Một người Đan Mạch nhìn Việt Nam từ bên trong
Thomas Bo Pedersen không phải là một tác giả nhìn Việt Nam bằng cái nhìn thoáng qua. Ông đã sống, làm việc và quan sát Việt Nam hơn 40 năm, đủ lâu để vượt qua mọi lớp vỏ tò mò ban đầu, để chứng kiến sự đổi thay của đất nước từ thời hậu chiến đến những bước chuyển mình mạnh mẽ hôm nay.
Sinh năm 1955, tốt nghiệp ngành Lịch sử đương đại tại Đại học Copenhagen, Thomas đến Việt Nam lần đầu vào năm 1984 với tư cách phóng viên quốc tế. Những bài viết của ông về đời sống thường nhật, về nỗ lực vươn lên của người dân Việt Nam sau chiến tranh đã góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với công chúng Đan Mạch.
Sau giai đoạn làm báo, Thomas chuyển sang lĩnh vực ngoại giao, từng công tác tại Bangladesh và Việt Nam, giữ nhiều vị trí quan trọng trong Bộ Ngoại giao Đan Mạch. Đầu những năm 2000, ông làm việc tại Đại sứ quán Đan Mạch ở Hà Nội, sau đó trở thành Tham tán Thương mại. Năm 2006, ông bước sang lĩnh vực doanh nghiệp, dẫn dắt Tập đoàn Mascot (thương hiệu đồ bảo hộ lao động nổi tiếng tại châu Âu) mở ba nhà máy tại Việt Nam, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương và tiên phong thực hành trách nhiệm xã hội doanh nghiệp từ rất sớm.
Chính hành trình đa tầng, từ nhà báo, nhà ngoại giao đến doanh nghiệp đã tạo nên một Thomas Bo Pedersen với góc nhìn sâu sắc, tỉnh táo nhưng đầy trắc ẩn, được thể hiện rõ nét trong tiểu thuyết “Những bóng ma trở lại”.
Nỗi đau chiến tranh chưa kết thúc khi lịch sử khép lại
Dịch giả Hà Thủy Nguyên cho biết, cuốn tiểu thuyết bắt đầu bằng một vụ án mạng trong lúc quan hệ đồng tính của một quan chức ngoại giao. Cuộc điều tra đã mở ra cả một quá khứ chiến tranh khốc liệt với những âm hồn vất vưởng thôi thúc động lực trả thù của người đang sống. Ký ức chiến tranh vẫn như những bóng ma ám ảnh cuộc sống hòa bình của chúng ta.
Theo dịch giả Hà Thủy Nguyên, bất cứ ai đọc bản tiếng Anh của cuốn sách đều sẽ thấy Thomas Bo Pedersen yêu Việt Nam và ngưỡng mộ cuộc kháng chiến của Việt Nam đến mức nào. Đó không phải là mối quan hệ ngoại giao. Đó thực sự là một tình cảm đẹp. Thomas Bo Pedersen xót xa cho những số phận người dân bị bom đạn phương Tây giày xéo. Ông cảm thông cho những đấu tranh tâm lý của “những bóng ma” trong chiến trận...
Không được viết để mang lại sự giải trí dễ dãi, “Những bóng ma trở lại” mở ra một thế giới nơi chiến tranh không khép lại cùng quá khứ. Nó tiếp tục tồn tại qua ký ức, qua những hệ quả kéo dài của lịch sử, và qua cảm thức trách nhiệm cá nhân trong những guồng quay lớn hơn chính mỗi số phận con người.
“Bóng ma” trong cuốn tiểu thuyết hiện diện dưới nhiều tầng nghĩa: là quá khứ đẫm máu, là ký ức chung của nhân loại, là những vết hằn âm thầm nhưng bền bỉ, vẫn tiếp tục ở hiện tại. Cuốn sách được viết theo lối trinh thám, nhưng không dừng ở việc truy tìm hung thủ. Mỗi lớp điều tra lại mở ra những tầng sâu hơn của lịch sử, của những món nợ đạo đức chưa được thanh toán.
Tên tiếng Anh của tác phẩm là “Revenge from Hanoi”, nhưng khi đến với độc giả Việt Nam, cuốn sách mang tên “Những bóng ma trở lại” – một lựa chọn cho thấy rõ tinh thần tác phẩm: không nhấn mạnh trả thù, mà đối diện với ký ức, với những gì chưa thể gọi tên.
Văn chương của Thomas Bo Pedersen không đứng ngoài, không tô hồng, cũng không phán xét giản lược. Thay vào đó, ông đặt con người vào vùng xám của những va chạm liên tục: giữa lựa chọn cá nhân và các cấu trúc quyền lực vô hình, giữa thiện chí ban đầu và những tổn thương để lại phía sau.
Ông Mads Christoffersen – Giám đốc Nhà xuất bản Đan Mạch Mondogrande – nhận xét: “Cuốn sách đã được công chúng Đan Mạch đón nhận rất tích cực nhờ lối viết thú vị và mạch lạc, cùng với triển vọng trở thành một tiểu thuyết trinh thám hấp dẫn. Thomas có thể không là "Ông Đan Mạch" tại Việt Nam, nhưng chắc chắn ông ấy là "Ông Việt Nam" tại Đan Mạch. Ông ấy có kiến thức và hiểu biết vô song về lịch sử và văn hóa đất nước này. Ông ấy nói được tiếng Việt và có vô số mối quan hệ: người làm việc trong nhà máy ở mọi cấp bậc, người trong bộ máy hành chính, nghệ sĩ thuộc mọi lĩnh vực, v.v...
Chính khát vọng không ngừng nghỉ tìm kiếm công lý và sự công bằng đã trở thành mạch ngầm xuyên suốt cuốn sách, làm nên sức nặng của một tiểu thuyết trinh thám vượt khỏi khuôn khổ thể loại.
Khi ngoại giao, lịch sử và tiểu thuyết giao thoa
Phát biểu tại sự kiện ra mắt sách, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Nicolai Prytz nhấn mạnh mối quan hệ song phương bền vững giữa hai quốc gia từ năm 1971 đến nay, hướng tới kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong hành trình ấy, Thomas Bo Pedersen được nhắc đến như một ví dụ tiêu biểu cho những cá nhân đã góp phần làm sâu sắc mối quan hệ Việt Nam – Đan Mạch bằng cả công việc lẫn tình cảm cá nhân.
Theo ông Prytz, “Những bóng ma trở lại” không chỉ là một cuốn tiểu thuyết, mà còn là kết tinh của những hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và chức năng của ngành ngoại giao, được chuyển hóa thành văn chương.
Cuốn sách được xuất bản tại Đan Mạch năm 2022 và nhanh chóng nhận được sự đón nhận tích cực. Tại Việt Nam, tác phẩm được Nhà xuất bản Hội Nhà Văn phối hợp cùng Book Hunter phát hành, do Hà Thủy Nguyên dịch sang tiếng Việt.
Dịch giả Hà Thủy Nguyên chia sẻ: “Dịch Những bóng ma trở lại có lẽ là trải nghiệm văn bản phức tạp nhất mà tôi từng trải qua. Không phải vì tác phẩm khó đọc, trái lại, nó rất hấp dẫn. Sự phức tạp nằm ở chỗ cuốn sách buộc tôi phải vượt qua nhiều định kiến về chiến tranh, về quyền lực, về những oan hồn.”
Theo dịch giả, bất cứ ai đọc bản gốc đều có thể cảm nhận rõ tình yêu Việt Nam của tác giả – một tình cảm không mang tính ngoại giao, mà chân thành và day dứt.
Cuốn tiểu thuyết song hành cùng trách nhiệm xã hội
“Những bóng ma trở lại” ra mắt ngày 9/1/2026 tại Nhà xuất bản Hội Nhà Văn (65 Nguyễn Du, Hà Nội) không chỉ giới thiệu một tác phẩm mới, mà còn mở ra không gian đối thoại giữa văn chương, lịch sử và ký ức sống. Bên cạnh phần trò chuyện với tác giả và dịch giả, sự kiện còn trưng bày những bức ảnh do chính Thomas Bo Pedersen chụp trong hơn bốn thập kỷ gắn bó với Việt Nam. Đó là những khoảnh khắc đời thường, lặng lẽ, đôi khi rất đẹp, đôi khi rất đau, như một lớp minh họa song hành với cuốn sách.
Một trong những điểm chạm xúc động nhất của sự kiện là khi ông Chuck Searcy, cựu binh Mỹ tại Việt Nam, đại diện tổ chức Project RENEW chia sẻ về hành trình rà phá bom mìn, hỗ trợ nạn nhân chiến tranh và nạn nhân chất độc da cam tại Việt Nam. Ông Chuck Searcy bày tỏ lòng ngưỡng mộ trước sự thẳng thắn của Thomas khi ông yêu cầu sự công bằng cho các nạn nhân chiến tranh tại Việt Nam.
Chính thái độ can đảm và những thông điệp mạnh mẽ của Thomas, cùng việc ông đề cao vai trò của các tổ chức giải quyết hậu quả chiến tranh, đã khiến Chuck quyết tâm tìm gặp ông. Từ đó, họ đã duy trì một tình bạn bền vững dựa trên những niềm tin và giá trị chung về sự công bằng mà người dân Việt Nam xứng đáng nhận được.
Thomas Bo Pedersen và Nhà xuất bản Mondogrande cam kết quyên tặng toàn bộ lợi nhuận từ cuốn sách cho Project RENEW. Quyết định này được đưa ra sau chuyến thăm thực tế Quảng Trị năm 2022 – nơi Thomas tận mắt chứng kiến những hệ quả chiến tranh vẫn còn hiện hữu.
Không phải để khơi lại hận thù, cuốn sách gợi mở một cuộc đối thoại cần thiết về hậu chiến, nơi ký ức không bị lãng quên, mà được nhìn nhận như một phần không thể tách rời của hành trình hàn gắn.
Trong thế giới ngày càng vội vã, “Những bóng ma trở lại” nhắc chúng ta rằng có những câu chuyện cần được kể chậm rãi, để những bóng ma không còn lang thang trong im lặng, mà được gọi tên bằng sự thấu hiểu và trách nhiệm.
)
