Không phải ngẫu nhiên Ninh Bình đang nổi lên như địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng doanh nghiệp tham gia Bộ tiêu chí Du lịch Xanh với 10 đơn vị được chứng nhận. Điều đáng chú ý hơn nằm ở chỗ: nhiều doanh nghiệp tại đây đã bắt đầu xem chuyển đổi xanh là cấu phần vận hành cốt lõi thay vì lớp “sơn phủ” thương hiệu. Đợt khảo sát lần này tập trung vào những mô hình tiêu biểu đạt cấp độ Xuất sắc, đại diện cho ba trụ cột quan trọng của ngành du lịch gồm lưu trú, điểm đến và dịch vụ ẩm thực: Khách sạn 5 sao Ninh Bình Legend, Khu du lịch sinh thái Thung Nham và Nhà hàng Thanh Nga Luxury.
Qua góc nhìn thực địa, có thể thấy ba đơn vị này đang từng bước hình thành một chuỗi dịch vụ xanh tương đối hoàn chỉnh, từ lưu trú, trải nghiệm cho đến ẩm thực, điều mà không nhiều điểm đến trong nước làm được ở thời điểm hiện tại.
Ở lĩnh vực ẩm thực, Thanh Nga Luxury cho thấy cách tiếp cận bài bản hơn nhiều mô hình “ẩm thực xanh” vốn chỉ dừng ở việc trang trí bằng tre nứa hay thay ống hút nhựa. Đơn vị này đã phát triển mô hình “From Farm to Table” theo đúng nghĩa thực chất: chủ động chuỗi cung ứng nguyên liệu hữu cơ, kiểm soát quy trình nuôi trồng và chế biến tại chỗ, đồng thời cắt giảm đáng kể lượng phát thải từ khâu vận chuyển thực phẩm. Cách làm này không chỉ tạo ra giá trị trải nghiệm mà còn đặt lại câu hỏi về khái niệm “ẩm thực bền vững” tại các vùng du lịch di sản, nơi lâu nay vẫn phụ thuộc nặng vào nguồn cung bên ngoài.
Trong khi đó, Ninh Bình Legend đại diện cho bài toán khó hơn: chuyển đổi xanh ở phân khúc khách sạn cao cấp. Với đặc thù tiêu thụ năng lượng lớn và yêu cầu vận hành khắt khe, việc duy trì tiêu chuẩn môi trường trong mô hình lưu trú 5 sao không phải chuyện dễ. Khách sạn đã từng bước tối ưu hệ thống chiếu sáng tự nhiên, thay thế vật liệu tiêu hao bằng các sản phẩm thân thiện môi trường và kiểm soát mức tiêu thụ năng lượng theo hướng tiết giảm phát thải. Quan trọng hơn, mô hình này cho thấy dịch vụ cao cấp và trách nhiệm sinh thái hoàn toàn có thể song hành nếu doanh nghiệp chấp nhận đầu tư dài hạn thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.
Ở cấp độ điểm đến, Thung Nham tiếp tục là ví dụ đáng chú ý về cân bằng giữa khai thác du lịch và bảo tồn sinh thái. Việc sử dụng xe điện, thuyền chèo tay để thay thế phương tiện động cơ trong khu vực lõi không đơn thuần là giải pháp giảm ô nhiễm mà còn là cách giữ nhịp sinh học tự nhiên cho hệ sinh thái vườn chim. Song song với đó, quy định hạn chế rác thải nhựa dùng một lần và phân loại rác tại nguồn được triển khai khá rõ ràng, cho thấy tư duy quản trị môi trường đã đi vào vận hành thực tế chứ không dừng ở khâu tuyên truyền.
Tuy nhiên, phía sau những tấm biển chứng nhận được treo trang trọng vẫn tồn tại không ít khoảng trống đáng suy nghĩ. Thành viên đoàn khảo sát của Liên chi hội Du lịch xanh Việt Nam cũng nhận thấy rõ, phần khó nhất của chuyển đổi xanh không nằm ở việc đạt tiêu chí ban đầu mà là duy trì hệ thống vận hành bền vững trong dài hạn.
Điểm nghẽn đầu tiên là công nghệ tuần hoàn. Dù việc phân loại rác tại nguồn đã được triển khai khá tốt ở các khu vực trung tâm, nhưng vào mùa cao điểm hoặc tại các khu dịch vụ đông khách, quy trình này vẫn chưa thực sự đồng bộ. Nhiều mô hình tái chế hữu cơ hay xử lý nước thải tuần hoàn mới chỉ dừng ở quy mô thử nghiệm, thiếu nền tảng công nghệ đủ mạnh để khép kín hoàn toàn chu trình vận hành.
Bài toán năng lượng cũng chưa dễ giải. Các hệ thống điện mặt trời áp mái hay giải pháp năng lượng tái tạo vẫn xuất hiện khá dè dặt do chi phí đầu tư lớn, trong khi những ràng buộc về bảo tồn cảnh quan tại khu di sản khiến việc triển khai hạ tầng mới không hề đơn giản. Phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn phụ thuộc vào lưới điện truyền thống và thiếu các hệ thống giám sát thông minh để tối ưu mức tiêu thụ.
Một thực tế khác cần nhìn nhận thẳng thắn: làm du lịch xanh hiện nay vẫn tốn kém hơn đáng kể so với mô hình đại trà. Chi phí vận hành cao khiến giá dịch vụ khó cạnh tranh bằng những sản phẩm du lịch giá rẻ đang tràn lan trên thị trường. Trong khi đó, không phải du khách nội địa nào cũng sẵn sàng trả thêm tiền cho các giá trị “xanh” vốn khó đo đếm bằng cảm quan tức thời. Điều này tạo áp lực tài chính không nhỏ lên những doanh nghiệp tiên phong, những người đang phải tự mình gánh phần lớn chi phí chuyển đổi.
Trong thời gian tới, Ninh Bình cần bước sang giai đoạn phát triển sâu hơn thay vì chỉ dừng ở chứng nhận. Trọng tâm không còn là số lượng biển xanh được trao mà là năng lực duy trì chuẩn xanh trong thực tế vận hành.
Điều đầu tiên cần làm là chuẩn hóa nguồn nhân lực và số hóa quy trình quản trị môi trường. Doanh nghiệp du lịch hiện không chỉ cần nhân sự giỏi nghiệp vụ mà còn phải có khả năng kiểm soát phát thải, vận hành tiết kiệm năng lượng và quản trị tài nguyên theo hướng tuần hoàn. Các công nghệ như IoT giám sát tiêu thụ điện, quản lý nước hay số hóa quy trình xử lý rác thải sẽ sớm trở thành điều kiện bắt buộc thay vì lựa chọn phụ trợ.
Song song với đó, vai trò của chính quyền địa phương cần mạnh mẽ hơn. Nếu chuyển đổi xanh chỉ đặt trên vai doanh nghiệp thì rất khó đi xa. Ninh Bình cần xây dựng cơ chế ưu đãi cụ thể cho các đơn vị đạt chuẩn VITA GREEN như hỗ trợ tiếp cận tín dụng xanh, ưu đãi thuế hoặc ưu tiên quảng bá xúc tiến du lịch. Đây không phải “đặc quyền” mà là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của điểm đến.
Cuối cùng, cần hình thành các chuỗi sản phẩm xanh thực chất thay vì những mắt xích rời rạc. Một hành trình khép kín: lưu trú tại Ninh Bình Legend, trải nghiệm sinh thái tại Thung Nham và thưởng thức ẩm thực hữu cơ tại Thanh Nga Luxury, sẽ tạo ra giá trị hoàn chỉnh hơn nhiều so với từng sản phẩm đơn lẻ. Đây cũng là phân khúc có khả năng thu hút nhóm du khách chất lượng cao, đặc biệt là khách quốc tế, đối tượng ngày càng quan tâm tới trách nhiệm môi trường trong lựa chọn điểm đến.
Chuyến khảo sát của Liên chi hội Du lịch xanh Việt Nam cho thấy một điều khá rõ: chuyển đổi xanh trong du lịch không phải cuộc chơi của khẩu hiệu hay hình ảnh truyền thông. Đó là quá trình tái cấu trúc toàn bộ tư duy vận hành. Những mô hình như Ninh Bình Legend, Thung Nham hay Thanh Nga Luxury chứng tỏ đang có những bước đi nghiêm túc, chuyên nghiệp. Và trong bối cảnh ngành du lịch đang đối mặt áp lực phát triển bền vững ngày càng lớn, sự nghiêm túc ấy đáng giá hơn rất nhiều những chiến dịch “xanh” chỉ tồn tại trên brochure quảng bá.
