Cuối tuần qua, ngày 1/8/2026, độc giả nhiều thế hệ đã cùng quây quần tại hội trường NXB Kim Đồng trong cuộc gặp gỡ đặc biệt với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Trung tướng, phi công Phạm Tuân – người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.
Hành trình không bắt đầu từ vạch đích
Ngày nay, khi nhắc đến Anh hùng Phạm Tuân, công chúng thường nhớ đến danh hiệu người Việt Nam đầu tiên và cũng là người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Thế nhưng, đằng sau chuyến bay lịch sử trên tàu Soyuz 37 năm 1980 là cả một hành trình đầy thử thách, nhiều khúc quanh tưởng như có thể khép lại giấc mơ từ rất sớm.
Trong buổi giao lưu nhân dịp ra mắt cuốn sách "Anh hùng Phạm Tuân và chuyến bay vào vũ trụ" do Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức, nhiều câu chuyện lần đầu được kể một cách đầy đủ đã giúp người nghe hiểu hơn về phía sau một biểu tượng của nền khoa học Việt Nam.
Ít ai biết rằng, năm 1979, khi Việt Nam tuyển chọn phi công tham gia chương trình đào tạo phi hành gia, Phạm Tuân ban đầu không có tên trong danh sách. Trước đó, ông từng không vượt qua một số tiêu chuẩn sức khỏe và từng nghĩ mình chỉ là ứng viên dự bị. Nhưng bằng sự kiên trì cùng quá trình rèn luyện bền bỉ, ông từng bước vượt qua các vòng tuyển chọn khắt khe để trở thành thành viên chính thức của đội bay.
Đại tá, phi công Nguyễn Công Huy – tác giả cuốn sách cho rằng điều đặc biệt ở Phạm Tuân chính là khả năng "lội ngược dòng". Từ một người từng học kỹ thuật, ông được chuyển sang đào tạo phi công rồi từng bước chinh phục những cột mốc tưởng chừng không thể. Chính tinh thần ấy đã làm nên một biểu tượng của ý chí Việt Nam.
Tám ngày làm nên lịch sử
Ngày 23/7/1980, từ sân bay vũ trụ Baikonur, Phạm Tuân cùng phi hành gia Liên Xô Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay kéo dài tám ngày trên tàu Soyuz 37. Đó không chỉ là thành tựu của cá nhân ông mà còn đánh dấu bước tiến quan trọng của khoa học Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Qua từng trang sách, độc giả được theo chân người phi công từ những giờ phút chờ phóng tàu đầy hồi hộp, những ngày làm việc trong môi trường không trọng lực, thực hiện các thí nghiệm khoa học trên quỹ đạo cho đến cuộc hạ cánh giữa sa mạc. Những chi tiết chân thực cho thấy chuyến bay lịch sử chưa bao giờ là một cuộc phiêu lưu lãng mạn, mà là thành quả của quá trình huấn luyện khắc nghiệt, kỷ luật nghiêm ngặt và sự chuẩn bị công phu của cả một tập thể.
Theo tác giả Nguyễn Công Huy, điều ông mong muốn nhất khi cầm bút là lưu giữ những ký ức chân thực của lịch sử để các thế hệ trẻ hiểu rằng mọi thành tựu lớn lao đều được đánh đổi bằng sự hy sinh, ý chí và khát vọng không ngừng vươn lên.
Điều quý giá nhất là được trở về
Điều khiến nhiều người xúc động trong buổi giao lưu không phải những con số hay thành tích, mà chính là cách Trung tướng Phạm Tuân nói về hạnh phúc của mình. Sau gần nửa thế kỷ, điều ông nhớ nhất không phải danh hiệu người đầu tiên bay vào vũ trụ, mà là cảm giác hoàn thành nhiệm vụ và trở về an toàn. Theo ông, đó không phải chiến thắng của riêng một cá nhân mà là thành quả của hàng nghìn con người âm thầm phía sau, từ các nhà khoa học, kỹ sư đến đội ngũ kỹ thuật và phục vụ mặt đất.
Nhìn từ cửa sổ con tàu, ông vẫn có thể nhận ra hình chữ S thân thương của Việt Nam cùng biển đảo quê hương. Khoảnh khắc ấy giúp ông cảm nhận sâu sắc rằng Trái Đất là ngôi nhà chung của nhân loại, nơi không tồn tại những ranh giới chia cắt trong khát vọng khám phá và chinh phục khoa học.
Truyền lửa cho thế hệ trẻ
Không chỉ kể về quá khứ, buổi giao lưu còn trở thành không gian đối thoại giữa một nhân chứng lịch sử với thế hệ hôm nay. Đông đảo thiếu nhi và độc giả nhiều lứa tuổi đã lắng nghe những câu chuyện về quá trình tuyển chọn phi hành gia, cuộc sống trong môi trường không trọng lực cũng như những thử thách mà một con người phải vượt qua để chạm tới không gian.
Thông điệp mà Trung tướng Phạm Tuân gửi gắm cũng chính là tinh thần xuyên suốt của cuốn sách: không ai sinh ra đã hoàn hảo, nhưng nếu có ý chí, quyết tâm, khát vọng và định hướng đúng đắn thì hoàn toàn có thể chinh phục những mục tiêu tưởng như không thể. Ông tin rằng mình sẽ không phải là người cuối cùng mang hình ảnh Việt Nam vào không gian bao la.
Gìn giữ ký ức để nuôi dưỡng những ước mơ mới
"Anh hùng Phạm Tuân và chuyến bay vào vũ trụ" là ấn phẩm mới nhất trong bộ sách "Người lính phi công kể chuyện" của Đại tá Nguyễn Công Huy. Không chỉ góp phần lưu giữ những ký ức quý giá của một thế hệ phi công anh hùng, cuốn sách còn mang đến cho độc giả trẻ cơ hội tiếp cận lịch sử bằng những câu chuyện gần gũi, chân thực và giàu cảm xúc.
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng quan tâm đến giáo dục STEM, đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển khoa học - công nghệ, những câu chuyện như hành trình của Phạm Tuân không chỉ thuộc về quá khứ. Đó còn là nguồn cảm hứng để nuôi dưỡng niềm tin rằng, với ý chí, tri thức và khát vọng, người Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới của nhân loại.
Bốn mươi sáu năm đã trôi qua kể từ chuyến bay lịch sử, nhưng giá trị mà Phạm Tuân để lại vẫn nguyên vẹn. Không chỉ là người đầu tiên đưa lá cờ Việt Nam vào không gian, ông còn gieo vào nhiều thế hệ một niềm tin bền bỉ: mọi hành trình vĩ đại đều bắt đầu từ lòng dũng cảm dám ước mơ và quyết tâm theo đuổi đến cùng.
