Phóng viên đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Thu Thủy – Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Canh Vinh (tỉnh Gia Lai), để làm rõ hơn cách một địa phương còn nhiều khó khăn đang kiên trì mở lối phát triển từ nội lực cộng đồng, nơi du lịch không chỉ là câu chuyện trải nghiệm mà còn là “cánh cửa” cho một hướng đi bền vững.
Thưa bà, vì sao Canh Vinh lại chọn du lịch cộng đồng cho Canh Tiến, một địa bàn còn rất nhiều khó khăn?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Canh Tiến từng gần như biệt lập, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm hơn 60%. Nhưng chính trong điều kiện đó, chúng tôi nhìn thấy những giá trị mà không phải nơi nào cũng còn.
Đó là cảnh quan tự nhiên còn nguyên sơ với hồ Núi Một, với thảm thực vật phong phú như rừng hoa trang cổ thụ, cây lộc vừng cổ thụ trên hồ, các loài cá sông tự nhiên, rừng phòng hộ, hệ thống suối thác… Quan trọng hơn là bản sắc văn hóa của đồng bào Ba Na, Chăm vẫn được gìn giữ khá trọn vẹn. Chúng tôi không đặt vấn đề làm du lịch để “theo kịp nơi khác”, mà đặt câu hỏi làm gì để người dân có thể sống được trên chính mảnh đất của mình và đặc biệt làm sao giữ gìn bản sắc văn hóa không bị mai một, để bản sắc ấy chính là nơi níu chân khách du lịch khi có dịp đến tham quan và trải nghiệm.
Du lịch cộng đồng là hướng phù hợp trong điều kiện hiện nay, bởi nó dựa vào những giá trị sẵn có và hướng tới sinh kế bền vững cho người dân. Chính vì thế, một trong lĩnh vực đột phá của Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ xã Canh Vinh lần thứ I xác định “xây dựng Canh Vinh thành điểm đến du lịch đặc sắc, lấy Làng Canh Tiến làm hạt nhân: phát huy thế mạnh thiên nhiên, văn hóa dân tộc; phát triển du lịch sinh thái, cộng đồng; xây dựng Làng Canh Tiến thành điểm nhấn tiêu biểu, tạo thương hiệu du lịch Canh Vinh gắn với kinh tế xanh, bảo tồn di sản và phát triển bền vững”. Trên cơ sở đó, Ban Thường vụ Đảng ủy xã Canh Vinh đã xây dựng Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại làng Canh Tiến làm cơ sở bước tiến bền vững của Làng Canh Tiến trong giai đoạn tới.
Nhưng với điều kiện hạ tầng còn hạn chế, bắt đầu làm du lịch lúc này có phải là một bước đi mạo hiểm?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Nếu chờ đủ điều kiện thì sẽ không bao giờ bắt đầu. Canh Tiến không có lợi thế về hạ tầng, nên phải làm từng bước, chậm mà chắc, đi từ những gì sẵn có và không chạy theo hình thức.
Người dân có nhà sàn thì cải tạo thành homestay. Có ẩm thực truyền thống thì tổ chức thành trải nghiệm. Có cồng chiêng và các sinh hoạt cộng đồng đặc sắc thì phát triển thành sản phẩm văn hóa để giới thiệu cho du khách.
Các hoạt động du lịch cộng đồng Canh Tiến được xây dựng từ chính đời sống thực: tham quan hồ Núi Một, trải nghiệm suối thác, cắm trại, giao lưu văn hóa, tổ chức phiên chợ vùng cao… Tất cả đều là những thứ đã có, chỉ cần tổ chức lại cho phù hợp để phục vụ du khách.
Chúng tôi không tạo ra một không gian xa lạ, mà làm cho chính cuộc sống của người dân trở thành điểm đến. Cách làm này phù hợp với điều kiện hiện tại, đồng thời giúp giữ được bản sắc, giữ được môi trường, đó mới là giá trị lâu dài.
Trong cách làm này, vai trò của người dân được đặt ở đâu, thưa bà?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Người dân là trung tâm, là chủ thể. Đây là nguyên tắc xuyên suốt của đề án. Du lịch cộng đồng phải do chính cộng đồng làm chủ, hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm.
Chúng tôi thiết kế mô hình theo hướng mở để càng nhiều người dân tham gia càng tốt. Hộ có điều kiện thì làm lưu trú, người trẻ tham gia hướng dẫn, vận chuyển, biểu diễn văn nghệ. Người biết nấu ăn tham gia tổ ẩm thực, nghệ nhân dệt thổ cẩm, nấu rượu ghè… đều có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Đồng thời, địa phương cũng từng bước xây dựng các tổ, đội như tổ cồng chiêng, tổ phục vụ du lịch, phục dựng các lễ hội truyền thống như lễ mừng lúa mới, lễ cầu mưa, lễ cưới của người Chăm… để tạo nên trải nghiệm đặc trưng.
Ban đầu, bà con còn e ngại, chưa hiểu rõ du lịch là gì, lo ảnh hưởng đến đời sống và phong tục. Nhưng qua quá trình tuyên truyền, vận động, khi nhận thấy đây là cơ hội để cải thiện thu nhập, để con em có việc làm ngay tại quê hương, sự đồng thuận dần hình thành. Nhiều hộ dân sẵn sàng hiến đất mở rộng đường, chỉnh trang nhà cửa, trồng hoa, giữ gìn vệ sinh môi trường để cùng làm du lịch.
Chúng tôi luôn nhấn mạnh yếu tố đoàn kết. Nếu không có sự đồng lòng của người dân thì không thể làm du lịch cộng đồng. Và thực tế, chính sự gắn kết của cộng đồng Canh Tiến đang trở thành lợi thế quan trọng nhất để phát triển bền vững.
Trong những ngày diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch, thể thao tại Canh Tiến, nhiều du khách rất ấn tượng với hình ảnh lãnh đạo địa phương “cắm chốt” tại làng, “lăn xả” cùng dân trong mọi việc. Vì sao địa phương chọn cách làm này?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Điều này xuất phát từ Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại làng Canh Tiến được cả hệ thống chính trị của xã vào cuộc một cách rất tâm huyết. Từ Đảng ủy, UBND đến các đoàn thể, từng cán bộ đều trực tiếp xuống làng, cùng bà con bàn bạc, tháo gỡ từng việc cụ thể.
Canh Tiến chưa có nền tảng du lịch, người dân lần đầu đón khách nên còn nhiều bỡ ngỡ. Vì vậy, chúng tôi xác định phải “xắn tay áo” cùng làm với dân. Cán bộ đi vận động từng hộ, hướng dẫn từng việc nhỏ như giữ vệ sinh môi trường, cải tạo nhà ở, tổ chức đón khách, sắp xếp chỗ ở, chuẩn bị bữa ăn, xử lý các tình huống phát sinh.
Cán bộ xuống cùng dân không phải để làm thay, mà để hướng dẫn, tạo niềm tin và hình thành thói quen, trên hết khẳng định sự đồng hành của chính quyền cùng với bà con. Làm du lịch cộng đồng không phải chuyện một vài ngày hay một vài sự kiện. Đó là quá trình thay đổi cách nghĩ, cách làm của cả một cộng đồng.
Cách làm đó đã tạo ra chuyển động gì trong cộng đồng Canh Tiến?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Thay đổi rõ nhất là sự chủ động của người dân. Từ chỗ còn e dè khi tiếp xúc với khách, nhiều hộ đã tự dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị chỗ ở, tham gia nấu ăn. Đội văn nghệ, đội phục dựng các nghi lễ truyền thống của đồng bào cũng chủ động tập luyện...
Những thay đổi đó bắt đầu từ việc rất nhỏ, nhưng tạo ra chuyển động chung. Quan trọng nhất là người dân không còn đứng ngoài, mà bắt đầu thấy mình là một phần của hoạt động này.
Tôi nghĩ điều quan trọng không chỉ là nguồn lực lớn hay nhỏ, mà là sự tận tâm và kiên trì. Khi cán bộ thực sự tâm huyết, người dân sẽ tin. Khi người dân đã tin, họ sẽ cùng làm.
Với tỷ lệ hộ nghèo còn cao, Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại làng Canh Tiến sẽ giải bài toán sinh kế như thế nào?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Đây là mục tiêu cốt lõi. Chúng tôi thiết kế theo hướng mở ra cơ hội cho cả cộng đồng. Mỗi người một phần việc trong chuỗi dịch vụ du lịch. Người làm lưu trú, người nấu ăn, người vận chuyển, người biểu diễn, người cung cấp sản vật địa phương…
Mô hình này giúp phân bổ cơ hội cho nhiều người, đặc biệt là các hộ còn khó khăn. Đồng thời, đề án cũng được lồng ghép với các chương trình giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới để hỗ trợ người dân có điều kiện tham gia. Mục tiêu không chỉ là tăng thu nhập trước mắt, mà là tạo nguồn thu ổn định lâu dài, giúp người dân thoát nghèo bền vững.
Đối với doanh nghiệp, Canh Vinh kỳ vọng điều gì trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng Canh Tiến?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Chúng tôi cần doanh nghiệp, nhưng không chỉ là vốn. Doanh nghiệp có thể hỗ trợ về hạ tầng, tổ chức tour tuyến, đào tạo nhân lực, xây dựng sản phẩm. Nhưng điều quan trọng là phải có tầm nhìn dài hạn, tôn trọng bản sắc văn hóa và lợi ích của cộng đồng.
Du lịch cộng đồng không thể làm theo cách ngắn hạn. Nếu chỉ khai thác mà không giữ gìn, thì sẽ mất đi nền tảng phát triển. Chúng tôi mong muốn những đối tác cùng chia sẻ mục tiêu phát triển bền vững, cùng đi với địa phương trong một chặng đường dài.
Nếu cho phép một chút “mơ mộng”, bà hình dung Canh Tiến sẽ như thế nào sau 3 đến 5 năm?
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy: Chúng tôi không đặt mục tiêu Canh Tiến trở thành điểm du lịch lớn ngay lập tức. Điều mong muốn trước hết là người dân có thêm thu nhập, đời sống được cải thiện, con em không phải rời quê đi làm ăn xa.
Xa hơn, Canh Tiến có thể trở thành một mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu, nơi du khách đến không chỉ để tham quan, mà để hiểu, để trải nghiệm và trân trọng những giá trị bản địa. Trên hết, đó phải là hành trình mà người dân được làm chủ, được hưởng lợi và tự hào về chính quê hương mình.
Trân trọng cảm ơn bà về cuộc trao đổi đầy thú vị!
