Về Tháp Đôi, nghe di sản kể chuyện

Sáng 24/10, tại di tích Tháp Đôi (phường Quy Nhơn), Bảo tàng tỉnh Gia Lai tổ chức chương trình nghệ thuật “Hành trình di sản: Trình diễn và trải nghiệm di sản văn hóa Gia Lai, 2026”, thu hút đông đảo học sinh, sinh viên, người dân và du khách. Đây là hoạt động thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, đồng thời hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Chọn Tháp Đôi làm nơi mở đầu, chương trình đặt các loại hình nghệ thuật trong một không gian giàu sức gợi. Bên những lớp gạch cổ lưu dấu thời gian, câu chuyện về vùng đất được kể tiếp bằng tiếng trống, lời ca, đường quyền và bàn tay của những người gìn giữ di sản.

Đưa di sản đến gần công chúng

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn gắn với trao truyền, để di sản tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

“Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ mà còn phải tìm ra những cách thức phù hợp để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và trao truyền cho các thế hệ mai sau”, bà Tuyết chia sẻ.

Theo bà Tuyết, từ di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật đến lễ hội, phong tục, tri thức dân gian và nghệ thuật truyền thống, mỗi di sản của Gia Lai đều lưu giữ dấu ấn lịch sử, phản ánh đời sống tinh thần và sức sáng tạo của cộng đồng. Những giá trị ấy làm nên bản sắc địa phương, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững.

Với “Hành trình di sản”, bảo tàng mong muốn tạo cơ hội để công chúng trực tiếp thưởng thức, giao lưu và thực hành nghệ thuật truyền thống. Sự phối hợp giữa bảo tàng, trường học, nghệ nhân và cộng đồng chủ thể di sản được kỳ vọng sẽ khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ văn hóa, nhất là trong thế hệ trẻ.

Bà Tuyết cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy di sản. Khi công chúng hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa địa phương, hoạt động giáo dục di sản và du lịch có thêm cơ sở để phát triển lâu dài.

Di sản hòa nhịp dưới chân tháp cổ

Sau nghi thức khai mạc, trống trận Quang Trung kết hợp múa cờ hội Tây Sơn mở màn phần trình diễn nghệ thuật. Nghệ sĩ Thu Hương cùng các nhạc công, diễn viên Đội nhạc võ Bảo tàng Quang Trung đưa khán giả vào không khí hào hùng của nhạc võ Tây Sơn.

Dàn trống 12 chiếc dẫn mạch biểu diễn qua ba hồi xuất binh, xung trận phá thành và khải hoàn mừng chiến thắng. Tiếng trống kết hợp những động tác múa cờ hội gợi khí thế đoàn quân, nhắc nhớ truyền thống thượng võ gắn với vùng đất Tây Sơn và người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ.

Tiếp nối là phần biểu diễn của các võ sư, võ sinh Trung tâm Võ thuật cổ truyền Bình Định. Từ đồng diễn quyền Nạp mã môn cương, chương trình lần lượt giới thiệu Chấn thiên cung, Lôi long đao, đồng diễn Song phượng kiếm và Đao lăn khiên. Các bài quyền, bài binh khí cho thấy sự phong phú trong kỹ thuật của võ cổ truyền.

Qua những động tác cương nhu, cách di chuyển và phối hợp thân pháp, người xem hiểu thêm về văn hóa đất Võ. Phía sau sức mạnh và sự linh hoạt là quá trình rèn luyện bền bỉ, tinh thần kỷ luật của người học võ.

Sau phần nhạc võ là nghệ thuật dân gian Chăm H’roi, mở đầu bằng tiếng trống K’toang đối đáp “Gọi bạn”. Trên nền âm thanh của cồng, nhịp trống gửi lời chào, lời ngỏ tình hay sự trêu đùa thân thuộc giữa bè bạn.

Tiếp đó, làn điệu dân ca ca ngợi vẻ đẹp lao động của những thiếu nữ Chăm xuống suối xúc cá. Nội dung gần gũi với sinh hoạt thường ngày giúp khán giả tìm hiểu thêm đời sống và tình cảm của đồng bào Chăm H’roi.

Phần trình diễn có sự tham gia của Nghệ nhân ưu tú Ngọc Hương, nghệ nhân Chí Linh cùng các diễn viên và thiếu nữ Chăm H’roi ở Vân Canh. Bài hòa tấu chiêng cổ “Cầu mùa” kết hợp cồng ba, chiêng năm, trống K’toang, chập chã và xà reo, gửi gắm ước nguyện mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống no đủ.

Khép lại phần nghệ thuật, Nhóm nhạc dân tộc Hương Quê giới thiệu hòa tấu “Tứ quý – Lý ngựa ô Nam”, tiếp đến là dân ca Liên khu V qua “Lý vãi chài”, “Lý thượng du”, “Lý ngựa ô”. Tiếng đàn, nhịp trống hòa cùng lời ca về sinh hoạt miền biển, miền núi, làm phong phú thêm chương trình.

Sự góp mặt của các nghệ nhân, nghệ sĩ, võ sư và võ sinh mang đến nhiều cách thưởng thức nghệ thuật trong cùng một buổi tham quan. Với học sinh, sinh viên và du khách, đây là dịp tiếp xúc trực tiếp với những loại hình văn hóa đặc trưng của địa phương.

Trải nghiệm di sản, mang về kỷ niệm

Sau phần biểu diễn, các em học sinh, sinh viên hào hứng giao lưu với các nghệ sĩ tuồng và nghệ nhân vẽ mặt nạ tuồng. Trước khi thực hành, người tham dự được giới thiệu những nhân vật chính trong tuồng, đặc điểm hóa trang và ý nghĩa tượng trưng của màu sắc trên mặt nạ. Qua lời giải thích của người làm nghề, các bạn trẻ hiểu thêm cách nhận diện nhân vật, biết vì sao mỗi gương mặt lại có đường nét, sắc màu riêng.

Từ những điều vừa tìm hiểu, các em chọn chiếc mặt nạ yêu thích để vẽ, tô màu. Kiến thức về tuồng được ghi nhớ ngay trong lúc thực hành, qua từng nét cọ và cách lựa chọn màu sắc. Không khí vui vẻ, hào hứng cũng thu hút sự quan tâm của du khách đến tham quan Tháp Đôi.

Tự tay vẽ mặt nạ, các bạn trẻ có dịp cảm nhận sự tỉ mỉ của người làm nghề. Những đường nét trên gương mặt đều góp phần thể hiện nhân vật. Được các nghệ sĩ tuồng và nghệ nhân vẽ mặt nạ tuồng giới thiệu, hướng dẫn, người tham gia có thể tiếp cận một loại hình sân khấu nhiều quy ước bằng cách cụ thể, dễ hiểu.

Với du khách, buổi giao lưu mang đến một trải nghiệm đáng nhớ trong hành trình khám phá phố biển. Bên cạnh chiêm ngưỡng kiến trúc tháp Chăm, họ được tìm hiểu nghệ thuật truyền thống qua chính những người đang gìn giữ và thực hành. Sức hấp dẫn của điểm đến vì thế có thêm từ tài nghệ, sự tận tâm và những câu chuyện của người làm nghề.

Chương trình khép lại, các bạn trẻ và du khách được tặng những chiếc mặt nạ tuồng do chính mình vẽ, tô màu để mang về làm kỷ niệm. Được nâng niu trên tay, món quà ấy lưu giữ cả niềm vui trải nghiệm và những điều vừa khám phá về nghệ thuật truyền thống. Tháp Đôi trong ký ức mỗi người vì thế có thêm tiếng trống trận, lời ca và tình cảm dành cho những người bền bỉ giữ nghề, trao truyền di sản.

Viên Hữu