Ngày 20/10/2026, tại xã Nậm Kè, tỉnh Điện Biên tổ chức lễ công bố và trao Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL ngày 5/3/2026 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc đưa “Nghệ thuật múa của người Cống” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc ghi danh góp phần tôn vinh những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường bảo tồn, trao truyền di sản cho thế hệ trẻ và phát huy giá trị phù hợp với đời sống cộng đồng, định hướng phát triển văn hóa, du lịch địa phương.
Những điệu múa kể câu chuyện về đời sống người Cống
Trong kho tàng văn hóa dân gian của người Cống ở Điện Biên, nghệ thuật múa gắn bó mật thiết với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Những động tác biểu diễn được hình thành từ chính công việc thường ngày, phản ánh cách đồng bào lao động, tổ chức cuộc sống và gửi gắm những mong ước về sự bình an, no ấm.
Múa gieo hạt, tuốt lúa, giã gạo, lên nương hay tra hạt đều lấy cảm hứng từ hoạt động sản xuất quen thuộc. Những động tác đưa tay, nhún chân, cúi người được cách điệu thành ngôn ngữ múa, với đạo cụ gần gũi như giỏ tre, mẹt, cối và chày gỗ. Nếu múa tuốt lúa tái hiện công việc thu hoạch, đưa lúa vào giỏ thì múa giã gạo mô phỏng các công đoạn chế biến lương thực. Trong khi đó, múa mừng nhà mới và múa mừng Tết hoa mào gà thể hiện niềm vui, những lời cầu chúc tốt lành dành cho gia đình và cộng đồng.
Theo ông Lý Văn Tám, Bí thư Chi bộ bản Nậm Kè, xã Nậm Kè, các điệu múa thường được biểu diễn tập thể trong tiếng trống, chiêng, tạo không khí vui tươi vào những dịp lễ hội. Qua thời gian, các động tác tiếp tục được sáng tạo, hoàn thiện, kết hợp giữa mô phỏng lao động, sinh hoạt và nghi thức tín ngưỡng. Bởi vậy, nghệ thuật múa không đơn thuần phục vụ nhu cầu văn nghệ mà còn thể hiện quan niệm của người Cống về thiên nhiên, con người và sự gắn kết giữa các thành viên trong bản.
Hiện nay, tại Điện Biên, người Cống sinh sống tập trung ở bốn bản gồm Lả Chà (xã Mường Chà), Nậm Kè (xã Nậm Kè), Huổi Moi và Púng Bon (xã Thanh Yên), với 247 hộ, hơn 1.210 nhân khẩu. Sinh sống chủ yếu ở vùng núi cao, ven sông, đồng bào duy trì sinh kế dựa vào trồng trọt, chăn nuôi theo phương thức tự cung, tự cấp. Dù không có chữ viết riêng, người Cống vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân gian, trong đó có các lễ hội như Tết hoa mào gà, lễ mừng cơm mới, những làn điệu dân ca, trò chơi dân gian và nhạc cụ truyền thống như trống, chiêng.
Trong không gian văn hóa ấy, nghệ thuật múa giữ vai trò kết nối các thế hệ, góp phần duy trì sự gắn bó cộng đồng và lưu giữ bản sắc dân tộc. Những điệu múa được thực hành trong sinh hoạt thường ngày, lễ hội và các nghi thức truyền thống cũng là phương thức để người đi trước truyền lại những giá trị văn hóa cho lớp trẻ.
Ghi danh di sản gắn với trách nhiệm bảo tồn
Ngày 5/3/2026, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL, đưa “Nghệ thuật múa của người Cống” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến ngày 20/10/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên phối hợp với UBND xã Nậm Kè tổ chức lễ công bố quyết định và trao giấy chứng nhận.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên, nhấn mạnh việc ghi danh là niềm vinh dự, tự hào của cộng đồng người Cống, đồng thời khẳng định sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và địa phương đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc. Đây cũng là dịp tri ân những nghệ nhân đã bền bỉ gìn giữ, trao truyền các điệu múa qua nhiều thế hệ.
Theo bà, việc ghi danh cần đi cùng những kế hoạch bảo tồn phù hợp với điều kiện thực tế tại các địa phương có người Cống sinh sống. Các xã Nậm Kè, Mường Chà và Thanh Yên được đề nghị tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị di sản, xây dựng kế hoạch bảo tồn phù hợp, tạo điều kiện để nghệ nhân hướng dẫn thế hệ trẻ thực hành những điệu múa truyền thống.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu đưa hoạt động bảo tồn trở thành một phần thường xuyên trong đời sống cộng đồng. Gia đình, nhà trường và các tổ chức tại địa phương cần được khuyến khích tham gia trao truyền văn hóa, giúp thanh thiếu niên hiểu và thực hành di sản thay vì chỉ tiếp cận qua những buổi biểu diễn. Việc phát huy giá trị nghệ thuật múa gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch cần được thực hiện phù hợp với phong tục, điều kiện thực tế, đồng thời bảo đảm lợi ích của người dân.
Cũng tại buổi lễ, ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè, cho biết địa phương là xã miền núi, biên giới, nơi nhiều dân tộc cùng sinh sống, tạo nên sự đa dạng về văn hóa. Việc nghệ thuật múa của người Cống được ghi danh là niềm tự hào của địa phương, nhưng cũng nhắc nhở chính quyền và cộng đồng về trách nhiệm gìn giữ bản sắc dân tộc.
Theo ông, di sản chỉ có thể tồn tại lâu dài khi được cộng đồng trân trọng và tiếp tục thực hành. Vì vậy, địa phương sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn và những nơi có đồng bào Cống sinh sống để đẩy mạnh tuyên truyền, sưu tầm, ghi chép, tư liệu hóa và duy trì việc thực hành di sản; đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ học hỏi, tiếp nối những điệu múa truyền thống.
Thực tế, Điện Biên đã triển khai nhiều hoạt động nhằm bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa dân gian của người Cống. Tỉnh hiện có ba Nghệ nhân ưu tú là người Cống, được tạo điều kiện tham gia biểu diễn, truyền dạy tại các lễ hội, hội thi và sự kiện văn hóa trong, ngoài tỉnh. Các đội văn nghệ tại bản được duy trì để thực hành, trao truyền dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống. Nghệ thuật múa của người Cống cũng được giới thiệu tại Lễ hội Hoa Ban, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch; thiết bị âm thanh, nhạc cụ được hỗ trợ cho nhà văn hóa bản, trong khi hình ảnh và hiện vật về văn hóa dân tộc Cống được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh và các sự kiện văn hóa.
Năm 2025, tỉnh phối hợp tổ chức lớp tập huấn, truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc của người Cống. Nghệ thuật múa dân gian của dân tộc cũng được đưa vào các đề tài nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch. Những hoạt động đó tạo thêm cơ sở cho việc gìn giữ di sản, song việc trao truyền trong cộng đồng vẫn là yếu tố quan trọng để các điệu múa tiếp tục hiện diện trong đời sống.
Phát huy bản sắc văn hóa trong phát triển du lịch
Điện Biên hiện có 24 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 41 nghệ nhân được phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có bốn nghệ nhân dân tộc Cống. Tỉnh cũng có hai di sản được UNESCO ghi danh, gồm Nghệ thuật Xòe Thái và Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam.
Trong bức tranh văn hóa đa dạng ấy, việc nghệ thuật múa của người Cống được ghi danh góp phần tôn vinh giá trị của một cộng đồng dân tộc rất ít người, đồng thời tạo thêm động lực để địa phương tiếp tục thực hiện các hoạt động bảo tồn. Tuy nhiên, giá trị của di sản không chỉ nằm ở sự ghi nhận mà còn được thể hiện qua khả năng duy trì thực hành, trao truyền và gắn bó với đời sống của chính cộng đồng sở hữu di sản.
Tại bản Nậm Kè, ông Lý Văn Tám, Bí thư Chi bộ bản cho biết người dân sẽ tiếp tục đoàn kết, động viên thế hệ trẻ học hỏi, thực hành các điệu múa, đồng thời mong muốn các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ để bảo tồn và giới thiệu văn hóa người Cống đến đông đảo công chúng.
Việc gắn di sản với phát triển du lịch cũng được địa phương xác định là một hướng cần nghiên cứu, trên cơ sở tôn trọng phong tục và điều kiện thực tế. Khi được thực hành trong môi trường văn hóa của cộng đồng, những điệu múa truyền thống có thể góp phần giới thiệu bản sắc người Cống, làm phong phú thêm nguồn lực văn hóa của Điện Biên. Để hướng đi này phát huy hiệu quả, công tác bảo tồn cần đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm, bảo đảm người dân vừa là chủ thể gìn giữ, vừa được hưởng lợi từ việc phát huy giá trị di sản.
