Nằm ở khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, địa phương có vị trí chiến lược khi giáp Đắk Lắk, Lâm Đồng và Biển Đông. Sau khi sáp nhập với Ninh Thuận (cũ), quy mô được mở rộng lên hơn 8.555 km², dân số trên 2,2 triệu người đồng thời sở hữu đường bờ biển dài nhất Việt Nam. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế biển và du lịch.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong 4 tháng đầu năm 2026, Khánh Hòa đón khoảng 3,5 triệu lượt khách lưu trú, tăng 24,4% so với cùng kỳ; trong đó khách quốc tế đạt hơn 1,4 triệu lượt (tăng 33,8%), khách nội địa gần 2,1 triệu lượt (tăng 18,6%). Tổng thu du lịch ước đạt 27.415 tỷ đồng, tăng 34,6%, cho thấy sức bật mạnh mẽ của ngành kinh tế mũi nhọn này.
Về chiến lược phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045, các sở, ban, ngành của tỉnh hiện đang triển khai 14 nhiệm vụ theo đúng tiến độ đề ra trong năm 2026 như: Công tác hoàn thiện quy hoạch tỉnh, xây dựng cơ chế đặc thù, phát triển hạ tầng và sản phẩm du lịch, đẩy mạnh xúc tiến thị trường, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Khánh Hòa hoàn thiện hệ thống đô thị, tiến tới đáp ứng các tiêu chí của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Các bước đi này bám sát định hướng của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 09-NQ/TW, trong đó xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, giữ vai trò trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế và cực tăng trưởng của khu vực duyên hải Trung Bộ – Tây Nguyên.
Đáng chú ý, tại kết luận cuộc họp ngày 25/4 về rà soát tiêu chuẩn đô thị, tỉnh đã đưa ra các mốc tiến độ cụ thể, yêu cầu toàn hệ thống chính trị vận hành đồng bộ, tăng tốc triển khai nhiệm vụ. Trọng tâm là bảo đảm các địa phương trọng điểm hoàn thành lộ trình chuyển đổi lên phường đúng kế hoạch, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển đô thị trong giai đoạn tới.
Xác lập “trục tăng tốc” cho 7 địa phương
Mới đây, tại kỳ họp thứ nhất HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa VIII (nhiệm kỳ 2026–2031), Nguyễn Việt Hùng - Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa đã đưa ra những chỉ đạo mang tính bước ngoặt với những mốc thời gian được xác lập, đòi hỏi sự vận hành nhịp nhàng của cả hệ thống chính trị nhằm đưa các đơn vị hành chính cấp xã về đích đúng hạn.
Cụ thể, 7 xã được lựa chọn gồm: Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc, Diên Điền, Cam Lâm, Vạn Ninh và Ninh Phước. Đây đều là những địa bàn có vị trí chiến lược đồng thời sở hữu nền tảng kinh tế - xã hội tương đối vững, được kỳ vọng trở thành các “điểm bứt tốc” trong tiến trình đô thị hóa của tỉnh. Trong đó, 4 xã Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc và Diên Điền đã hoàn thành 9/9 tiêu chí theo quy định. Nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là hoàn thiện hồ sơ pháp lý ở mức độ cao nhất.
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng giao Sở Nội vụ làm đầu mối phối hợp trực tiếp để hoàn thành việc xây dựng Đề án chuyển đổi thành phường trước ngày 10/6/2026; đồng thời giao Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thanh Hà trực tiếp chỉ đạo và giám sát nhằm khẳng định quyết tâm chính trị của địa phương.
Ở chiều ngược lại, các xã Cam Lâm, Vạn Ninh và Ninh Phước vẫn đang phải tháo gỡ những “nút thắt” mang tính kỹ thuật. Theo đó, xã Cam Lâm đã đạt 8/9 tiêu chí, còn thiếu tiêu chuẩn về quy mô dân số đô thị. UBND tỉnh yêu cầu phải rà soát, bổ sung phần quy mô dân số còn thiếu của đơn vị hành chính; phối hợp với Sở Xây dựng khẩn trương lập hồ sơ đề nghị công nhận đô thị loại III, hoàn thiện đề án và trình duyệt trước ngày 30-7-2026.
Tại xã Vạn Ninh (7/9 tiêu chí) đang khẩn trương bổ sung chỉ số lao động phi nông nghiệp, hướng tới hoàn tất hồ sơ đô thị loại III trước tháng 8. Riêng Ninh Phước – mới đạt 6/9 tiêu chí – được đặt ra yêu cầu cao hơn: không chỉ đạt chuẩn mà còn phải giữ được bản sắc. Định hướng phát triển tại đây gắn với du lịch, làng nghề gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm và nông nghiệp công nghệ cao, cho thấy cách tiếp cận đô thị hóa theo hướng hài hòa, không đánh đổi giá trị văn hóa.
Cơ chế “6 rõ” siết chặt trách nhiệm thực thi
Một điểm nhấn trong chỉ đạo lần này là việc triển khai nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ kết quả và rõ thẩm quyền. Cơ chế này được cụ thể hóa bằng việc phân công chi tiết cho từng sở, ngành nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo và nâng cao hiệu quả phối hợp.
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng giao Sở Nội vụ giữ vai trò đầu mối, trực tiếp hướng dẫn các địa phương xây dựng đề án. Sở Xây dựng chịu trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ hai xã Cam Lâm và Vạn Ninh trong việc lập hồ sơ đô thị loại III.
Bên cạnh đó, Sở Tài chính tập trung cân đối nguồn lực, ưu tiên cân đối ngân sách theo hướng giảm chi thường xuyên, khoanh vùng, xác định các dự án có nguồn thu lớn trong lĩnh vực du lịch, công nghiệp và các ngành kinh tế mũi nhọn, bảo đảm đáp ứng các tiêu chí về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Đối với ngành Thống kê tỉnh cũng được giao nhiệm vụ rà soát, thống nhất phương pháp xác định số liệu dân số và lao động bảo đảm chính xác tuyệt đối phục vụ công tác đánh giá.
Ngoài ra, chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cũng yêu cầu các đơn vị bám sát tiến độ từng ngày, chủ động phối hợp, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương đã hoàn thành lộ trình lên thành phố trực thuộc Trung ương.
Việc nâng cấp 7 xã lên phường không đơn thuần là điều chỉnh địa giới hành chính, mà là bước đi chiến lược nhằm tạo nền tảng để Khánh Hòa tiếp cận các cơ chế, chính sách đặc thù theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng giúp địa phương gia tăng nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng.
Các cơ chế đặc thù này cho phép tỉnh tập trung nguồn vốn vào những lĩnh vực có lợi thế như du lịch, công nghiệp; đồng thời tạo điều kiện hoàn thiện hạ tầng đô thị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và khai thác hiệu quả các yếu tố đặc thù của địa phương. Đáng chú ý, định hướng phát triển cũng gắn chặt với bảo tồn bản sắc văn hóa, điển hình như các làng nghề truyền thống và mô hình nông nghiệp công nghệ cao tại Ninh Phước.
Tuy vậy, bài toán không chỉ dừng lại ở việc “đạt chuẩn” mà còn là duy trì chuẩn và phát triển bền vững sau khi nâng cấp. Thực tế cho thấy nếu thiếu nền tảng kinh tế đô thị đủ mạnh, quá trình chuyển đổi có thể tạo áp lực lớn lên hạ tầng và công tác quản lý.
Với các mốc tiến độ rõ ràng cùng cơ chế giám sát chặt chẽ, Khánh Hòa đang bước vào giai đoạn tăng tốc trong lộ trình đô thị hóa. Hiệu quả thực thi sẽ là yếu tố quyết định để địa phương hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong thời gian tới.
