Chiều 19/9, tại số 8 phố Tân Mỹ, Từ Liêm, Hà Nội, Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long chính thức ra mắt, với định hướng trở thành nơi trưng bày, giao lưu, nghiên cứu và giới thiệu các giá trị mỹ thuật Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế.
Không gian được Công ty Cổ phần Tập đoàn Quốc tế Đông Dương và Công ty TNHH Di sản Thăng Long đồng hành xây dựng, hướng tới một mô hình hoạt động văn hóa thường xuyên thay vì chỉ tổ chức các sự kiện triển lãm đơn lẻ. Bên cạnh trưng bày nghệ thuật, nơi đây dự kiến dành cho các hoạt động giáo dục, đối thoại học thuật, kết nối nghệ sĩ, hợp tác quốc tế và truyền thông về văn hóa, nghệ thuật.
Triển lãm “Thông Ngỏ”: Cuộc đối thoại với chính mình
Sự kiện ra mắt "Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long" thu hút sự chú ý của đông đảo giới mỹ thuật trong nước và quốc tế bởi triển lãm “Thông Ngỏ”, giới thiệu gần 300 tác phẩm hội họa và điêu khắc tiêu biểu của GS.VS, họa sĩ Ngô Xuân Bính - nghệ sĩ có nhiều đóng góp cho mỹ thuật đương đại Việt Nam trong suốt thời gian qua.
Triển lãm “Thông Ngỏ” mang đến góc nhìn cởi mở, giàu tính biểu cảm về văn hóa và con người Việt Nam, góp phần khẳng định vị thế của mỹ thuật dân tộc trên hành trình hội nhập quốc tế.
Triển lãm không đơn thuần đặt các tác phẩm trong một không gian trưng bày, mà gợi mở một hành trình đi vào thế giới sáng tạo của người nghệ sĩ, nơi những suy tư về con người, ký ức, văn hóa và đời sống được biểu đạt bằng nhiều ngôn ngữ tạo hình.
Trong phần tự sự về “Thông Ngỏ”, GS.VS, họa sĩ Ngô Xuân Bính viết về quá trình sáng tạo như một cuộc tự đối thoại liên tục: càng vẽ, càng nặn, càng đục, người nghệ sĩ càng nhận ra nhiều lớp khác nhau của chính mình – từ ký ức, yêu thương, bi thương đến những góc tối, góc sáng, những điều từng được che giấu và rồi được phơi bày.
"Càng vẽ, càng nặn, càng đục, tôi như được tự đối thoại với chính mình: nhận thêm, hiểu mình, trăn trở, khó tính, thương mình đủ đầy, hiền khô, hùng vĩ, khí lực, góc tối, góc sáng, góc chìm, góc nổi, ký ức, nỗi niềm, thương yêu, bi thương, cuồng quay, Ứng trào (hoặc dâng trào), xuôi ngược, sinh sôi, bình đồ, ôm nhau, giận nhau, bức xúc, bỏ qua, minh minh, bạch bạch... Hồn hiện đẻ nước, đẻ cái - hôm qua chưa thấy, hôm nay lại thấy; hôm qua còn giấu, hôm nay phơi bày"- GS.VS, họa sĩ Ngô Xuân Bính chia sẻ.
Chính tinh thần ấy cũng được gửi gắm qua tên gọi của triển lãm. Thông - là thông mạch, thông khí, thông linh, thông tuệ; uyển chuyển và uyên nguyên trong tự vấn và thấu suốt. Ngỏ - là hé mở, chưa khép lại, không chiếm hữu trọn vẹn ý nghĩa, không đóng dấu “một lần và mãi mãi”; hãy còn nguyên mênh mang hư huyễn không cùng.
Hồn Việt trong tranh họa sĩ Ngô Xuân Bính không đóng khung trong bảo tàng bằng những biểu tượng ước lệ dễ nhận diện, mà trải ra như một cơ thể còn đang thở, đang đau, đang yêu; bừng lên sức nóng của đất sau cơn mưa, của ký ức chưa nguội, của khát vọng tái sinh không chịu bị lịch sử chôn vùi. Đó là mạch ngầm, là trường năng lượng nguyên sinh bền bỉ cháy từ trong lòng bóng tối dày nhất - không phải sau bóng tối, mà từ chính bóng tối.
Chúng ta sẽ bước vào “Thông Ngỏ” với nhiều tư cách khác nhau: người tìm kiếm điểm giao thoa của dòng chảy truyền thống và hiện đại, người chân thành học hỏi từ một trường năng lượng sáng tạo thuần khiết, hay người hiếu kỳ muốn chạm vào miền di sản độc bản tiếp theo của Ngô Xuân Bính…
Theo cách tiếp cận này, người xem không nhất thiết phải tìm kiếm một lời giải thích duy nhất cho mỗi tác phẩm. Nghệ thuật trở thành một không gian đối thoại, nơi mỗi người có thể bước vào bằng vốn sống, ký ức và cảm nhận riêng của mình.
Thạc sĩ Bùi Phương Lan, Thạc sĩ Thực hành Phát triển tại Đại học Tổng hợp Queensland, Australia cảm nghĩ: Tôi thực không biết mình nên bắt đầu từ đâu. Đứng trước thế giới tranh của Ngô Xuân Bính, lần đầu tiên trong rất lâu tôi có cảm giác ngôn ngữ của mình trở nên hữu hạn và vụng về một cách đơn sơ: như một chiếc cốc đứng trước một mạch nước ngầm vừa tìm được miệng để trào lên. Ta không đo mạch nước ngầm bằng thể tích chiếc cốc. Ta chỉ có thể đứng đó. Đón nhận và biết ơn vì mình còn đủ rỗng rang để nhận được.
Khi mỹ thuật trở thành một phần của đời sống văn hóa
Theo đại diện Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long, ý tưởng hình thành không gian bắt đầu từ quá trình tiếp cận với hoạt động sáng tạo của họa sĩ Ngô Xuân Bính và chứng kiến bộ sưu tập hàng nghìn tác phẩm của ông. Từ đó, những câu hỏi về việc làm thế nào để các tác phẩm nghệ thuật có thể đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo ra một không gian kết nối nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, nhà sưu tập, doanh nhân, học sinh, sinh viên và bạn bè quốc tế đã trở thành một trong những động lực hình thành dự án.
Định hướng này cũng đặt Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long trong câu chuyện rộng hơn về phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó các giá trị sáng tạo không chỉ được bảo tồn, trưng bày mà còn cần được đưa vào đời sống, tạo ra những hình thức tiếp cận mới với công chúng.
Việc hình thành những không gian chuyên biệt về nghệ thuật cũng mở thêm một hướng tiếp cận đối với du lịch văn hóa tại Hà Nội. Bên cạnh hệ thống di tích, bảo tàng và các điểm tham quan quen thuộc, những không gian nghệ thuật đương đại có thể tạo thêm lý do để du khách tìm hiểu đời sống sáng tạo của thành phố, đặc biệt đối với nhóm khách quan tâm đến văn hóa, mỹ thuật và trải nghiệm bản địa.
Ở góc độ đó, giá trị của một không gian văn hóa không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm được trưng bày, mà còn ở khả năng tạo ra những cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ và công chúng, giữa di sản và sáng tạo đương đại, giữa người Việt và bạn bè quốc tế.
Mở thêm một điểm gặp gỡ của nghệ thuật Hà Nội
Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long được định hướng hoạt động thường xuyên, với các chương trình triển lãm, giáo dục, đối thoại học thuật, kết nối nghệ sĩ và hợp tác quốc tế.
Trong bối cảnh Hà Nội đang từng bước phát triển các sản phẩm văn hóa gắn với đời sống đô thị, sự xuất hiện của những không gian dành cho nghệ thuật cũng góp phần làm phong phú thêm hệ sinh thái trải nghiệm của thành phố. Với công chúng địa phương, đây có thể là nơi tiếp cận nghệ thuật gần hơn với đời sống thường nhật; với du khách, đó là một lát cắt khác về Hà Nội - thành phố không chỉ được nhận diện qua di sản lịch sử mà còn qua sức sáng tạo đang tiếp diễn.
Triển lãm “Thông Ngỏ” vì thế có thể được nhìn như chương mở đầu cho hoạt động của Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long. Gần 300 tác phẩm của Ngô Xuân Bính đưa người xem bước vào một thế giới nghệ thuật nhiều lớp, nơi những câu chuyện về con người và văn hóa Việt không được kể theo một khuôn mẫu duy nhất mà được mở ra bằng cảm xúc, ký ức và những tìm tòi tạo hình của người nghệ sĩ.
Sự kết hợp giữa một không gian văn hóa mới và một triển lãm có quy mô đáng chú ý cũng đặt ra một hướng tiếp cận đáng quan tâm: đưa nghệ thuật ra khỏi phạm vi của những cuộc trưng bày ngắn ngày để trở thành một phần thường xuyên của đời sống văn hóa, qua đó tạo thêm những điểm chạm giữa nghệ thuật, cộng đồng và hành trình khám phá Hà Nội.
Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long tọa lạc tại số 8 phố Tân Mỹ, Từ Liêm, Hà Nội. Triển lãm “Thông Ngỏ” ra mắt từ ngày 19/9/2026.
