Biến đổi khí hậu, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và xu thế phát triển kinh tế xanh đang đặt ra những yêu cầu mới đối với mỗi quốc gia. Trong bức tranh đó, hydrogen – đặc biệt là hydrogen xanh – được xem là nguồn năng lượng của tương lai, đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử carbon đối với các ngành công nghiệp, giao thông vận tải và sản xuất điện. Đây cũng là chủ đề được các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp tập trung thảo luận tại Diễn đàn "Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải" diễn ra ngày 29/7 tại Hà Nội.
Động lực mới cho nền kinh tế xanh
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam, nhận định Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển ngành công nghiệp hydrogen nhờ tiềm năng dồi dào về điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, thủy điện cùng quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Theo ông, phát triển hydrogen không chỉ góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng con đường phát triển hydrogen sẽ không dễ dàng. "Chi phí sản xuất còn cao, nhu cầu nguồn lực tài chính lớn, hạ tầng lưu trữ và vận chuyển còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu; cùng với đó là sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật và các cơ chế tài chính phù hợp", TS. Mai Duy Thiện nhấn mạnh.
Theo Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sản xuất từ 100.000–500.000 tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm và nâng lên 10–20 triệu tấn vào năm 2050, từng bước hình thành hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng.
Ba điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ
Trong số các tham luận tại diễn đàn, phần trình bày của PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, thu hút sự quan tâm khi chỉ ra bức tranh toàn diện về ngành hydrogen tại Việt Nam.
Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển hydrogen xanh nhờ tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển mạnh điện mặt trời và điện gió, trong khi Ngân hàng Thế giới đánh giá tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt tới 600 GW. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành ngành công nghiệp hydrogen xanh trong tương lai.
Dù vậy, thực tế cho thấy ngành hydrogen trong nước vẫn mới ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất mỗi năm hiện chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu phục vụ ngành phân bón và lọc hóa dầu; Việt Nam vẫn chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại.
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hydrogen xanh, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương đề xuất cần tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn.
Thứ nhất là phát triển đồng bộ hạ tầng truyền tải điện và hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn để đáp ứng nhu cầu sản xuất, phân phối hydrogen.
Thứ hai là từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.
Thứ ba là hoàn thiện hành lang pháp lý, bao gồm hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá đối với hydrogen phát thải thấp.
"Hạ tầng truyền tải điện, năng lực công nghiệp điện phân nội địa và khung pháp lý về tiêu chuẩn, giá hydrogen xanh là ba nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ", ông nhấn mạnh.
Không bỏ lỡ cơ hội từ "vàng trắng"
Một nội dung đáng chú ý khác là tham luận của TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, về tiềm năng của hydrogen trắng – nguồn hydrogen tự nhiên tồn tại trong lòng đất. Theo tham luận, Việt Nam có nhiều điều kiện địa chất thuận lợi để hình thành loại tài nguyên này, song đến nay mới dừng ở mức nghiên cứu ban đầu, chưa có chương trình điều tra, thăm dò bài bản cũng như cơ chế pháp lý riêng. Hydrogen trắng là nguồn 'vàng trắng' tiềm ẩn, là cơ hội chiến lược cho Việt Nam. Cần chuẩn bị từ sớm để không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu.
Không chỉ mở ra triển vọng cho ngành năng lượng, hydrogen xanh còn được xem là nền tảng thúc đẩy nhiều lĩnh vực kinh tế chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững, trong đó có du lịch.
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã đưa hydrogen vào vận hành xe buýt du lịch, tàu thủy, tàu cao tốc và các phương tiện vận tải công cộng nhằm giảm phát thải carbon, đồng thời xây dựng hình ảnh những điểm đến thân thiện với môi trường. Đây là xu hướng ngày càng được du khách quốc tế quan tâm khi tiêu chí phát triển xanh và trách nhiệm môi trường trở thành một phần trong quyết định lựa chọn điểm đến.
Đối với Việt Nam, với lợi thế đường bờ biển dài cùng hệ thống cảng biển, đảo và các đô thị du lịch ven biển, hydrogen xanh có thể tạo nền tảng cho mô hình "cảng biển xanh", góp phần giảm phát thải trong vận tải biển, logistics và dịch vụ du lịch. Xa hơn, các khu nghỉ dưỡng, khách sạn và tổ hợp du lịch hoàn toàn có thể kết hợp hydrogen với điện mặt trời, điện gió và các giải pháp lưu trữ năng lượng để hình thành mô hình vận hành phát thải thấp, phù hợp với xu hướng ESG và mục tiêu phát triển du lịch xanh.
Ở góc độ này, phát triển hydrogen không chỉ phục vụ ngành năng lượng mà còn tạo ra động lực mới cho nhiều ngành kinh tế, trong đó du lịch có thể hưởng lợi từ hạ tầng năng lượng sạch, giao thông xanh và hình ảnh điểm đến bền vững. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam và xu thế phát triển du lịch có trách nhiệm trên thế giới.
Từ chiến lược đến hành động
Các chuyên gia tại diễn đàn thống nhất rằng, để hydrogen thực sự trở thành một ngành công nghiệp mới, Việt Nam cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật; phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cũng như triển khai các dự án quy mô lớn.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, hydrogen xanh không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Khi những "nút thắt" về hạ tầng, công nghệ và thể chế từng bước được tháo gỡ, hydrogen sẽ không chỉ là nguồn năng lượng của tương lai mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và mở ra không gian phát triển mới cho nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, giao thông đến du lịch và dịch vụ.
