Di sản giữa đại ngàn
Toàn xã Pà Cò hiện lưu giữ khoảng 1.300 - 1.400 cây chè Shan tuyết cổ thụ, tập trung nhiều ở các bản làng như Xà Lĩnh, Pà Cò 1, Chà Đáy. Nhiều cây có tuổi đời từ 200 đến 300 năm, mọc tự nhiên trên các sườn núi đá, xen lẫn giữa cánh rừng nguyên sinh. Khác với những đồi chè trung du thấp ngang tầm hông, chè Shan tuyết Pà Cò là những cây thân gỗ khổng lồ, cao vút, gốc xù xì loang lổ vết thời gian. Thân cây bám đầy rêu phong và địa y mốc trắng – dấu ấn đặc trưng của sương núi.
Trong tâm thức của đồng bào Mông, những gốc chè cổ thụ này là một phần máu thịt. Bà con vẫn truyền tai nhau câu chuyện huyền bí về loài chim Phượng Hoàng mỏ vàng ăn hạt chè từ núi cao rồi rải xuống vùng đất này, đơm hoa kết trái thành rừng chè bạt ngàn. Nhờ khí hậu mát mẻ, sương mù bao phủ quanh năm, từng búp chè non tích tụ trọn vẹn tinh hoa của đất trời, phủ một lớp lông tơ trắng như tuyết. Vị chát dịu ban đầu và hậu ngọt sâu thẳm lắng đọng khiến trà Shan tuyết Pà Cò mang hương vị riêng biệt, khó nơi nào sánh bằng. Ông Sùng A Kềnh, trưởng xóm Trà Đáy, xã Pà Cò cho biết: Từ khi sinh ra tôi đã biết đến rừng chè cổ thụ này. Có cụ năm nay hơn 100 tuổi cũng bảo từ lúc bé cụ đã thấy rừng chè này. Việc gìn giữ và bảo vệ rừng chè được đưa vào hương ước của xóm nên rừng chè được tồn tại đến ngày nay.
Điểm nhấn du lịch trải nghiệm văn hóa – nông nghiệp
Từ chỗ chỉ thu hái tự do để phục vụ sinh hoạt gia đình, những năm gần đây, vùng chè cổ thụ Pà Cò đã được “đánh thức” tiềm năng. Cùng với chính sách khuyến khích bảo tồn cây di sản và phát triển sản phẩm OCOP, địa phương đã khéo léo kết hợp khai thác du lịch sinh thái. Rừng chè cổ trở thành điểm dừng chân hấp dẫn trong hành trình khám phá vùng cao.
Đến Pà Cò, du khách không chỉ thỏa sức "săn mây" mà còn có cơ hội bước vào hành trình trải nghiệm độc đáo dưới tán rừng già. Khi khách du lich đến đây sẽ được hóa thân thành người bản địa. Bắc thang hoặc kiễng chân trèo lên những cây chè cao quá đầu người, tự tay thu hái từng búp chè tươi phủ sương sớm cùng các thiếu nữ Mông. Trải nghiệm nghệ thuật sao chè thủ công. Thưởng thức chén trà Shan tuyết bốc khói nghi ngút trong làn sương mờ ảo, lắng nghe những câu chuyện đời, chuyện rừng của các già bản.
Sinh kế bền vững cho đồng bào Mông
Sự phát triển của du lịch gắn liền với chuỗi giá trị chè Shan tuyết đã mở ra hướng thoát nghèo bền vững cho người dân địa phương. Búp chè tươi cổ thụ hiện được các xưởng chế biến và thương lái thu mua với giá cao, giúp bà con thêm gắn bó, chủ động chăm sóc, bảo vệ từng gốc cây cổ thụ như tài sản quý của gia đình.
Ông Sùng A Kềnh, cán bộ phòng kinh tế xã Pà Cò cho biết: Chính quyền địa phương cũng đang tích cực hoàn thiện hồ sơ xúc tiến công nhận Quần thể chè Shan tuyết Pà Cò là Quần thể Cây Di sản. Việc nâng tầm di sản gắn với sản phẩm du lịch OCOP không chỉ nâng cao thu nhập cho đồng bào Mông mà còn góp phần lan tỏa thông điệp sống hài hòa với thiên nhiên
