Theo đơn vị quản lý, việc tự ý vào rừng khi chưa khai báo hoặc chưa được cấp phép là hành vi vi phạm pháp luật. Cụ thể, theo Điều 11 Nghị định 168/2024/NĐ-CP ban hành ngày 26/12/2024, du khách tham quan, du lịch vào rừng mà không có sự cho phép của chủ rừng có thể bị xử phạt từ 4-6 triệu đồng. Trường hợp nghỉ ngơi, cắm trại hoặc tổ chức hoạt động giải trí trong khu vực bảo vệ nghiêm ngặt, mức phạt có thể từ 6-10 triệu đồng.
Trong vài năm trở lại đây, trekking đã trở thành một trong những xu hướng du lịch được yêu thích nhất tại Việt Nam. Những cung đường băng rừng, săn mây, cắm trại giữa thiên nhiên nguyên sơ liên tục phủ sóng trên mạng xã hội, thu hút đông đảo người trẻ tìm đến trải nghiệm cảm giác “thoát ly” khỏi nhịp sống đô thị.
Tuy nhiên, phía sau vẻ đẹp hùng vĩ ấy là hàng loạt hiểm họa đang ngày càng bộc lộ rõ, buộc cơ quan chức năng phải mạnh tay siết chặt hoạt động trekking tự phát tại nhiều đỉnh núi cao bậc nhất Việt Nam.
Những chuyến đi đánh cược với an toàn
Khác với hình dung lãng mạn qua các video “săn mây” trên mạng xã hội, phần lớn các cung trekking tại Việt Nam đều nằm sâu trong rừng nguyên sinh, địa hình hiểm trở, thời tiết biến động khó lường và gần như không có hạ tầng cứu hộ chuyên nghiệp.
Tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin (Đắk Lắk), hành trình chinh phục đỉnh núi cao 2.442 m thường kéo dài nhiều giờ xuyên rừng với dốc cao, suối sâu và sương mù dày đặc. Mùa mưa khiến đường trơn trượt, nước suối dâng nhanh, nguy cơ tai nạn luôn hiện hữu. Đã từng xảy ra trường hợp du khách bị nước cuốn tử vong khi trekking tự phát tại khu vực này.
Không chỉ đối mặt với rủi ro địa hình, các đoàn đi tự túc còn thường xuyên rơi vào tình trạng mất liên lạc do nhiều khu vực hoàn toàn không có sóng điện thoại. Khi xảy ra sự cố như lạc đường, chấn thương hay kiệt sức, công tác cứu hộ trở nên đặc biệt khó khăn.
Song song đó, nguy cơ cháy rừng cũng là lý do khiến nhiều tuyến trekking buộc phải tạm dừng. Tại khu vực Bát Xát, cơ quan chức năng từng phát cảnh báo cháy rừng cấp V, mức cực kỳ nguy hiểm. Chỉ một nguồn lửa nhỏ từ hoạt động cắm trại, nấu nướng cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho cả hệ sinh thái rừng nguyên sinh.
Bảo tồn thiên nhiên không thể đi sau xu hướng
Sự bùng nổ của du lịch khám phá những năm gần đây đã mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho nhiều địa phương miền núi, song cũng đặt các khu bảo tồn thiên nhiên trước áp lực ngày càng lớn.
Vườn quốc gia Bát Xát, vừa được nâng cấp từ Khu bảo tồn thiên nhiên hồi đầu năm nay, hiện sở hữu hơn 18.500 ha rừng cùng hàng trăm loài động thực vật quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Không chỉ là điểm đến hấp dẫn với giới mê trekking, nơi đây còn được xem như “lá phổi sinh thái” quan trọng của vùng Tây Bắc, cần được bảo vệ nghiêm ngặt trước các tác động từ con người.
Trong bối cảnh lượng du khách tăng nhanh nhưng ý thức bảo tồn chưa đồng đều, việc siết chặt các hoạt động trekking tự phát được xem là giải pháp cần thiết để hạn chế nguy cơ xâm hại hệ sinh thái rừng. Nhiều chuyên gia và trekker giàu kinh nghiệm cho rằng thiên nhiên hoang sơ không đồng nghĩa với việc ai cũng có thể tự do tiếp cận mà thiếu kiến thức, kỹ năng và sự giám sát chuyên môn.
Theo các chuyên gia, xu hướng “tắm rừng”, trekking chữa lành hay săn mây đang khiến không ít nhóm bạn trẻ tự phát tìm đến các vườn quốc gia, cung đường hiểm trở mà không có hướng dẫn viên chuyên nghiệp, không đăng ký lộ trình hay chuẩn bị đầy đủ kỹ năng an toàn. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ tai nạn, lạc đường mà còn kéo theo tình trạng xả rác, tác động đến thảm thực vật và phá vỡ sự nguyên bản của môi trường tự nhiên.
Du lịch xanh vì thế không chỉ là hành trình đến gần thiên nhiên, mà còn là cách con người học cách tôn trọng giới hạn của thiên nhiên.
Trekking cần được chuyên nghiệp hóa
Trên thực tế, không phải mọi hoạt động trekking đều bị cấm. Điều các cơ quan quản lý hướng tới là xây dựng mô hình khai thác có kiểm soát, an toàn và bền vững hơn.
Nhiều doanh nghiệp lữ hành hiện đã chủ động tạm dừng các tuyến có nguy cơ cao để rà soát quy trình vận hành, đào tạo porter, nâng cao kỹ năng sơ cấp cứu và quản lý đoàn. Việc giới hạn số lượng khách, đăng ký lộ trình, tuân thủ hướng dẫn của kiểm lâm hay sử dụng đội ngũ dẫn đường địa phương đang trở thành yêu cầu bắt buộc tại nhiều khu vực. Đây cũng là xu hướng tất yếu của du lịch mạo hiểm hiện đại, khi trải nghiệm không còn được đánh đổi bằng sự liều lĩnh.
Sức hấp dẫn của những đỉnh núi cao hay biển mây nguyên sơ chắc chắn sẽ còn tiếp tục thu hút du khách. Nhưng sau những vụ tai nạn, mất tích hay nguy cơ cháy rừng ngày càng gia tăng, trekking tự phát không còn là câu chuyện của riêng đam mê khám phá. Giữa thiên nhiên hùng vĩ, sự tôn trọng quy định, ý thức bảo tồn và chuẩn bị chuyên nghiệp mới là điều quyết định một hành trình đáng nhớ và an toàn.
