Đầu thế kỷ XX, Cửa Ông được người Pháp xây dựng thành trung tâm chế biến, sàng tuyển và cảng xuất than đầu tiên ở Đông Dương. Nhà sàng Cửa Ông, nay là Phân xưởng Tuyển than 1, đi vào hoạt động năm 1924, gắn với quá trình hình thành và phát triển đội ngũ công nhân mỏ Quảng Ninh.
Dấu ấn lịch sử trên cảng than
Trong hệ thống thiết bị cảng than thời kỳ đó, cầu trục Poóc tích số 1 là một trong 7 cầu trục do Pháp thiết kế, chế tạo, đưa vào sử dụng từ ngày 1/1/1928. Công trình được xây dựng bằng kết cấu sắt thép, dài 20m, cao 19,5m, có hệ thống đường ray giúp di chuyển dọc cảng để bốc rót than xuống tàu biển.
Đặc biệt, đêm 6, rạng sáng 7/11/1929, người thợ trẻ yêu nước Ngô Huy Tăng đã leo lên cầu trục này cắm lá cờ đỏ búa liềm, nhân kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga. Sự kiện trở thành dấu mốc quan trọng trong phong trào đấu tranh cách mạng của công nhân vùng Mỏ, gắn với sự phát triển của các tổ chức cách mạng tại Cẩm Phả - Cửa Ông.
Với giá trị lịch sử đó, Cầu Poóc tích này là trọng tâm trong cụm di tích được Bộ Văn hóa, Thông tin công nhận là di tích lịch sử theo Quyết định số 3457-VH/QĐ ngày 5/11/1997 gồm: Cầu trục Poóc tích số 1; và Trận địa pháo cao xạ, Hầm chỉ huy…hai di tích trong kháng chiến chống Mỹ.
Gần một thế kỷ vẫn bền bỉ trong dây chuyền sản xuất
Điều đặc biệt của cầu trục Poóc tích số 1 là gần 100 năm sau ngày đưa vào sử dụng, công trình vẫn đang hoạt động tại cảng Cửa Ông. Từ công suất thiết kế ban đầu 52 tấn/giờ, qua nhiều lần sửa chữa, nâng cấp và hiện đại hóa thiết bị, cầu trục hiện đạt năng suất bình quân 200 tấn/giờ, là một trong hai thiết bị đảm nhận việc rót than xuống tàu biển của Công ty Tuyển than Cửa Ông-TKV.
Được ghép nối từ những thanh sắt đan xen, tạo thành kết cấu chịu lực vững chắc, cây cầu là minh chứng sinh động cho chất lượng thiết kế, chế tạo công trình công nghiệp từ đầu thế kỷ XX. Hệ thống đường ray, cơ cấu nâng hạ và bộ khung thép vẫn tiếp tục phát huy công năng sau nhiều thế hệ khai thác.
Công trình hiện do Phân xưởng Kho bến trực tiếp quản lý, tổ chức sản xuất; được Công ty thường xuyên sửa chữa, bảo dưỡng để bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động. Việc bảo tồn một di tích vẫn đang thực hiện chức năng sản xuất cho thấy cách ứng xử đáng trân trọng với di sản công nghiệp: gìn giữ dấu tích lịch sử đồng thời phát huy giá trị sử dụng vốn có.
Không chỉ có giá trị nghiên cứu lịch sử, kỹ thuật, cầu trục Poóc tích số 1 còn là điểm đến giàu sức gợi đối với những người muốn tìm hiểu lịch sử khai thác than, văn hóa thợ mỏ và sự phát triển công nghiệp vùng Đông Bắc. Đây là nguồn tài nguyên có thể góp phần hình thành sản phẩm du lịch di sản công nghiệp đặc sắc của Quảng Ninh.
Tiếp nối truyền thống trong sản xuất và đời sống
Phát huy truyền thống 90 năm công nhân vùng Mỏ, Công ty Tuyển than Cửa Ông tiếp tục đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường. Dịp kỷ niệm năm nay, Công ty hoàn thành công trình cải tạo hệ thống hố cấp liệu 405 và hệ thống thoát nước khu vực trạm cân Phân xưởng Tuyển than 4, với tổng mức đầu tư 36,44 tỷ đồng.
Cùng với nhiệm vụ sản xuất, các hoạt động văn hóa, thể thao, chăm lo đời sống người lao động được duy trì; Công ty tích cực tham gia sáng tác văn học, nghệ thuật và cung cấp tư liệu phục vụ các hoạt động kỷ niệm 90 năm truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”.
Từ cây cầu trục gần thế kỷ vẫn bền bỉ rót than xuống tàu biển đến những dây chuyền sản xuất được đầu tư hiện đại hôm nay, Tuyển than Cửa Ông đang tiếp nối một di sản công nghiệp giàu giá trị lịch sử, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa và tài nguyên du lịch của vùng Mỏ Quảng Ninh.
Vũ Phong Cầm
