Để di sản không chỉ nằm trong ký ức
Chiều 8/8/2026, tại Nhà Tiền đường – Khu Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, CLB Tôi Vẽ phối hợp cùng Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm tranh “Ngàn năm di sản”.
Triển lãm nằm trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076–2026) và 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Sự kiện diễn ra từ ngày 8/8 đến 25/9/2026, giới thiệu hơn 120 tác phẩm của 53 tác giả, được sáng tác trên nhiều chất liệu như sơn mài, lụa, tranh dó, khắc gỗ, màu nước, gouache, Aqyla...
Ngay trong không gian kiến trúc cổ kính của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, những tác phẩm hội họa đương đại tạo nên một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. Các biểu tượng của Hà Nội như Khuê Văn Các, Văn Miếu, Cột cờ, cầu Long Biên… cùng cảnh sắc Hà Giang, Hạ Long, Hà Nam, Huế và nhiều vùng đất khác hiện lên qua những ngôn ngữ tạo hình khác nhau. Đây cũng là điểm đáng chú ý của “Ngàn năm di sản”: triển lãm không đóng khung khái niệm di sản trong những công trình cổ hay những câu chuyện của quá khứ. Di sản được nhìn như một dòng chảy đang sống, tiếp tục được khám phá, diễn giải và sáng tạo.
Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cho biết, di sản kiến trúc không phải là pho hóa thạch lặng câm của quá khứ, mà là thực thể sống động, liên tục nuôi dưỡng cội nguồn sáng tạo cho hôm nay. Quan điểm này cũng chính là tinh thần xuyên suốt của triển lãm: đưa di sản ra khỏi cách tiếp cận đơn thuần là bảo tồn để trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo nghệ thuật và trải nghiệm văn hóa.
Khi lụa, sơn mài, giấy dó cùng kể chuyện
Một trong những điểm hấp dẫn của “Ngàn năm di sản” nằm ở sự đa dạng về chất liệu. Nếu lụa mang đến vẻ mềm mại, thanh thoát, giàu chất thơ thì sơn mài tạo nên chiều sâu, độ lấp lánh và cảm giác trường tồn. Những góc phố Hà Nội, Hồ Hoàn Kiếm, xích lô, những mùa hoa hay ký ức đời thường của Thủ đô được chuyển tải qua một ngôn ngữ hội họa vừa truyền thống vừa đương đại. Đặc biệt, các tác phẩm trên lụa cho thấy khả năng thích ứng đáng chú ý của chất liệu truyền thống. Từ những hình ảnh kiến trúc, con người đến nhịp sống hiện đại như “Hà thành ngõ xe lửa”, “Long Biên lưu lụa”, chất liệu lụa không chỉ gợi lại ký ức mà còn phản ánh một Hà Nội đang chuyển động.
Trong khi đó, tranh giấy dó đưa người xem đến một không gian nhẹ nhàng, tĩnh tại. Những nét thủy mặc, màu nước thấm vào từng thớ giấy tạo nên cảm giác mộc mạc, trong trẻo; còn sự kết hợp giữa giấy dó với Aqyla – sơn dầu gốc nước – mở ra một hướng thử nghiệm mới, cho thấy chất liệu truyền thống hoàn toàn có thể đối thoại với kỹ thuật hiện đại.
Nghệ thuật khắc gỗ lại mang một sắc thái khác. Những đường nét được tạo nên từ thớ gỗ và in trên giấy dó đem đến cảm giác mộc mạc, cổ kính nhưng giàu sức sống. Các tác phẩm như “Dấu ấn ngàn năm”, “Ngàn năm di sản”, “Khuê Văn Các”, “Dấu ấn Hà Nội” gợi lại những biểu tượng văn hóa, lịch sử của Thủ đô bằng ngôn ngữ tạo hình giàu tính đồ họa.
Sự hiện diện đồng thời của lụa, sơn mài, giấy dó, khắc gỗ cùng màu nước, gouache, Aqyla… khiến triển lãm trở thành một không gian đối thoại giữa chất liệu truyền thống và tư duy sáng tạo đương đại.
“Ngàn năm di sản” không chỉ kể câu chuyện về Văn Miếu – Quốc Tử Giám hay Hà Nội. Qua hơn 120 tác phẩm, không gian triển lãm mở rộng thành một hành trình thị giác qua nhiều vùng đất. Từ ngôi nhà cổ ở Lũng Cẩm, Hà Giang, cảnh sắc Hạ Long, không gian đồng bằng Bắc Bộ đến vẻ trầm mặc của Huế và sắc nắng phương Nam, mỗi tác phẩm là một cách tiếp cận khác nhau đối với thiên nhiên, kiến trúc và đời sống Việt Nam. Với du khách, đặc biệt là khách quốc tế, cách kể này tạo thêm một phương thức khám phá Việt Nam: đi qua đất nước bằng hội họa.
Một địa danh có thể được biết đến từ một chuyến đi, nhưng qua hội họa, ký ức về địa danh ấy có thể được lưu giữ bằng màu sắc, đường nét và cảm xúc. Triển lãm vì thế không chỉ là nơi trưng bày tác phẩm mà còn có thể trở thành một điểm dừng văn hóa trong hành trình khám phá Hà Nội.
“Vinh quy bái tổ” và không gian trải nghiệm di sản
Điểm nhấn thị giác của triển lãm là tác phẩm “Vinh quy bái tổ” có kích thước 2,5 x 7 m, được thực hiện hoàn toàn thủ công. Tác phẩm được đặt trong mối tương tác với hệ thống vải ngũ hành do CLB Tôi Vẽ thiết kế và thực hiện. Những dải vải hòa cùng không gian mái ngói, kiến trúc cổ của khu Thái Học tạo nên sự tương phản giữa vật liệu, màu sắc và thời gian. Không gian này cũng cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý trong tổ chức các sự kiện văn hóa: tạo ra trải nghiệm thay vì chỉ trưng bày. Du khách đến triển lãm không chỉ đứng trước tác phẩm để quan sát mà còn có thể trực tiếp tham gia các hoạt động thực hành nghệ thuật.
Trong suốt thời gian diễn ra triển lãm, Ban Tổ chức triển khai chuỗi workshop như “Dấu Di sản”, “Màu Di sản”, “Lấp lánh Di sản”, giúp công chúng tìm hiểu và trải nghiệm trực tiếp các chất liệu, kỹ thuật nghệ thuật truyền thống.
Tại workshop “Dấu Di sản”, người tham gia được thực hành khắc gỗ và in trên giấy dó. “Lấp lánh Di sản” giới thiệu kỹ thuật sơn mài truyền thống, trong khi “Màu Di sản” đưa các biểu tượng kiến trúc, đời sống Hà Nội vào hoạt động sáng tạo. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt với hoạt động du lịch văn hóa. Bởi với du khách ngày nay, nhất là thế hệ trẻ, trải nghiệm không còn dừng ở việc “nhìn thấy” mà ngày càng hướng tới “được làm”, “được tương tác” và “mang theo một ký ức”. Một sản phẩm do chính mình tạo ra sau khi tham quan triển lãm có thể trở thành món quà lưu niệm, đồng thời là cách để câu chuyện về di sản tiếp tục được kể sau khi du khách rời Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Từ nghệ thuật cộng đồng đến tình yêu di sản
Theo họa sĩ Đinh Quang Huy, Nhà sáng lập CLB Tôi Vẽ, hơn 120 tác phẩm đa chất liệu đến từ những tác giả thuộc nhiều độ tuổi và ngành nghề, tạo nên những góc nhìn phong phú về di sản Việt Nam.
Điều đáng chú ý là triển lãm có sự tham gia của 15 họa sĩ nhí. Những góc nhìn hồn nhiên về Văn Miếu và các biểu tượng văn hóa cho thấy di sản đang được tiếp nhận không chỉ bởi những người nghiên cứu hay nghệ sĩ chuyên nghiệp mà còn bởi thế hệ trẻ.
Từ học sinh lớp 3 đến những họa sĩ trên 60 tuổi, sự đa dạng về thế hệ khiến “Ngàn năm di sản” trở thành một không gian gặp gỡ giữa nhiều cách nhìn về văn hóa. Đây cũng là tinh thần mà CLB Tôi Vẽ theo đuổi qua các dự án nghệ thuật cộng đồng như “Nước non ngàn dặm”, “Tôi vẽ Hà Nội”, “Những giấc mơ màu”, với triết lý “Ai cũng có thể vẽ” và tinh thần “Nghệ thuật vì cộng đồng”.
Đồng hành cùng triển lãm là các đơn vị Takeyo, Fleur de Lys Hospitality, Kusakabe Việt Nam, Daniel Smith, Nhã Viên và IWS – Màu nước Quốc tế tại Việt Nam. Đại diện một trong các Nhà tài trợ Vàng – Takeyo, bà Trương Kim Liên, chia sẻ: "Chúng tôi tin rằng nghệ thuật là nguồn cảm hứng quý giá và tự hào đồng hành cùng triển lãm để lan tỏa tình yêu quê hương. Chính chủ đề giàu ý nghĩa cùng nguồn cảm hứng từ di sản Việt Nam đã thôi thúc Takeyo tiếp tục đồng hành với CLB Tôi Vẽ, góp phần đưa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng."
Một hoạt động đáng chú ý trong khuôn khổ triển lãm là chương trình “Đối thoại Sơn mài Việt” diễn ra ngày 29/8/2026, dự kiến quy tụ hơn 100 họa sĩ sơn mài cùng những người nghiên cứu và yêu nghệ thuật. Đây không chỉ là hoạt động bên lề mà còn mở rộng câu chuyện của triển lãm từ thưởng lãm sang đối thoại về tương lai của chất liệu truyền thống.
Từ lịch sử, kỹ thuật đến những hướng sáng tác mới, sơn mài được đặt trong dòng chảy của nghệ thuật đương đại, qua đó đặt ra câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để những chất liệu truyền thống tiếp tục sống trong đời sống nghệ thuật hôm nay? Câu hỏi ấy cũng có ý nghĩa đối với du lịch văn hóa. Khi một chất liệu, một kỹ thuật hay một nghề truyền thống tiếp tục được sáng tạo và ứng dụng, nó có thêm cơ hội trở thành một phần của trải nghiệm điểm đến, sản phẩm lưu niệm và câu chuyện văn hóa dành cho du khách.
Di sản là điểm đến, nghệ thuật là cách kể
Sự kết hợp giữa không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hội họa, chất liệu truyền thống và hoạt động trải nghiệm tạo nên một sản phẩm văn hóa có khả năng kết nối với du lịch Hà Nội. Triển lãm diễn ra tại một trong những không gian di sản tiêu biểu của Thủ đô, vì vậy bản thân hành trình tham quan đã là một trải nghiệm văn hóa. Những tác phẩm được trưng bày tiếp tục mở rộng câu chuyện từ Văn Miếu đến Hà Nội và nhiều vùng miền của đất nước.
Theo cách đó, nghệ thuật trở thành một phương thức quảng bá điểm đến mềm mại nhưng giàu sức gợi. Một bức tranh về Hà Giang có thể khơi lên mong muốn đến Hà Giang; một tác phẩm về Hạ Long có thể đánh thức ký ức về biển đảo; hình ảnh Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong tranh có thể khiến du khách muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử của nơi mình đang đứng. Đó chính là giá trị lớn hơn của một triển lãm di sản: không chỉ lưu giữ những gì đã có, mà tạo ra những cuộc gặp mới giữa di sản và công chúng.
Trong không gian của một di sản gần nghìn năm tuổi, những tác phẩm hội họa hôm nay đang kể lại những câu chuyện cũ bằng một ngôn ngữ mới. Và qua mỗi nét cọ, mỗi thớ lụa, lớp sơn mài, tờ giấy dó hay đường khắc gỗ, di sản không chỉ được nhìn lại mà còn tiếp tục được sống, được sáng tạo và được trao truyền cho những thế hệ tiếp theo.
Triển lãm “Ngàn năm di sản” mở cửa phục vụ công chúng đến hết ngày 25/9/2026 tại Nhà Tiền đường – Khu Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
