Hà Nội có thể được khám phá qua những con phố cổ, những ngôi đình thờ tổ nghề, những khu chợ lâu đời hay các làng nghề lưu giữ kỹ nghệ truyền thống. Nhưng trong nhịp sống đô thị hôm nay, những không gian ấy không chỉ là dấu tích của quá khứ mà còn có thể trở thành nơi gặp gỡ của nghệ nhân, nhà thiết kế, kiến trúc sư, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo, cùng tạo nên những giá trị mới.
Với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế Sáng tạo” và thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”, mùa lễ hội thứ năm được kỳ vọng tạo bước chuyển từ một sự kiện văn hóa thường niên thành nền tảng kết nối di sản, sáng tạo và thị trường.
Tại cuộc họp báo chiều 6/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp Tạp chí Kiến trúc công bố các hoạt động của lễ hội. Đây là lần thứ năm sự kiện được tổ chức kể từ khi Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019. Năm nay, lễ hội có quy mô lớn nhất từ trước đến nay với khoảng 150 hoạt động trong 16 ngày, diễn ra tại 5 cụm không gian chính, thu hút gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.
Từ Kẻ Chợ đến “Kẻ Nghệ” – câu chuyện sáng tạo của một đô thị di sản
Tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ” gợi nhắc về một Hà Nội được hình thành và phát triển từ sức sống của làng nghề, phố nghề, chợ và bến sông. Nếu “Kẻ Chợ” gắn với đô thị giao thương sầm uất, nơi hàng hóa và con người gặp gỡ, thì “Kẻ Nghệ” nhấn mạnh tài hoa, kỹ năng và năng lực sáng tạo của cộng đồng làm nghề.
Ngày nay, cộng đồng ấy không chỉ có nghệ nhân, thợ thủ công hay tiểu thương, mà còn bao gồm nhà thiết kế, kiến trúc sư, nghệ sĩ, người làm công nghệ, người trẻ và cư dân đô thị. Họ cùng tham gia gìn giữ, làm mới và tạo ra những giá trị tiếp nối từ di sản.
Phát biểu tại họp báo, bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, cho biết định hướng của thành phố là chuyển từ “tổ chức lễ hội” sang “xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị”. Theo bà, lễ hội không chỉ là sự kiện văn hóa diễn ra trong 16 ngày cao điểm tháng 11 mà còn là kết quả của quá trình chuẩn bị, kết nối và đồng kiến tạo xuyên suốt năm 2026.
Thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” thể hiện mong muốn chuyển hóa các giá trị văn hóa, di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành những tài sản có khả năng phát triển lâu dài, góp phần tạo sinh kế, việc làm, thúc đẩy hợp tác và đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô.
Để hiện thực hóa định hướng này, từ đầu năm 2026, nhiều chương trình đã được triển khai như Tụ hội sáng tạo, phát triển thủ công đương đại, Kết duyên Sáng tạo kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế và doanh nghiệp, đưa giảng viên, sinh viên về làm việc cùng nghệ nhân, phát triển hạ tầng sáng tạo và tổ chức Cuộc thi Thiết kế Không gian Sáng tạo 2026. Những hoạt động này tạo nền tảng để lễ hội không dừng ở trưng bày, trình diễn mà hướng tới hình thành các sản phẩm, mô hình hợp tác có thể tiếp tục phát triển sau khi sự kiện khép lại.
Ở góc nhìn kiến trúc, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng kiến trúc không chỉ là nghệ thuật tổ chức không gian sống mà còn là cách một dân tộc gìn giữ bản sắc, biểu đạt ý thức và khát vọng phát triển. Từ phố phường, làng nghề, ngôi đình, khu phố cổ đến không gian ven sông, kiến trúc luôn gắn kết đời sống kinh tế với chiều sâu văn hóa của Thăng Long – Hà Nội.
Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhấn mạnh, kiến trúc còn đóng vai trò kiến tạo hạ tầng và không gian để các ngành công nghiệp văn hóa phát triển, từ mỹ thuật, thủ công mỹ nghệ, thời trang đến du lịch. “Không gian được kiến tạo đúng sẽ sinh ra giá trị, và giá trị ấy được bồi đắp qua nhiều thế hệ”, ông Phan Đăng Sơn chia sẻ.
Bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, đánh giá lễ hội là nền tảng quan trọng để kết nối di sản phong phú, tinh hoa nghề truyền thống với sức sáng tạo đương đại. Theo bà, Hà Nội có cơ hội cho thấy văn hóa và sáng tạo có thể đóng góp như thế nào vào tương lai của một đô thị bao trùm, bền vững hơn. UNESCO cam kết tiếp tục đồng hành cùng thành phố trong việc mở rộng hệ sinh thái sáng tạo, lan tỏa bản sắc văn hóa và tăng cường kết nối quốc tế.
Chợ Đồng Xuân, đình phố cổ và những không gian di sản được đánh thức
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của lễ hội là việc đưa các không gian di sản và thương mại truyền thống trở thành địa điểm thực hành sáng tạo. Thay vì chỉ giới thiệu tác phẩm trong những phòng trưng bày quen thuộc, nghệ thuật được đặt vào chính môi trường sống, nơi có hoạt động giao thương, sinh hoạt và những câu chuyện cộng đồng đang tiếp diễn.
Tại chợ Đồng Xuân, triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” diễn ra từ ngày 14–28/11, quy tụ 26 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ trong nước, quốc tế. Dưới sự giám tuyển của Nguyễn Anh Tuấn (Heritage Art Space), triển lãm đưa nghệ thuật đương đại vào cuộc đối thoại với kiến trúc, hàng hóa, âm thanh và nhịp sống của một khu chợ vẫn đang hoạt động.
Điểm đặc biệt là các tiểu thương không chỉ là người chứng kiến mà còn đóng góp câu chuyện, chất liệu và trực tiếp tham gia quá trình sáng tạo. Những âm thanh, hình ảnh, vật dụng và nhịp điệu mua bán thường nhật trở thành chất liệu nghệ thuật, giúp công chúng nhìn khu chợ quen thuộc bằng một góc nhìn mới. Đây cũng là thử nghiệm có ý nghĩa đối với định hướng phát triển mô hình kinh tế sáng tạo Đồng Xuân.
Ở khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Quảng trường Sáng tạo giới thiệu cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật qua Art Hanoi 2026, với sự tham gia của 11 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, cùng các tác phẩm hội họa, điêu khắc và sắp đặt. Hai hội chợ “Nghề & Nghệ” và “Makers Market – Chăm hoa đua nở”, diễn ra từ ngày 13–15/11, quy tụ hơn 200 đơn vị sáng tạo, giới thiệu sản phẩm thiết kế và mở ra cơ hội kết nối giữa người làm nghề, nhà thiết kế, doanh nghiệp với công chúng.
Tại khu vực phố cổ, chương trình “Chuyện Đình trong Phố” diễn ra từ ngày 14–28/11, kết nối 12 đình, hội quán với Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Dưới sự giám tuyển của Nguyễn Thế Sơn, chương trình mở ra hành trình tìm hiểu lịch sử phố nghề, nghề truyền thống và những kỹ nghệ từng góp phần tạo nên diện mạo Thăng Long – Kẻ Chợ. Công chúng có cơ hội trực tiếp trải nghiệm nghề xưa ngay trong không gian đình, di tích, qua đó tiếp cận di sản bằng hoạt động thực hành thay vì chỉ tham quan, ngắm nhìn.
Một điểm mới của mùa lễ hội năm nay là mô hình lưu trú sáng tác quốc tế. Gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia sẽ có cơ hội làm việc trực tiếp với nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng địa phương tại các không gian như Tháp nước Hàng Đậu, chợ Đồng Xuân và các nhà hát. Hoạt động đồng nghiên cứu, đồng sáng tạo và chuyển giao kỹ thuật không chỉ tạo điều kiện giao lưu chuyên môn mà còn mở rộng khả năng kết nối văn hóa giữa Hà Nội với mạng lưới sáng tạo quốc tế.
Hà Nội sáng đèn – nghệ thuật lan tỏa qua những địa điểm biểu tượng
Không gian lễ hội còn được mở rộng bằng các hoạt động biểu diễn, trải nghiệm và đối thoại chuyên môn. Với chủ đề “Hà Nội sáng đèn”, nghệ sĩ Nguyễn Quốc Hoàng Anh cùng các cộng sự giới thiệu 17 chương trình tại 11 địa điểm mang tính biểu tượng của thành phố. Chương trình quy tụ gần 30 nghệ sĩ quốc tế cùng hơn 150 nghệ sĩ, nghệ nhân và vũ công Việt Nam, kết nối âm nhạc thể nghiệm, sân khấu đương đại, nghệ thuật liên ngành và nghệ thuật truyền thông mới.
Mỗi địa điểm trở thành một không gian thưởng thức nghệ thuật với cách tiếp cận riêng, đưa hoạt động biểu diễn đến gần hơn với đời sống đô thị. Từ đó, những địa điểm vốn quen thuộc với người dân và du khách có thêm lớp trải nghiệm mới, góp phần tạo nên hành trình khám phá Hà Nội qua nhiều giác quan.
Tại Công viên Thống Nhất, dự án “Mầm sáng tạo” hướng tới xây dựng không gian công viên thành vườn ươm ý tưởng sáng tạo đô thị. Hai pavilion “Mây” và “Kén” dự kiến ra mắt ngày 21/11, giới thiệu những sáng kiến được tuyển chọn từ các cuộc thi trong năm, đồng thời khuyến khích công chúng tham gia vào quá trình sáng tạo.
Bên cạnh triển lãm và biểu diễn, lễ hội còn có hơn 10 tọa đàm, hội thảo về mô hình kinh tế sáng tạo Đồng Xuân, văn hóa trong thị trường, nghề thiết kế, di sản đô thị và lao động sáng tạo; cùng nhiều workshop, trải nghiệm, hoạt động trao giải và chương trình cộng hưởng tại bảo tàng, trường đại học, trung tâm thương mại, thư viện và các không gian sáng tạo trên địa bàn thành phố.
Đáng chú ý, lần đầu tiên Giải thưởng Thiết kế Sáng tạo Hà Nội được công bố nhằm tôn vinh những đóng góp sáng tạo tiêu biểu, phát huy giá trị di sản và tri thức bản địa, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái sáng tạo của Thủ đô. Các chương trình “Kết duyên Sáng tạo”, Summer Camp “Re – Làng nghề tái sinh” cũng hướng tới kết nối nhà thiết kế, giảng viên, sinh viên với nghệ nhân, phát triển sản phẩm thủ công đương đại từ chất liệu và tri thức truyền thống.
Từ trải nghiệm di sản đến sản phẩm du lịch sáng tạo
Với du lịch Hà Nội, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 mở ra thêm một cách khám phá thành phố: đi qua các không gian di sản, gặp gỡ cộng đồng làm nghề, tham gia trải nghiệm thủ công, thưởng thức nghệ thuật đương đại và tìm hiểu câu chuyện sáng tạo phía sau những địa điểm quen thuộc.
Thay vì chỉ tập trung vào các điểm tham quan nổi tiếng, du khách có thể kết nối nhiều không gian trong cùng một hành trình: từ hồ Hoàn Kiếm đến chợ Đồng Xuân, từ những ngôi đình phố cổ đến Công viên Thống Nhất. Mỗi điểm dừng không chỉ giới thiệu một hoạt động riêng mà còn kể một phần câu chuyện về lịch sử đô thị, nghề truyền thống và sức sáng tạo của người Hà Nội.
Đặc biệt, việc kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế, doanh nghiệp và thị trường có ý nghĩa quan trọng trong phát triển sản phẩm du lịch văn hóa. Những sản phẩm thủ công được làm mới từ chất liệu bản địa, các hoạt động trải nghiệm nghề, những câu chuyện về phố nghề và không gian di sản có thể trở thành chất liệu để xây dựng tour trải nghiệm chuyên đề, sản phẩm quà tặng và các dịch vụ sáng tạo gắn với điểm đến.
Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội, trong đó di sản không chỉ được bảo tồn như một giá trị tĩnh mà cần tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, tạo sinh kế cho cộng đồng và đóng góp vào kinh tế đô thị.
Sau bốn mùa tổ chức kể từ năm 2021, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội đã từng bước hình thành mạng lưới kết nối nghệ sĩ, kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ nhân, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Mùa thứ năm được kỳ vọng tạo bước chuyển rõ nét hơn: từ những hoạt động mang tính sự kiện sang các mô hình hợp tác, sản phẩm và không gian sáng tạo có khả năng tồn tại, phát triển lâu dài.
Lễ khai mạc “Thăng Long Kẻ Nghệ” dự kiến diễn ra lúc 19h ngày 13/11 tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm. Gala bế mạc “Hà Nội, những vang động” tổ chức lúc 19h30 ngày 28/11 tại chợ Đồng Xuân.
Với thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 không chỉ mời gọi công chúng đến thưởng thức nghệ thuật mà còn khuyến khích mỗi người trở thành một phần của quá trình sáng tạo. Khi di sản được kết nối với đời sống, nghề truyền thống gặp gỡ tư duy thiết kế mới và cộng đồng được trao cơ hội cùng tạo tác, những giá trị của Thăng Long xưa có thể tiếp tục sinh sôi trong một Hà Nội hiện đại, sáng tạo và giàu sức hấp dẫn đối với du khách.
