Qua đèo Nha Sam về làng Canh Tiến
Cuối tháng 4/2026, chúng tôi có chuyến công tác về làng Canh Tiến, xã Canh Vinh, tỉnh Gia Lai, để đắm mình trong không khí lễ hội của chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch, thể thao “Điểm hẹn Canh Tiến – Nơi hòa quyện cùng thiên nhiên”.
Chúng tôi đến Canh Tiến khi bình minh vừa ló dạng, sương mù còn bảng lảng trên đỉnh đèo Nha Sam. Chiếc xe chầm chậm vượt đèo rồi men theo con đường mới mở xuyên qua những cánh rừng phòng hộ xanh rì để vào làng.
Chỉ hơn một năm trước, hành trình ấy vẫn là điều không dễ. Người dân phải đi xuồng vượt hơn 10km hồ Núi Một từ xã An Nhơn Tây sang, hoặc đi bộ băng rừng, vượt đèo Nha Sam mất gần 3 giờ đồng hồ.
Canh Tiến cách trung tâm xã Canh Vinh khoảng 10km, có diện tích tự nhiên hơn 5ha, với hơn 170 hộ dân, 585 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Ba Na và Chăm. Nhiều năm, ngôi làng nằm lặng giữa núi rừng, gần như tách biệt với nhịp chuyển động bên ngoài.
Cuối tháng 4/2025, điện lưới quốc gia chính thức được kéo về Canh Tiến. Khoảng 6 tháng sau, tuyến đường liên xã dài hơn 13km kết nối từ Quốc lộ 19C vào làng được đưa vào sử dụng. Hai công trình hoàn thành trong cùng một năm, tạo nên bước ngoặt lớn đối với một ngôi làng từng biệt lập này.
Bởi vậy, khi điện về, đường mở, người làng không xem đó chỉ là chuyện hạ tầng. Họ gọi đó là “lịch sử”.
Trong những ngày lễ hội, giữa tiếng cồng chiêng và dòng người tấp nập, điều đọng lại trong tôi không chỉ là không khí rộn ràng, mà là cách người dân nói về hiện tại của họ. Từ bên hiên nhà sàn đến sân nhà văn hóa, hai chữ “lịch sử” được nhắc đi nhắc lại một cách tự nhiên.
Nghệ nhân dệt thổ cẩm Đinh Thị Nga chỉ tay về phía con đường mới, bảo đó là lịch sử. Một thanh niên trong làng nhìn ánh điện sáng khắp xóm cũng gọi đó là lịch sử. Có người nói ngắn gọn: “Có điện rồi, ban đêm không còn tối nữa”.
Nghe thì giản dị, mộc mạc, nhưng với một ngôi làng mấy mươi năm chỉ quen với ánh đèn dầu leo lét và giao thông cách trở, đó thật sự là cảm giác đổi đời đang hiện hữu từng ngày. Với người Canh Tiến, điện không chỉ để thắp sáng. Đường không chỉ để đi lại. Đó là dấu hiệu cho thấy ngôi làng đã thật sự gần hơn với thế giới bên ngoài.
Không khí lễ hội lan khắp không gian. Tiếng cồng chiêng, tiếng nói cười của du khách hòa cùng nhịp sống vốn trầm lặng của một ngôi làng miền núi. Nhưng điều khiến tôi chú ý hơn cả không phải là sự đông vui, mà là cách người dân kể về chính mình.
Họ kể về những đêm từng chìm trong bóng tối. Kể về những chuyến cắt rừng, vượt suối để ra ngoài làng. Kể về cảm giác lần đầu tiên thấy điện sáng trong nhà, xe cộ chạy thẳng vào làng, khách lạ tìm đến không phải để hỏi đường, mà để trải nghiệm văn hóa, cảnh quan và đời sống Canh Tiến.
Khi người làng bắt đầu làm du lịch
Nhưng “lịch sử” với người làng Canh Tiến không dừng lại ở điện và đường. Trong những ngày lễ hội, khi từng đoàn du khách tìm về làng, họ lại có thêm một điều mới để kể.
Khách đến để xem cồng chiêng, thưởng thức món ăn dân dã, ngắm cảnh núi rừng, nghe câu chuyện của làng và chạm vào một không gian văn hóa còn nguyên sơ. Những điều từng rất đỗi quen thuộc trong đời sống thường ngày bỗng trở thành tài sản du lịch.
Anh Đinh Văn Tình vừa đánh xuồng đưa đoàn khách tham quan hồ Núi Một cập bến. Người đàn ông vùng sơn cước tươi cười nói rằng đây là lần đầu tiên Canh Tiến đón đông khách đến vậy và anh cũng lần đầu có thêm thu nhập từ du lịch. Với anh, đó cũng là một điều “mang tính lịch sử”.
Không phải rời làng, không phải xa núi rừng để mưu sinh, anh kiếm thêm thu nhập bằng chính công việc đón khách, lái xuồng đưa khách đi trải nghiệm, giới thiệu món ăn và kể những câu chuyện về Canh Tiến trong ngày hội của làng.
Đằng sau niềm vui mộc mạc ấy là một chuyển động mới trong cách người dân nhìn về sinh kế. Từ chỗ sống chủ yếu dựa vào tự nhiên, Canh Tiến bắt đầu nhìn thấy khả năng biến chính cảnh quan, bản sắc và nếp sống của mình thành nguồn lực phát triển.
Trưởng làng Canh Tiến Đinh Văn Quanh không giấu được niềm vui nhưng cũng khá thận trọng. Anh nói bà con rất ủng hộ chủ trương phát triển du lịch cộng đồng, sẵn sàng tham gia, sẵn sàng thay đổi. Nhưng làm du lịch không phải là chuyện một sớm một chiều.
Người dân cần được hướng dẫn cách làm dịch vụ, cách đón khách, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo tồn bản sắc và ứng xử với du khách. Họ hiểu rằng, nếu không làm bài bản, những gì đang có hôm nay có thể chỉ dừng lại ở một sự kiện nhất thời.
Điều đáng quý là trong câu chuyện của người Canh Tiến không có sự nôn nóng, vội vàng. Có niềm vui, sự háo hức và cả niềm tự hào trước những đổi thay đang hiện hữu, nhưng cũng có sự bỡ ngỡ, dè dặt của những người lần đầu bước vào một hành trình mới. Họ đến với du lịch cộng đồng bằng những bước đi chậm mà chắc, vừa làm vừa học, nhưng ánh mắt luôn ánh lên nhiều kỳ vọng.
Buổi tối ở Canh Tiến, ánh điện trải dài qua từng mái nhà sàn. Dưới sân nhà văn hóa, du khách vẫn còn quây quần trò chuyện, chụp ảnh, thưởng thức những điệu múa và tiếng cồng chiêng vang vọng giữa núi rừng. Âm thanh ấy hòa cùng tiếng người cười nói, làm ngôi làng vốn nhiều năm lặng lẽ bỗng trở nên ấm áp và tràn đầy sức sống.
Đứng giữa không gian ấy, tôi chợt hiểu vì sao người dân cứ nhắc đến hai chữ “lịch sử”. Với họ, đó không phải điều gì xa xôi. Đó là khoảnh khắc ánh sáng điện lưới quốc gia xua đi bóng tối. Là con đường mở ra sau nhiều năm cách trở. Và là những nguồn thu đầu tiên từ du lịch, ngay trên chính mảnh đất mình sinh ra.
Canh Tiến hôm nay chưa phải là một điểm đến hoàn chỉnh. Du lịch cộng đồng ở đây mới ở những bước khởi đầu. Nhưng có lẽ, điều quan trọng hơn cả là người dân đã bắt đầu tin vào một con đường mới.
Một con đường mà ở đó, họ không phải rời làng để tìm cơ hội, mà có thể tạo ra cơ hội ngay trên mảnh đất của mình. Và trong dòng chảy ấy, hai chữ “lịch sử” không còn là cách nói, mà đã trở thành cảm nhận rất thật của người Canh Tiến về những ngày đổi thay đang hiện hữu.
Viên Hữu
