Mới đây, Cục Điện ảnh cũng đã lên tiếng trước những ý kiến trái chiều, khẳng định chưa có cơ sở để kết luận bộ phim sai lệch lịch sử khi tác phẩm chưa hoàn thiện và chưa được thẩm định.
Tranh cãi bùng lên ngay từ trailer đầu tiên
Được đạo diễn bởi Bảo Nhân và Nam Cito, 'Hoàng hậu cuối cùng' lấy cảm hứng từ cuộc đời vua Bảo Đại và Nam Phương Hoàng hậu, hai nhân vật có thật trong lịch sử Việt Nam. Khác với dòng phim tư liệu hay phim lịch sử thuần túy, ê-kíp cho biết tác phẩm tập trung khai thác câu chuyện về tình yêu, gia đình, danh phận và những lựa chọn của các nhân vật trong giai đoạn cuối triều Nguyễn.
Chính việc sử dụng những nhân vật lịch sử nổi tiếng khiến mọi hình ảnh xuất hiện trong trailer nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn luận trên mạng xã hội. Chỉ sau ít ngày phát hành, hàng loạt bài viết phân tích từ các nhà nghiên cứu, cộng đồng yêu lịch sử và những người phục dựng cổ phục đã xuất hiện, đưa Hoàng hậu cuối cùng vào tâm điểm tranh cãi.
Trang phục cung đình trở thành chủ đề gây tranh luận lớn nhất
Trong các ý kiến trái chiều, phục trang là yếu tố nhận được nhiều sự chú ý nhất. Một trong những ý kiến được chia sẻ rộng rãi đến từ nhà sưu tập cổ vật và nhà nghiên cứu độc lập về mỹ thuật triều Nguyễn La Quốc Bảo. Ông đặt vấn đề về việc đoàn phim sử dụng trang phục được cho là dành cho công chúa để tạo hình nhân vật Hoàng thái hậu.
Theo phân tích của ông, lễ phục Nhật Bình dành cho Hoàng thái hậu triều Nguyễn phải có màu vàng cùng phần cổ áo thêu chín chim phụng nhằm thể hiện địa vị cao nhất trong hậu cung. Trong khi đó, bộ lễ phục xuất hiện trong trailer lại có màu cam và nhiều chi tiết được cho là gần với lễ phục của bà Mỹ Lương Công chúa hơn là của Đức Từ Cung.
Nhà nghiên cứu cũng chỉ ra một số chi tiết kỹ thuật trong quá trình phục dựng, như cách xử lý dải ngũ sắc trên trang phục chưa đúng quy chuẩn. Theo ông, đây là điều đáng tiếc đối với một dự án mà ê-kíp cho biết đã dành khoảng 5-6 năm nghiên cứu và chuẩn bị.
Để củng cố quan điểm, ông dẫn chứng lễ phục Nhật Bình màu vàng của Đức Từ Cung (Hoàng Thị Cúc), người được tấn phong Đoan Huy Hoàng thái hậu năm 1926 hiện vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế và đã nhiều lần được trưng bày. Theo ông, nguồn tư liệu về bộ lễ phục này khá đầy đủ nên việc phục dựng thiếu chính xác là điều khiến nhiều người yêu lịch sử băn khoăn.
Không chỉ giới nghiên cứu, nhiều thành viên trong cộng đồng yêu cổ phục cũng bày tỏ quan điểm tương tự. Trên các diễn đàn và mạng xã hội, không ít ý kiến cho rằng việc sử dụng sai quy chế phục sức đối với nhân vật Hoàng thái hậu có thể làm giảm tính thuyết phục của bộ phim khi khai thác bối cảnh lịch sử.
Tuy nhiên, một bộ phận công chúng cũng có ý kiến cho rằng trailer chỉ phản ánh một phần rất nhỏ của tác phẩm, chưa đủ cơ sở để đưa ra kết luận về toàn bộ quá trình phục dựng của đoàn phim.
Lời thoại và diễn xuất tiếp tục gây nhiều ý kiến trái chiều
Không chỉ phục trang, lời thoại trong trailer cũng trở thành chủ đề được bàn luận. Một số khán giả nhận xét cách xưng hô giữa các nhân vật chưa thống nhất, khi có lúc sử dụng danh xưng "Hoàng hậu", lúc lại gọi là "bà Hoàng". Một số cụm từ như "ngoại tình" cũng bị cho là mang sắc thái hiện đại, chưa phù hợp với bối cảnh cung đình đầu thế kỷ XX.
Bên cạnh đó, diễn xuất của Tăng Thanh Hà trong vai Nam Phương Hoàng hậu cũng nhận nhiều phản hồi trái chiều. Nếu trước khi trailer ra mắt, những tranh luận chủ yếu xoay quanh ngoại hình và khoảng cách tuổi tác giữa nữ diễn viên với Ma Ran Đô, thì sau khi những thước phim đầu tiên được công bố, nhiều khán giả bắt đầu tập trung vào thần thái và cách thể hiện nhân vật.
Một số ý kiến cho rằng hình tượng Nam Phương Hoàng hậu trong trailer chưa toát lên vẻ điềm đạm, uy nghi vốn gắn với hình ảnh vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn, mà mang màu sắc của một nhân vật trong phim tâm lý hiện đại. Ngược lại, nhiều khán giả cho rằng việc đánh giá diễn xuất chỉ qua trailer là chưa đủ, bởi đây chỉ là những lát cắt ngắn của toàn bộ câu chuyện.
Ranh giới mong manh giữa hư cấu và sự thật lịch sử
Bên cạnh câu chuyện về phục trang, nội dung phim cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm. Theo ê-kíp sản xuất, Hoàng hậu cuối cùng là tác phẩm "lấy cảm hứng từ lịch sử" chứ không phải phim tái hiện lịch sử theo lối tư liệu. Điều này đồng nghĩa bộ phim có quyền sử dụng các yếu tố hư cấu để tăng tính điện ảnh.
Tuy nhiên, khi các nhân vật trung tâm đều là những nhân vật lịch sử có thật, nhiều khán giả cho rằng bộ phim cần làm rõ đâu là chi tiết dựa trên sử liệu và đâu là sáng tạo nghệ thuật. Nếu ranh giới này không được thể hiện rõ ràng, tác phẩm có thể khiến một bộ phận công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, hiểu nhầm về các sự kiện hoặc nhân vật trong lịch sử.
Đây cũng là vấn đề mà nhiều bộ phim lịch sử trên thế giới từng gặp phải khi lựa chọn cách kể chuyện theo hướng điện ảnh thay vì bám sát hoàn toàn các tư liệu.
Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam lên tiếng
Những tranh luận càng trở nên sôi nổi khi Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam phát đi thông cáo bày tỏ quan điểm về bộ phim. Trong thông cáo, Hội đồng đề nghị ê-kíp sản xuất tôn trọng sự thật lịch sử, minh bạch những chi tiết hư cấu và tránh để khán giả hiểu sai về các nhân vật có thật của triều Nguyễn.
Động thái này nhanh chóng tạo nên nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một số cho rằng việc góp ý từ các tổ chức nghiên cứu lịch sử là cần thiết nhằm bảo đảm tính chuẩn xác đối với những tác phẩm khai thác đề tài lịch sử. Trong khi đó, nhiều ý kiến khác cho rằng bộ phim chưa hoàn thiện nên chưa thể đưa ra kết luận chỉ dựa trên trailer hoặc các hình ảnh quảng bá.
Cục Điện ảnh: Chưa có cơ sở kết luận phim sai lệch lịch sử
Trước những tranh luận, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường khẳng định hiện chưa có căn cứ để đánh giá 'Hoàng hậu cuối cùng' sai lệch lịch sử.
Theo lãnh đạo Cục Điện ảnh, mọi tác phẩm điện ảnh chỉ được xem xét sau khi nhà sản xuất nộp bản phim hoàn chỉnh để Hội đồng thẩm định đánh giá theo đúng quy định của Luật Điện ảnh. Việc nhận xét một bộ phim chỉ dựa trên trailer hoặc một số trích đoạn sẽ khó bảo đảm tính khách quan và công bằng đối với cả nhà làm phim lẫn công chúng.
Ông cũng cho biết Hội đồng thẩm định sẽ xem xét toàn diện nội dung, bối cảnh, cách thể hiện, giá trị nghệ thuật cũng như những tác động xã hội của bộ phim trước khi đưa ra quyết định cấp phép phổ biến.
Đồng thời, Cục Điện ảnh ghi nhận và tôn trọng các ý kiến từ Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam, giới nghiên cứu và công chúng như một nguồn thông tin tham khảo quan trọng trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Tuy nhiên, lãnh đạo Cục nhấn mạnh những ý kiến này không phải căn cứ duy nhất để quyết định việc cấp phép phổ biến tác phẩm. "Cục Điện ảnh không đánh giá một bộ phim bằng dư luận, cũng không bảo vệ một bộ phim bằng cảm tính. Mọi quyết định đều được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật", Cục trưởng Đặng Trần Cường khẳng định.
Vì sao phim lịch sử luôn dễ trở thành tâm điểm tranh cãi?
Thực tế, 'Hoàng hậu cuối cùng' không phải là bộ phim đầu tiên đối mặt với những tranh luận về tính chính xác lịch sử.
Đối với các tác phẩm khai thác nhân vật và sự kiện có thật, khán giả thường đặt kỳ vọng rất cao vào mức độ chuẩn xác trong từng chi tiết, từ phục trang, kiến trúc, nghi lễ, ngôn ngữ cho đến bối cảnh. Trong khi đó, điện ảnh là loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự sáng tạo để tạo cảm xúc và sức hấp dẫn cho câu chuyện.
Việc cân bằng giữa yếu tố lịch sử và nghệ thuật vì thế luôn là bài toán khó đối với các nhà làm phim. Chỉ một vài hình ảnh trong trailer cũng có thể tạo ra những cuộc tranh luận kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh mạng xã hội giúp các ý kiến từ giới nghiên cứu và công chúng lan tỏa nhanh chóng.
Theo các nhà phê bình phim, những tranh luận xoay quanh 'Hoàng hậu cuối cùng cũng' cho thấy công chúng ngày càng quan tâm đến việc bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và di sản cung đình. Khán giả không chỉ kỳ vọng một bộ phim có chất lượng nghệ thuật mà còn mong muốn những chi tiết liên quan đến lịch sử, từ trang phục, nghi lễ đến ngôn ngữ, được nghiên cứu và tái hiện một cách cẩn trọng.
Dù vậy, như quan điểm của Cục Điện ảnh, phần lớn những tranh cãi hiện nay vẫn xuất phát từ trailer và các hình ảnh quảng bá. Kết luận cuối cùng về giá trị lịch sử hay mức độ chính xác của phim sẽ chỉ có thể được đưa ra sau khi bộ phim hoàn thiện, được Hội đồng thẩm định xem xét đầy đủ và chính thức ra mắt vào tháng 3/2027
