Một tuyến phố đẹp không chỉ bởi nhà cửa khang trang, mặt đường sạch sẽ mà còn bởi sự thông thoáng của vỉa hè và trật tự trong từng công trình. Thế nhưng, tại một số khu vực ở Cẩm Phả, quá trình đô thị hóa qua nhiều giai đoạn đã để lại không ít bất cập: hàng quán lấn chiếm vỉa hè, sử dụng đất công cộng sai mục đích; công trình cơi nới, mái che, mái vẩy chìa ra ngoài chỉ giới, che khuất tầm nhìn, làm mất mỹ quan.
Những công trình lấn chiếm – điểm nghẽn của mỹ quan đô thị
Có những đoạn hè phố vốn dành cho người đi bộ nhưng bị thu hẹp bởi quầy hàng, vật kiến trúc và phần cơi nới của nhà dân. Những tồn tại kéo dài khiến không gian đô thị trở nên chật chội, nhếch nhác, ảnh hưởng đến an toàn giao thông và sinh hoạt cộng đồng.
Trước thực trạng đó, phường Cẩm Phả đang triển khai các giải pháp lập lại trật tự xây dựng, trật tự đô thị; rà soát, xử lý công trình vi phạm, tháo dỡ những hạng mục lấn chiếm vỉa hè, đất công cộng, trả lại không gian dành cho người đi bộ và cảnh quan đường phố.
Việc chỉnh trang không tránh khỏi những ý kiến trái chiều. Với những hộ từng tận dụng vỉa hè để kinh doanh hoặc cơi nới công trình, tháo dỡ đồng nghĩa với việc phải thay đổi thói quen, thậm chí ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế trước mắt. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng vỉa hè là không gian công cộng, không phải phần diện tích riêng để mỗi nhà tùy ý sử dụng. Quyền lợi của cá nhân không thể đặt cao hơn lợi ích chung của cộng đồng.
Điều người dân mong muốn là quá trình xử lý phải công khai, minh bạch, đúng quy định, bảo đảm công bằng giữa các trường hợp; đồng thời có giải thích, vận động thấu tình đạt lý. Khi những nguyên tắc ấy được thực hiện nhất quán, việc lập lại trật tự đô thị sẽ có thêm cơ sở để tạo sự đồng thuận.
Đường thông, hè thoáng – đẹp nhà, đẹp phố
Trả lại vỉa hè cho người đi bộ mới là một phần của công cuộc chỉnh trang. Điều quan trọng hơn là sau giải tỏa, các tuyến phố phải được tổ chức lại ngăn nắp, đồng bộ, bảo đảm công năng sử dụng. Khi vỉa hè thông thoáng, tầm nhìn được mở rộng, người đi bộ có không gian an toàn, diện mạo đường phố cũng trở nên sáng sủa, gọn gàng hơn.
Nhưng một đô thị không thể chỉ đẹp ở phần nhìn thấy trên mặt đất. Vỉa hè lát mới, đường phố sạch đẹp mà cứ mưa lớn lại ngập úng, nước thải sinh hoạt chảy chung với nước mưa rồi thoát trực tiếp ra môi trường thì những kết quả chỉnh trang khó có thể bền vững.
Thực tế, hệ thống thoát nước tại một số tuyến phố ở Cẩm Phả được xây dựng từ lâu, đã hư hỏng và sử dụng chung cho cả nước mưa lẫn nước thải sinh hoạt. Đây là một trong những bất cập cần giải quyết khi cải tạo, nâng cấp hạ tầng đô thị.
Bởi vậy, cùng với chỉnh trang cảnh quan, phường đặt yêu cầu đầu tư hệ thống thoát nước theo hướng tách riêng nước mưa và nước thải sinh hoạt. Cách làm này không chỉ nâng cao khả năng tiêu thoát nước, hạn chế ngập úng mà còn tạo điều kiện thu gom nước thải để xử lý, giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường, nhất là khu vực vịnh Bái Tử Long.
Hai hệ thống cống – chuẩn bị cho đô thị phát triển bền vững
Trong quá trình thi công, một số người dân băn khoăn khi thấy trên cùng tuyến phố xuất hiện hai loại cống có kích thước khác nhau, một lớn, một nhỏ. Vì sao không xây dựng một tuyến cống lớn để thu gom tất cả các loại nước, vừa tiết kiệm diện tích, vừa giảm chi phí? Đây là thắc mắc cần được giải thích rõ, bởi nếu chỉ nhìn hình dáng bên ngoài, rất khó hình dung công năng của từng hệ thống.
Tại cuộc họp chiều 28/10/2026 do UBND phường Cẩm Phả tổ chức để tháo gỡ vướng mắc trong thi công hệ thống thoát nước tuyến đường Tô Hiệu, các đơn vị chuyên môn đã trình bày phương án thiết kế được phê duyệt. Theo đó, tuyến rãnh thoát nước hiện trạng D1000 trên vỉa hè đã xuống cấp, đang sử dụng chung để thoát nước mưa và nước thải sinh hoạt. Dự án sẽ thay thế bằng tuyến cống D300 thu gom nước thải sinh hoạt, kết hợp các ống PVC D125 đấu nối từ từng hộ dân vào hệ thống chung. Trong khi đó, tuyến cống hộp D800x1000 dưới lòng đường đảm nhiệm việc thu gom, thoát nước mưa và nước mặt đường.
Nói một cách dễ hiểu, nước mưa và nước thải sinh hoạt có nguồn gốc, tính chất khác nhau nên cần được dẫn theo hai hệ thống riêng. Nước mưa từ mái nhà, mặt đường được thu gom qua hệ thống thoát nước mặt. Nước thải từ tắm giặt, vệ sinh, sinh hoạt hằng ngày của các hộ dân được dẫn vào tuyến cống riêng, sau đó đưa về trạm xử lý khi công trình này được đầu tư và vận hành.
Nếu vẫn sử dụng cống chung, nước thải sinh hoạt có thể theo dòng nước mưa chảy thẳng ra môi trường, trong đó có vùng nước vịnh Bái Tử Long. Việc tách riêng hai hệ thống vì thế không phải làm thêm cho phức tạp, mà là yêu cầu cần thiết để từng bước kiểm soát nguồn thải, bảo vệ môi trường đô thị và vùng biển.
Đáng chú ý, phường triển khai tuyến cống thu gom nước thải đồng thời với dự án thoát nước mặt và cải tạo vỉa hè, trong khi trạm xử lý nước thải là bước đầu tư tiếp theo. Đây là cách chuẩn bị trước hạ tầng, tạo sẵn mạng lưới thu gom, đấu nối, tránh tình trạng vừa hoàn thành lát vỉa hè, chỉnh trang đường phố lại phải đào lên để lắp đặt đường ống. Thi công đồng bộ ngay từ đầu cũng góp phần tiết kiệm chi phí, hạn chế xáo trộn đời sống dân cư.
Tại cuộc họp ngày 28/10, Chủ tịch UBND phường Hoàng Việt Dũng nêu yêu cầu triển khai hệ thống thoát nước theo thiết kế được phê duyệt, phù hợp quy hoạch và định hướng phát triển đô thị. Đối với các công trình cải tạo, nâng cấp đường Tô Hiệu, Bái Tử Long, Bà Triệu và các khu dân cư hiện hữu, lãnh đạo phường đề nghị các khu phố nắm chắc quy hoạch, thiết kế, công khai thông tin, giải thích rõ yêu cầu kỹ thuật để người dân hiểu và đồng thuận. Các đơn vị tư vấn, giám sát, thi công cùng Trung tâm Cung ứng dịch vụ phường phải phối hợp chặt chẽ, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong đấu nối thoát nước của từng hộ, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của Nhân dân.
Chỉnh trang đô thị là công việc tác động trực tiếp đến không gian sống và lợi ích của người dân, vì vậy đối thoại, công khai và giải thích thấu đáo là điều không thể thiếu. Những kiến nghị chính đáng cần được tiếp thu, những bất cập trong thi công phải được khắc phục; song mỗi người dân cũng cần nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với không gian chung.
Một tuyến phố văn minh không chỉ được đo bằng những vỉa hè lát mới hay những mặt tiền khang trang, mà còn ở hệ thống hạ tầng vận hành hiệu quả, môi trường trong lành và trật tự đô thị được duy trì. Đó cũng là mục tiêu mà Cẩm Phả hướng tới trong quá trình chỉnh trang: không chỉ đẹp phố hôm nay, mà còn chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển bền vững ngày mai.
Vũ Phong Cầm
