Ngày 6/11, phường Bãi Cháy (Quảng Ninh) tổ chức khởi công dự án tu bổ, tôn tạo đền Cái Lân Hạ. Công trình gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu của cư dân vùng biển, mang ý nghĩa bảo tồn một không gian văn hóa tâm linh lâu đời bên bờ vịnh Hạ Long.
Gìn giữ dấu ấn văn hóa vùng biển
Theo truyền thuyết, đền Cái Lân có từ thời Trần, gắn với việc Hưng Đạo Đại Vương cho xây dựng nơi thờ Mẫu Đệ Tam, vị thánh mẫu cai quản miền sông nước. Bao đời nay, người dân vùng biển tìm đến cửa đền cầu mong sóng yên biển lặng, những chuyến ra khơi bình an. Điểm đặc biệt của đền Cái Lân là chỉ thờ riêng Mẫu Đệ Tam, còn gọi là Mẫu Thoải.
Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016. Trong dòng chảy tín ngưỡng ấy, đền Cái Lân lưu giữ những dấu ấn riêng về đời sống tinh thần và văn hóa của cộng đồng cư dân vùng biển Quảng Ninh.
Năm 1995, để phục vụ mở rộng cảng Quảng Ninh, ngôi đền được di dời khỏi vị trí sát mép biển lên khu đồi phía trên, nay gọi là đền Thượng. Dù không gian thờ tự thay đổi, người dân vẫn duy trì việc hương khói. Qua thời gian, nhiều hạng mục hư hỏng, không gian chật hẹp, đặt ra yêu cầu tu bổ, tôn tạo để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng và phát huy giá trị di tích.
Dự án có tổng mức đầu tư gần 170 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa và công đức. Công trình được thiết kế theo kiến trúc truyền thống Bắc Bộ, hình chữ Công, kết cấu khung cột gỗ, mái đao cong, kết hợp sân lễ và cây xanh. Việc thi công đặt yêu cầu bảo đảm chất lượng, giữ gìn các chi tiết kiến trúc, mỹ thuật truyền thống.
Hòa vào dòng chảy văn hóa tháng 11
Công trình được khởi công trong thời điểm Quảng Ninh triển khai chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11. Trong tháng 11/2026, Quảng Ninh dự kiến tổ chức 88 hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, nổi bật có Ngày hội văn hóa cộng đồng các dân tộc, chương trình nghệ thuật quảng bá di sản Yên Tử, Liên hoan Ẩm thực Quảng Ninh, Hội sách và Giải Marathon Quốc tế Di sản Hạ Long.
Trong chuỗi hoạt động này, việc phục dựng đền Cái Lân Hạ góp thêm một điểm nhấn về bảo tồn di sản văn hóa tại địa phương. Nếu các chương trình nghệ thuật, lễ hội tạo không khí sinh hoạt văn hóa sôi động, thì những công trình tín ngưỡng như đền Cái Lân chính là nơi lưu giữ ký ức, phong tục và bản sắc của cộng đồng.
Đền Cái Lân cũng có tiềm năng trở thành điểm tham quan văn hóa trong hành trình khám phá phường Bãi Cháy, bổ sung chiều sâu cho sản phẩm du lịch vịnh Hạ Long vốn có thế mạnh về cảnh quan biển đảo và nghỉ dưỡng. Lễ hội đền Cái Lân được phục dựng từ năm 2025, với các nghi lễ dâng hương, hát văn và trò chơi dân gian, góp phần duy trì thực hành tín ngưỡng, thu hút sự quan tâm của người dân và du khách.
Khơi nguồn lực từ kinh tế di sản
Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, thúc đẩy kinh tế di sản gắn với du lịch.
Việc tu bổ đền Cái Lân Hạ là một hướng cụ thể hóa tinh thần đó tại phường Bãi Cháy. Giá trị công trình không chỉ nằm ở kiến trúc được phục dựng mà còn ở khả năng duy trì sinh hoạt tín ngưỡng, tổ chức lễ hội, giáo dục truyền thống và hình thành sản phẩm du lịch văn hóa.
Để di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển, yêu cầu quan trọng là bảo tồn nguyên vẹn bản sắc, giữ gìn sự tôn nghiêm của không gian thờ tự, tránh thương mại hóa và biến dạng các giá trị tín ngưỡng. Khi cộng đồng tiếp tục là chủ thể gìn giữ, trao truyền di sản, đền Cái Lân Hạ sẽ có thêm sức sống trong đời sống văn hóa đương đại, đồng thời góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch của vùng đất Bãi Cháy.
Vũ Phong Cầm
