp, trong khi các tổ chức vi phạm lại hưởng lợi từ quảng cáo và lượng truy cập.
Hiện nay hệ thống khung pháp lý cơ bản của Việt Nam đã có Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí, Công điện số 38 của Thủ tướng... Nhưng thực tế luật pháp đang chạy sau tốc độ phát triển của công nghệ. Vẫn còn những khoảng trống lớn về cơ chế chia sẻ doanh thu đối với các nền tảng xuyên biên giới hay quy định quản lý dữ liệu huấn luyện cho AI.
“Bảo vệ bản quyền báo chí không chỉ là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mà còn là bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ nguồn tin chính thống và bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin chất lượng của công chúng”, bà Đặng Thị Phương Thảo nhấn mạnh.
Để bảo vệ tài sản số báo chí, các diễn giả thống nhất rằng không thể chỉ dựa vào các biện pháp thủ công mà phải chuyển dịch sang giám sát thông minh bằng công nghệ.
Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), cho rằng trong bối cảnh AI và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, việc bảo vệ tài sản trí tuệ của cơ quan báo chí cần được nhìn nhận xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất nội dung.
Theo ông, tài sản của báo chí không chỉ là sản phẩm cuối cùng được xuất bản mà còn bao gồm kho dữ liệu, tư liệu, thông tin được tích lũy qua nhiều năm hoạt động. Từ khâu hình thành ý tưởng đề tài, thu thập thông tin, dữ liệu, sản xuất tác phẩm đến khi xuất bản, mỗi mắt xích đều cần được bảo vệ bằng các cơ chế pháp lý và công nghệ phù hợp.
Tại phiên thảo luận, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ câu chuyện gánh nặng kinh tế khi ký hợp đồng về bản quyền thông tin ngoại quốc là một trong những vấn đề mà các cơ quan báo chí trong nước đang gặp phải. Vì thế chúng ta hy vọng thúc đẩy online phát triển mạnh để phần nào cân đối các nguồn thu.
Trong kỷ nguyên AI, kho dữ liệu báo chí ngày càng trở thành nguồn tài nguyên có giá trị cao, do đó việc bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ nhằm ngăn chặn hành vi sao chép trái phép mà còn giúp các cơ quan báo chí giữ vững lợi thế cạnh tranh và bảo đảm nguồn lực cho hoạt động sáng tạo nội dung chất lượng.
