Từ ngày 20 đến 22/9, đoàn Fam Trip với chủ đề “Từ làng nghề miền Đông đến miền Tây Cao Bằng - Hành trình kết nối cảnh quan, văn hóa và cộng đồng” khảo sát một số điểm đến tại Cao Bằng. Điểm đáng chú ý của chuyến khảo sát không chỉ nằm ở việc tìm kiếm những điểm đến mới để đưa vào chương trình tour mà còn nhìn vào khả năng tổ chức sản phẩm, kết nối điểm đến, nâng thời gian lưu trú và tạo nguồn thu cho người dân địa phương. Những vấn đề ấy được đưa ra trao đổi với lãnh đạo ngành du lịch Cao Bằng trong buổi gặp mặt sau hai ngày khảo sát.
Tham dự buổi giao lưu có sự góp mặt của ông Nguyễn Mạnh Thản - Phó Chủ tịch HHDL Việt Nam, Cụm trưởng Cụm HHDL các tỉnh, thành phố phía Bắc, Chủ tịch HHDL Hà Nội; Bà Thái Thị Thanh Lan - Phó chủ tịch HHDL Hà Nội, Chủ tịch CLB Du Lịch Thủ Đô; PGS. TS Đỗ Hải Yến - Chuyên gia ứng dụng du lịch văn hoá, trường ĐH Công Nghiệp Hà Nội.
Về đại diện lãnh đạo Cao Bằng, có sự góp mặt của ông Ông Tô Vũ Ninh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng; Ông Vũ Văn Đệ - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng; Bà Nguyễn Thị Lan - Chủ tịch HHDL tỉnh Cao Bằng; Ông Sầm Việt An, Giám đốc Báo và Phát thanh Truyền hình Cao Bằng, nguyên Giám đốc Sở VHTTDL Cao Bằng.
Cùng đại diện các phòng chuyên môn thuộc Sở, HHDL tỉnh Cao Bằng và các thành viên Đoàn Famtrip.
Bốn làng nghề, bốn bài toán để giữ chân du khách
Sau hai ngày khảo sát, một trong những nội dung được đoàn Fam Trip quan tâm là cách Cao Bằng có thể biến những làng nghề truyền thống thành những điểm đến có khả năng giữ chân khách thay vì chỉ dừng ở một điểm tham quan ngắn trong hành trình.
Bà Thái Thị Thanh Lan, Phó Chủ tịch HHDL Hà Nội, Chủ tịch CLB Du lịch Thủ đô đánh giá cao tiềm năng của bốn làng nghề mà đoàn đã khảo sát gồm làng hương Phia Thắp, làng ngói âm dương Lũng Rì, làng giấy bản Dìa Trên và làng rèn Phúc Sen. Theo bà, mỗi làng nghề đều đang sở hữu một tài sản văn hóa riêng, có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong việc kéo dài thời gian lưu trú của du khách tại Cao Bằng.
“Đây là tài sản quý và là yếu tố nòng cốt để thu hút cũng như giữ chân du khách lưu trú lại Cao Bằng lâu hơn.”, bà chia sẻ.
Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế, đoàn cũng nhìn thấy khoảng cách giữa một làng nghề truyền thống và một sản phẩm du lịch làng nghề.
Với làng giấy Dìa Trên, đoàn đánh giá đây là điểm có nhiều triển vọng, có thể sớm trở thành điểm đón khách tiêu biểu nếu được quy hoạch và chỉnh trang bài bản.
Ở Phúc Sen, câu chuyện lại nằm ở cách tổ chức không gian. Sản phẩm dao rèn đã có tiếng, nhưng nếu hoạt động du lịch chỉ dừng ở việc khách đến mua hàng thì giá trị trải nghiệm còn hạn chế. Theo góp ý của bà Thanh Lan, hoạt động sản xuất cần được quy tụ vào bên trong để du khách có thể trực tiếp quan sát, tìm hiểu quy trình làm dao thủ công.
Lũng Rì cho thấy một vấn đề khác, thực tế du khách yêu thích nghề làm ngói, nhưng vệ sinh và lối di chuyển cần được cải thiện để không làm giảm trải nghiệm.
Trong khi đó, Phia Thắp sở hữu lợi thế về nghề làm hương và không gian văn hóa đặc trưng, nhưng hoạt động sản xuất hiện còn phụ thuộc vào mùa vụ. Điều này đặt ra yêu cầu duy trì hoạt động quanh năm để khi khách đến, làng nghề luôn có câu chuyện và trải nghiệm để đón tiếp.
Những góp ý cụ thể ấy cho thấy đoàn Fam Trip không chỉ tìm kiếm thêm điểm đến cho các chương trình tour. Mục tiêu sâu hơn là nhìn xem một điểm đến đang có gì, khách sẽ trải nghiệm gì ở đó và cần thay đổi điều gì để doanh nghiệp lữ hành có thể đưa khách về một cách hiệu quả.
Từ góc nhìn này, bà Thanh Lan cho rằng phát triển làng nghề không thể chỉ dừng ở việc đưa khách về tham quan. Người dân cần được tuyên truyền để xác định đây là hướng làm du lịch lâu dài; thế hệ trẻ cần được đào tạo để tiếp nối nghề; những vấn đề về vệ sinh môi trường cần được xử lý; đồng thời cộng đồng có thể học hỏi kinh nghiệm từ những làng nghề đã tổ chức du lịch hiệu quả.
Không chỉ đưa khách đến, phải để người dân sống được bằng du lịch
Nếu câu chuyện của bốn làng nghề cho thấy khoảng cách từ tài nguyên đến sản phẩm, thì phần trao đổi của PGS.TS Đỗ Hải Yến, chuyên gia ứng dụng du lịch văn hóa, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đặt vấn đề ở một tầng sâu hơn: du lịch phải thực sự tạo ra sinh kế.
Theo bà, mục tiêu cuối cùng của việc phát triển du lịch cộng đồng không thể chỉ là có thêm khách đến một địa phương. Du lịch phải tạo ra hiệu quả kinh tế thiết thực để người dân thấy được lợi ích và có động lực tiếp tục gìn giữ nghề, văn hóa và không gian sống của mình.
“Du lịch phải mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực để bà con hào hứng và gắn bó lâu dài; nếu đón tiếp nhiệt tình nhưng không thu được tiền thì người dân sẽ dần mất nhiệt huyết.”, bà chia sẻ
Từ đó, bài toán không còn đơn giản là đưa khách đến xem một làng nghề. Điều cần thiết là thiết kế những “điểm chạm” để khách sẵn sàng chi trả cho trải nghiệm. Bà gợi ý có thể tổ chức vé tham quan kết hợp xe trung chuyển ngay từ cổng làng; nâng giá trị giấy bản truyền thống bằng những sản phẩm nghệ thuật mà khách có thể mang về; hay phát triển những dòng dao thủ công cao cấp thay vì chỉ bày bán sản phẩm theo cách thông thường.
Cách tiếp cận này cũng mở rộng câu chuyện về các điểm đến khác của Cao Bằng. Tại Thác Bản Giốc, thay vì để điểm thác trở thành điểm dừng đơn lẻ, đoàn đặt vấn đề kết nối cơ sở lưu trú với các trải nghiệm xung quanh như tuyến dọc sông Quây Sơn, đồng lúa và đời sống bản địa. Tại Núi Mắt Thần, cảnh quan có sức hấp dẫn nhưng đường tiếp cận còn khó khăn, tiềm ẩn nguy hiểm.
Bà cho rằng mặc dù Cao Bằng đang sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên, văn hoá phong phú nhưng về việc phát triển du lịch cần được đặt trong một bài toán kinh tế dài hạn, tính đến sức chứa điểm đến, khả năng tạo sinh kế và cách chuyển những đề án, nghiên cứu thành mô hình mà người dân có thể áp dụng trong thực tế.
Một đề xuất được bà đưa ra là tăng cường liên kết theo mô hình “5 nhà”: Nhà nước - Nhà quản lý - Nhà khoa học - Nhà chuyên gia - Nhà doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước tạo cơ chế và bố trí nguồn lực; Nhà quản lý nắm rõ thực trạng, xác định những vấn đề cần tháo gỡ và tổ chức triển khai; nhà khoa học nghiên cứu đặc điểm tài nguyên, văn hóa và sức chứa của điểm đến; nhà chuyên gia tham gia tư vấn cách xây dựng sản phẩm, tổ chức trải nghiệm phù hợp; còn doanh nghiệp đưa góc nhìn thị trường, đánh giá khả năng khai thác và kết nối điểm đến vào tour tuyến. Từ những vai trò đó, các bên cùng xác định vấn đề, xây dựng mô hình phù hợp, tìm nguồn lực và đưa vào thực tế.
Đây cũng là tinh thần trong cam kết của PGS.TS Đỗ Hải Yến tại buổi trao đổi: tiếp tục nghiên cứu thực trạng, tiềm năng và giải pháp phát triển du lịch Cao Bằng, đồng thời kết nối các bên để xây dựng đề án khoa học ứng dụng.
Để tài nguyên thực sự trở thành sản phẩm du lịch
Từ những vấn đề được chỉ ra tại các điểm đến, một yêu cầu khác hiện lên khá rõ: muốn sản phẩm được hình thành và đưa vào khai thác, Cao Bằng cần giải quyết đồng thời câu chuyện kết nối, hạ tầng, môi trường và năng lực phục vụ.
Ông Tô Vũ Ninh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng, cho biết tỉnh đang triển khai nhiều dự án giao thông nhằm mở rộng khả năng kết nối. Tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh kết nối Cao Bằng - Lạng Sơn hiện đã thông nền đường, phấn đấu hoàn thành thông tuyến sau Tết và khai thác thương mại trong quý II/2027. Tuyến Cao Bằng - Bắc Kạn cũng đang chuẩn bị khởi công.
Đáng chú ý với chính hành trình khảo sát của đoàn là tuyến Quảng Uyên - cụm bốn làng nghề - Bản Giốc, dự kiến triển khai với quy mô 4 làn xe. Theo ông Ninh, khi tuyến đường hoàn thành, du khách từ Hà Nội có thể đi thẳng tới khu vực Bản Giốc qua cụm làng nghề mà không phải qua trung tâm TP Cao Bằng.
Tuy nhiên, đường đến thuận lợi mới giải quyết được một phần bài toán. Theo ông Ninh, những phản ánh của đoàn khảo sát về nhà vệ sinh, rác thải tại một số điểm dân cư và làng nghề cũng là những vấn đề tỉnh cần xử lý. Ngành du lịch xác định sẽ phối hợp với các cấp, các ngành và người dân để khắc phục vấn đề này.
Nhưng theo ông Sầm Việt An, Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng, nguyên Giám đốc Sở VHTTDL Cao Bằng bên cạnh việc mở thêm hạ tầng, việc đưa các điểm đến vào tour tuyến vẫn phải đi cùng yêu cầu bảo tồn những giá trị làm nên bản sắc địa phương.
Với làng nghề, yêu cầu này càng trở nên rõ ràng. Phia Thắp được lựa chọn phát triển mô hình trải nghiệm từ sớm bởi bản sắc cộng đồng Nùng An còn được giữ khá rõ nét. Trong khi đó, một số điểm cần tiếp tục điều chỉnh cách tổ chức không gian, sản phẩm và hoạt động đón khách để quá trình khai thác du lịch không làm mất đi những giá trị vốn tạo nên sức hấp dẫn.
Từ hạ tầng, bảo tồn đến cách tổ chức điểm đến, ông Nguyễn Mạnh Thản, Phó Chủ tịch HHDL Việt Nam, Chủ tịch HHDL Hà Nội, cho rằng để những tài nguyên ấy thực sự trở thành sản phẩm, Cao Bằng cần nhìn du lịch như một hệ thống gồm hạ tầng, sản phẩm, truyền thông và hợp tác cùng phát triển. Trong đó, sản phẩm không chỉ nằm ở cảnh quan hay một làng nghề, mà còn nằm ở chính con người địa phương.
Theo ông Thản, thái độ, kỹ năng nghề và sự hiếu khách là những “sản phẩm vô hình” quyết định trải nghiệm của du khách. Vì vậy, người làm du lịch cần được rèn luyện bốn giá trị gồm sức khỏe, tri thức, trách nhiệm và tinh thần hợp tác, đồng thời bảo đảm an toàn và vệ sinh môi trường. Khi con người đủ năng lực đón khách, hạ tầng đủ thuận tiện và sản phẩm đủ rõ ràng, truyền thông mới có cơ sở để kể đúng câu chuyện về điểm đến.
Ông Thản cũng lưu ý, quảng bá cần chân thực theo mùa, tận dụng mạng xã hội và hình ảnh của chính du khách; còn liên kết Hà Nội - Cao Bằng cần được cụ thể hóa bằng kế hoạch và trách nhiệm của từng bên, tránh tình trạng “gặp gỡ, ăn uống rồi quên”. Theo ông, du lịch cần cách làm dài hơi, “cho đi trước, nhận lại sau”, để tạo được dòng khách ổn định thay vì chỉ tìm kiếm những kết quả trước mắt.
Chuyến khảo sát cho thấy Cao Bằng đang sở hữu một hệ thống tài nguyên đủ đa dạng để xây dựng nhiều sản phẩm du lịch, từ trải nghiệm làng nghề, văn hóa cộng đồng đến cảnh quan, địa chất và sinh thái. Nhưng để những tài nguyên ấy thực sự tạo thành sản phẩm, địa phương vẫn cần giải quyết đồng thời nhiều bài toán: hạ tầng, vệ sinh, lưu trú, tổ chức trải nghiệm, nhân lực, truyền thông và cơ chế để người dân trực tiếp hưởng lợi.
Đó cũng là lý do những trao đổi sau chuyến khảo sát không dừng ở việc điểm nào đẹp, điểm nào hay, mà đi sâu hơn vào câu hỏi điểm đến cần thay đổi điều gì để doanh nghiệp có thể đưa khách về và khách có lý do để ở lại lâu hơn. Phía Cao Bằng cũng thể hiện mong muốn tiếp tục tiếp nhận những góp ý từ doanh nghiệp, chuyên gia và HHDL Hà Nội để đưa những định hướng phát triển thành các mô hình cụ thể.
Khi những tuyến đường mới từng bước mở ra, điều cần giữ lại không chỉ là cảnh quan trên hành trình, mà còn là những giá trị khiến du khách muốn dừng chân, trải nghiệm và quay trở lại.
