Bản sắc tạo nên giá trị của sáng tạo Việt
Hội nhập mở ra cơ hội để nghệ thuật Việt Nam tiếp cận những xu hướng, phương thức biểu đạt và thành tựu sáng tạo của thế giới. Tuy nhiên, khi ranh giới giữa các nền văn hóa ngày càng được mở rộng, việc xác lập dấu ấn riêng lại trở thành một yêu cầu quan trọng đối với người làm sáng tạo. Một tác phẩm có thể mang hình thức hiện đại, sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật quốc tế, nhưng điều gì làm nên căn cốt Việt Nam trong tác phẩm ấy?
Đây cũng là vấn đề được họa sĩ Vi Kiến Thành, nguyên Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, nhấn mạnh khi chia sẻ về tiêu chí đánh giá của Giải thưởng Tinh Hoa Việt 2026. Theo ông, một tác phẩm được lựa chọn trước hết phải có giá trị nghệ thuật và đóng góp về ngôn ngữ nghệ thuật cho lĩnh vực tương ứng. Bên cạnh đó, yếu tố quan trọng không thể thiếu là bản sắc văn hóa Việt Nam được thể hiện một cách sâu sắc.
Nhìn lại khoảng hai thập niên gần đây, ông nhận định nghệ thuật Việt Nam đã hội nhập sâu rộng và toàn diện với thế giới. Quá trình này mang đến nhiều chuyển biến tích cực, song cũng đặt ra thách thức về khả năng nhận diện bản sắc. Khi nghệ sĩ trong nước tiếp cận ngày càng nhiều xu hướng sáng tạo quốc tế, đôi khi công chúng khó phân biệt đâu là dấu ấn riêng của nghệ thuật Việt Nam nếu tác phẩm thiếu đi nền tảng văn hóa đặc trưng.
Từ góc nhìn đó, họa sĩ Vi Kiến Thành cho rằng sự ra đời của Giải thưởng Tinh Hoa Việt có ý nghĩa đúng thời điểm. Giải thưởng góp phần khẳng định giá trị của bản sắc Việt, đồng thời khuyến khích người sáng tạo ý thức rõ hơn về mối liên hệ giữa tác phẩm của mình với truyền thống và tinh hoa văn hóa dân tộc.
Điều đáng chú ý trong quan điểm này là bản sắc không được xem như một giới hạn của sáng tạo. Ngược lại, đó chính là nền tảng để nghệ sĩ tìm kiếm những cách biểu đạt mới, tạo nên sự khác biệt và khả năng đối thoại với thế giới. Một tác phẩm có giá trị không chỉ bởi sự mới mẻ trong hình thức, mà còn bởi chiều sâu văn hóa và tiếng nói riêng mà nó mang lại.
Cùng nhìn nhận vai trò của bản sắc trong sáng tạo, nhà thơ, nhà biên kịch, nhà sản xuất Nguyễn Thị Hồng Ngát, nguyên Phó Cục trưởng Cục Điện ảnh - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đánh giá cao ý nghĩa của việc tổ chức một giải thưởng có hệ thống tuyển chọn và đánh giá chuyên môn. Theo bà, giữa đời sống nghệ thuật ngày càng phong phú, việc lựa chọn và tôn vinh những tác phẩm xuất sắc giúp công chúng nhận diện rõ hơn những giá trị nổi bật, đồng thời ghi nhận xứng đáng lao động sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ.
Từ kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực sân khấu và điện ảnh, bà đặc biệt nhấn mạnh mối quan hệ giữa kỹ thuật hiện đại và nội dung mang bản sắc dân tộc. Theo đó, điện ảnh Việt Nam có thể tiếp thu công nghệ, phương thức sản xuất của thế giới, nhưng điều làm nên giá trị riêng của một bộ phim vẫn phải là những câu chuyện về con người Việt Nam, phong tục, tập quán và đời sống văn hóa của chính dân tộc mình.
Hội nhập bằng ngôn ngữ sáng tạo mới
Nếu bản sắc là nền tảng tạo nên căn tính văn hóa, thì khả năng đổi mới chính là điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Nhìn lại mùa giải đầu tiên, anh ghi nhận những nghệ sĩ và tác phẩm được vinh danh đã góp phần thể hiện rõ nét tinh thần Việt Nam. Tuy nhiên, ở mùa giải năm nay, anh mong muốn giải thưởng tiếp tục mở rộng sự quan tâm đến những ngôn ngữ sáng tạo mới, phù hợp với sự vận động của công chúng và thị trường nghệ thuật.
Theo nhạc sĩ, nếu mong muốn đưa âm nhạc Việt Nam tiếp cận rộng rãi hơn với thị trường quốc tế, người làm nghề cần chủ động cập nhật những phương thức sáng tạo và sản xuất hiện đại. Việc sử dụng ngôn ngữ chung của thế giới không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc, mà là tìm kiếm phương thức biểu đạt phù hợp để những giá trị Việt Nam có thể được tiếp nhận ở phạm vi rộng hơn.
Quan điểm này gợi mở một cách tiếp cận đáng chú ý: truyền thống và hiện đại không phải hai lựa chọn đối lập. Di sản có thể trở thành chất liệu cho những thử nghiệm mới; âm nhạc dân gian có thể được diễn giải qua những cấu trúc âm thanh đương đại; những câu chuyện lịch sử và văn hóa có thể được kể lại bằng điện ảnh, sân khấu, thiết kế hay các hình thức nghệ thuật đa phương tiện.
Với 18 giải thưởng thuộc bốn nhóm gồm Tinh hoa Âm nhạc, Nghệ thuật đa lĩnh vực, Lan tỏa và Cống hiến, Tinh Hoa Việt 2026 mở rộng không gian ghi nhận các thành tựu và đóng góp trong đời sống văn hóa nghệ thuật. Việc quy tụ những chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực trong hội đồng giám khảo cũng cho thấy yêu cầu đánh giá không chỉ dừng ở tính phổ biến hay sức hút của một sản phẩm, mà cần đặt trong tương quan với chất lượng nghệ thuật, giá trị văn hóa và đóng góp đối với cộng đồng.
Khi nghệ sĩ trẻ đại diện thế hệ kế thừa và tiếp nối di sản
Chia sẻ tại buổi họp báo, ca sĩ Hoàng Thùy Linh bày tỏ niềm vinh dự và tự hào khi được Ban tổ chức trao vai trò người đồng hành cùng Giải thưởng Tinh Hoa Việt 2026. Đối với nữ ca sĩ, sự tin tưởng này cũng là nguồn động viên trên hành trình theo đuổi những sản phẩm nghệ thuật khai thác chất liệu văn hóa Việt Nam, vốn được công chúng đón nhận và dành nhiều tình cảm.
Mối gắn bó của Hoàng Thùy Linh với văn hóa truyền thống bắt nguồn từ chính những ký ức tuổi thơ. Có bố mẹ là những nghệ sĩ biểu diễn thuộc các đoàn văn công, cô từng theo gia đình đi qua nhiều vùng miền trên cả nước. Những làn điệu dân ca, âm thanh nhạc cụ, điệu múa và sắc màu văn hóa ở từng địa phương đã trở thành những trải nghiệm đầu đời, dần thấm sâu vào cảm nhận nghệ thuật của cô.
Đặc biệt, nữ ca sĩ đề cập đến hành trình trải nghiệm, ghi lại những thước phim về di sản văn hóa và lễ hội tại nhiều vùng miền trên cả nước. Cô xem đây là những giá trị đáng quý cần được lưu giữ, đồng thời khiêm tốn nhìn nhận bản thân như một người đang tiếp tục học hỏi, tiếp nhận và làm giàu thêm vốn hiểu biết về văn hóa dân tộc.
Câu chuyện của ca sĩ Hoàng Thùy Linh cho thấy di sản không chỉ tồn tại trong các không gian bảo tồn hay những hình thức thực hành truyền thống, mà còn có thể tiếp tục sống trong ký ức, cảm xúc và hoạt động sáng tạo của thế hệ nghệ sĩ hôm nay.
Đó cũng là điểm giao thoa đáng chú ý giữa văn hóa, nghệ thuật và du lịch. Một tác phẩm âm nhạc, bộ phim hay sản phẩm sáng tạo được xây dựng từ chất liệu bản địa có thể khơi gợi sự tò mò của công chúng về một vùng đất, một lễ hội hay một phong tục.
Với định hướng di sản là cội nguồn, nghệ thuật là sức sống và du lịch là cầu nối, Tinh Hoa Việt 2026 mở ra cách tiếp cận văn hóa trong mối quan hệ với đời sống đương đại và sự phát triển của các ngành công nghiệp sáng tạo. Đây cũng là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với du lịch, khi sức hấp dẫn của một điểm đến không chỉ đến từ cảnh quan hay dịch vụ, mà còn được tạo nên bởi những câu chuyện lịch sử, di sản, phong tục và đời sống văn hóa đặc trưng.
Đối với Tạp chí Vietnam Travel, việc đồng hành cùng giải thưởng cũng là cơ hội tiếp cận văn hóa như một nguồn lực quan trọng trong phát triển du lịch. Bởi mỗi giá trị nghệ thuật được sáng tạo từ chất liệu di sản, mỗi câu chuyện văn hóa được kể lại bằng ngôn ngữ đương đại đều có thể góp phần làm phong phú hình ảnh điểm đến, mở rộng trải nghiệm và tạo thêm động lực để công chúng khám phá Việt Nam.
