Lễ hội Ok Om Bok: Rực rỡ sắc màu văn hóa Khmer Nam Bộ

Lễ cúng Trăng và khát vọng mùa màng bội thu  

Vào tháng 10 âm lịch hằng năm, khi những cơn mưa cuối mùa bắt đầu thưa dần, nhường chỗ cho ánh nắng trải đều trên các cánh đồng lúa chín, khắp các phum, sóc lại rộn rã không khí đón mừng Lễ hội Ok Om Bok. Dưới ánh trăng rằm tháng 10, tiếng trống, tiếng nhạc ngũ âm hòa cùng tiếng cười nói hân hoan, đưa du khách bước vào một không gian văn hóa vừa linh thiêng, vừa đong đầy sức sống cộng đồng. 

Lễ hội Ok Om Bok còn gọi là lễ cúng Trăng hay Lễ đút cốm dẹp. Tương truyền, người Khmer tin rằng Mặt trăng là vị thần cai quản thời tiết, ban phát ánh sáng, giúp cây cối sinh sôi nảy nở, mang lại mùa màng bội thu và cuộc sống sung túc. Đối với người Khmer, Lễ hội Ok Om Bok không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn lưu giữ những nghi lễ độc đáo, thể hiện đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc. 

Khi trăng rằm tỏa sáng trên bầu trời, cũng là lúc nghi lễ cúng Trăng được bắt đầu. Ok Om Bok thường được tổ chức tại khuôn viên chùa như Chùa Khleang ở Cần Thơ, danh thắng Ao Bà Om ở Vĩnh Long, hoặc tập trung tại khoảng sân rộng của các gia đình với bàn thờ hướng về phía Mặt trăng. Để chuẩn bị cho Lễ hội Ok Om Bok, người đồng bào Khmer sẽ cùng nhau chuẩn bị các loại nông sản vừa được thu hoạch trong vụ mùa như khoai lang, chuối chín, dừa tươi, và đặc biệt không thể thiếu món cốm dẹp - biểu tượng tinh hoa của hạt lúa nếp đầu mùa.

Sau khi thực hiện xong phần khấn nguyện, không khí đêm hội trở nên ấm áp hơn với nghi thức đút cốm dẹp. Chủ lễ lấy cốm dẹp kèm khoai lang hoặc chuối chín đút vào miệng từng em nhỏ, vừa nhẹ nhàng vỗ lưng vừa hỏi về những mong ước trong tương lai. Câu trả lời ngây thơ của trẻ hòa cùng tiếng cười của mọi người không chỉ ghi dấu một kỉ niệm tuổi thơ mà còn là cách người Khmer gửi gắm hy vọng, trao truyền nét đẹp văn hóa nối tiếp qua bao thế hệ.

Đua ghe Ngo: sức mạnh cộng đồng trên dòng sông Maspero 

Nếu Lễ cúng trăng là dịp người Khmer bày tỏ lòng biết ơn với thần Mặt Trăng, mang đến khoảng lắng đọng thiêng liêng thì giải đua ghe Ngo trên các dòng sông lớn như sông Maspero lại bùng nổ năng lượng, mang ý nghĩa tiễn đưa và tri ân thần Nước - vị thần đã mang nguồn nước dồi dào nuôi dưỡng ruộng đồng, góp phần tạo nên một năm bội thu, no ấm. 

Ghe Ngo là vật thiêng liêng, giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tín ngưỡng của đồng bào Khmer Nam Bộ. Mỗi chiếc ghe Ngo dài từ 20 - 30 mét, chạm khắc hoa văn tinh xảo, quy tụ hàng chục tay chèo dũng mãnh. Dưới nhịp trống giục giã và nhịp dầm rẽ sóng, hàng chục chiếc ghe lao nhanh về đích. Cuộc đua ghe diễn ra trong tiếng reo hò của khán giả cùng những pha rượt đuổi nghẹt thở tạo nên bầu không khí lễ hội cuồng nhiệt. Không chỉ đòi hỏi sức bền và sự phối hợp nhịp nhàng, đua ghe Ngo còn thể hiện tinh thần đồng lòng của các thành viên trong đội ghe và cộng đồng phum, sóc.

Rực rỡ đêm hội với ánh đèn và điệu múa Romvong 

Khi đêm xuống, dòng sông lại trở nên huyền ảo với Lễ thả đèn nước (Lôiprotip) và thả đèn gió (Qòng Hot Kon). Hàng trăm chiếc đèn hoa đăng và mô hình ghe Cà Hâu rực rỡ ánh đèn trôi nhẹ trên mặt nước, mang theo những ước nguyện bình an gửi gắm vào đất trời. Trên bờ, trong tiếng nhạc ngũ âm rộn rã, người dân và du khách cùng nắm tay hòa mình vào điệu múa Romvong uyển chuyển quanh đống lửa. Khung cảnh lễ hội lúc này sẽ trở nên vô cùng lung linh và nhộn nhịp. 

Sự náo nhiệt của lễ hội còn kéo dài với các trò chơi dân gian như kéo co, nhảy bao bố, đập nồi…Đặc biệt, không gian ẩm thực Khmer luôn là điểm dừng chân hấp dẫn với hàng loạt món ngon đặc trưng như bún nước lèo, bánh pía, canh xiêm lo,… Tất cả hòa quyện tạo nên một lễ hội vừa linh thiêng, vừa rộn ràng, là dịp để văn hóa Khmer được gìn giữ, tỏa sáng và lan tỏa đến du khách gần xa.

Lễ hội Ok Om Bok là dịp để du khách tìm hiểu đời sống tín ngưỡng, cảm nhận tinh thần cộng đồng và những giá trị văn hóa được người Khmer gìn giữ qua nhiều thế hệ, qua đó thêm trân trọng sự đa dạng trong bản sắc văn hóa Việt Nam.