Từ ngày 30/10 đến 4/11/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội), triển lãm “Nguyên – Lãng du cùng Sơn” giới thiệu đến công chúng những sáng tác sơn mài của tám họa sĩ: Nguyễn Văn Bảng, Nguyễn Thị Tiến, Nguyễn Đình Văn, Lily Lai, Bùi Thị Mừng, Hoàng Ngọc Nhung, Nguyễn Thùy Dương và Cao Phương Thảo. Triển lãm do Nguyên Lacquer tổ chức, là cuộc gặp gỡ của những người cùng dành sự quan tâm và tình yêu cho chất liệu sơn mài truyền thống.
Lãng du trong thế giới sắc màu sơn mài
Không đi theo một chủ đề hay phong cách sáng tác thống nhất, các tác phẩm mở ra nhiều miền cảm xúc khác nhau, từ phong cảnh, hoa, tĩnh vật, chân dung đến hình tượng Phật giáo và những chiêm nghiệm về đời sống nội tâm. Trên cùng nền chất liệu sơn ta, mỗi họa sĩ lựa chọn một cách kể chuyện riêng, tạo nên sự đa dạng trong ngôn ngữ tạo hình và cảm quan nghệ thuật.
Nếu những gam son, đen, nâu cánh gián cùng ánh vàng, bạc gợi nhắc vẻ đẹp quen thuộc của tranh sơn mài truyền thống, thì những sắc xanh, tím, cam, hồng cùng cách xử lý bề mặt và kết hợp vật liệu mới lại mở ra những hướng biểu đạt phong phú hơn. Sự giao thoa giữa kỹ thuật truyền thống và tư duy sáng tạo hôm nay giúp chất liệu sơn mài không ngừng vận động, vượt khỏi những khuôn mẫu quen thuộc để tìm kiếm tiếng nói riêng trong đời sống mỹ thuật đương đại.
Trong thế giới nghệ thuật ấy, thiên nhiên, con người và những trải nghiệm đời thường trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt. Họa sĩ Nguyễn Văn Bảng giới thiệu các sáng tác mang phong cách trừu tượng, bán trừu tượng, với những liên tưởng từ phong cảnh và đời sống. Tác phẩm “Buổi sáng ở bản Sin Suối Hồ” được khơi nguồn từ chuyến đi thực tế tại một bản vùng cao; “Những mảnh ghép” gợi suy ngẫm về các thành tố của đời sống, trong khi “Nếp gấp” khai thác hình ảnh giấy hoặc vải gấp lại để tạo nên những liên tưởng tạo hình.
Với hơn 45 năm gắn bó cùng sơn mài, họa sĩ Nguyễn Thị Tiến tìm thấy cảm hứng trong phong cảnh, hoa và tĩnh vật. Ba tác phẩm “Phong cảnh Yên Châu” (2019), “Sen trắng” (2023) và “Xuân” (2024) thể hiện sự quan sát tinh tế trước thiên nhiên. Đặc biệt, hình tượng hoa sen được bà khai thác qua hình dáng, màu sắc và những chuyển biến của cây trong từng giai đoạn phát triển.
Trong khi đó, họa sĩ Nguyễn Đình Văn dành sự quan tâm cho cây cối, động vật và cảnh vật gần gũi; Lily Lai hướng tới hình ảnh người phụ nữ, tình mẫu tử và những chuyển động trong đời sống nội tâm. Họa sĩ Bùi Thị Mừng tìm cảm hứng từ Phật giáo và đời sống thường ngày, gửi gắm những giá trị từ bi, trí tuệ, an lạc qua hình tượng hoa sen, sắc hoa và đồng lúa quê nhà.
Mỗi tác phẩm là một lát cắt cảm xúc, một cách nhìn riêng về thế giới xung quanh. Sự khác biệt trong đề tài và ngôn ngữ tạo hình không làm mất đi tính kết nối, mà ngược lại, tạo nên diện mạo phong phú cho triển lãm. Người xem có thể bắt gặp những khung cảnh thiên nhiên bình dị, những suy tư về con người, hay những khoảng lặng nội tâm được chuyển tải qua từng lớp sơn, sắc màu và đường nét.
Để chất liệu truyền thống tiếp tục kể câu chuyện hôm nay
Sơn mài Việt Nam từ lâu đã tạo nên dấu ấn riêng trong nền mỹ thuật dân tộc. Không chỉ là một chất liệu hội họa, sơn mài còn kết tinh tri thức bản địa, kinh nghiệm thủ công và sự kiên trì của người nghệ sĩ qua nhiều công đoạn chế tác công phu.
Điểm đặc biệt của sơn mài nằm ở chính đặc tính của chất liệu sơn ta – loại sơn tự nhiên được chiết xuất từ nhựa cây sơn, chủ yếu trồng tại Phú Thọ. Có độ bám dính cao, dẻo dai và khả năng chống thấm nước, sơn ta còn có đặc tính khô trong môi trường độ ẩm cao. Qua nhiều lớp phủ, kết hợp với son đỏ, vàng, bạc, vỏ trứng, vỏ trai rồi mài và xử lý bề mặt, những lớp màu và chi tiết ẩn bên dưới dần hiện ra, tạo nên chiều sâu, độ bóng và khả năng bắt sáng đặc trưng.
Đằng sau vẻ đẹp hoàn chỉnh của một bức tranh là quá trình lao động đòi hỏi sự kiên nhẫn, kỹ thuật và khả năng cảm nhận chất liệu. Người họa sĩ phải tính toán từng lớp sơn, kiểm soát các công đoạn nhưng cũng cần linh hoạt trước những biến đổi khó dự đoán trong quá trình chế tác. Chính sự tương tác giữa ý tưởng sáng tạo và đặc tính tự nhiên của chất liệu tạo nên sức hấp dẫn riêng của nghệ thuật sơn mài.
Tại triển lãm, bên cạnh các tác phẩm hoàn chỉnh, ban tổ chức còn bố trí khu vực trưng bày mẫu sơn mài qua những công đoạn chế tác khác nhau. Khách tham quan có cơ hội quan sát quá trình tạo lớp sơn, mài và hoàn thiện bề mặt tranh, từ đó hiểu thêm về đặc tính của sơn ta, yêu cầu kỹ thuật cũng như công sức của người nghệ sĩ phía sau mỗi tác phẩm.
Chia sẻ về mối quan hệ giữa người sáng tác và chất liệu, họa sĩ Lily Lai bày tỏ: “Tôi muốn làm chủ chất liệu, nhưng không muốn tước đi sự bí ẩn của nó”. Theo chị Lily Lai, những bất ngờ xuất hiện trong quá trình mài không có nghĩa là phó mặc tác phẩm cho sự ngẫu nhiên. Người họa sĩ cần có tư duy tạo hình, kinh nghiệm và khả năng quan sát để nhận ra hiệu quả phù hợp, quyết định chi tiết nào nên giữ lại và phần nào cần tiếp tục xử lý.
Cùng quan điểm về sức sống của chất liệu truyền thống, họa sĩ Nguyễn Văn Bảng cho rằng sơn mài là chất liệu bản địa quý giá, vẫn còn nhiều dư địa để các thế hệ họa sĩ tiếp tục tìm tòi. Việc kế thừa kỹ thuật không đồng nghĩa với lặp lại nguyên vẹn cách làm của người đi trước, mà cần song hành với tư duy mới và năng lực sáng tạo của mỗi nghệ sĩ.
Có lẽ, điều đáng chú ý ở “Nguyên – Lãng du cùng Sơn” không chỉ nằm ở sự đa dạng của các tác phẩm, mà còn ở tinh thần làm nghề được thể hiện qua từng sáng tác. Với các họa sĩ, sơn mài là lựa chọn một nhịp sáng tạo chậm rãi, đòi hỏi sự tập trung và khả năng đối thoại với chính mình. Trong quá trình ấy, những trải nghiệm cá nhân, ký ức và cảm xúc được gửi gắm vào tác phẩm, tạo nên khả năng kết nối với người thưởng lãm.
Một điểm hẹn văn hóa giữa lòng Hà Nội
Được tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, “Nguyên – Lãng du cùng Sơn” mang đến thêm một lựa chọn trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật cho người dân và du khách khi đến với Thủ đô.
Hà Nội không chỉ hấp dẫn bởi những di tích lịch sử, phố cổ hay không gian kiến trúc đặc trưng, mà còn bởi đời sống nghệ thuật phong phú với hệ thống bảo tàng, phòng trưng bày và các hoạt động sáng tạo. Những triển lãm như “Nguyên – Lãng du cùng Sơn” góp phần làm đa dạng sản phẩm du lịch văn hóa, đưa du khách đến gần hơn với mỹ thuật Việt Nam thông qua trải nghiệm trực tiếp và những câu chuyện phía sau tác phẩm.
Đối với du khách quốc tế, đây cũng là dịp tìm hiểu một chất liệu hội họa mang đậm dấu ấn bản địa, từ nguồn gốc nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến cách các nghệ sĩ hôm nay tiếp nối và làm mới di sản mỹ thuật truyền thống. Không chỉ ngắm nhìn những bức tranh hoàn chỉnh, việc quan sát các mẫu sơn mài qua từng công đoạn còn giúp người xem hiểu rõ hơn giá trị của lao động sáng tạo và chiều sâu văn hóa kết tinh trong mỗi tác phẩm.
Từ những sắc màu quen thuộc đến các thử nghiệm tạo hình mới, từ cảnh sắc thiên nhiên đến những suy tư về con người, triển lãm mở ra một hành trình thưởng lãm nhiều tầng cảm xúc. Ở đó, sơn mài không chỉ là chất liệu của ký ức hay di sản, mà còn là một ngôn ngữ nghệ thuật đang tiếp tục được bồi đắp bằng tư duy và trải nghiệm của những người sáng tác hôm nay.
“Nguyên – Lãng du cùng Sơn” vì thế không đơn thuần là cuộc hội ngộ của tám họa sĩ, mà còn là lời mời công chúng dành thời gian lắng lại, khám phá vẻ đẹp của sơn mài Việt Nam và cảm nhận sức sống bền bỉ của một chất liệu nghệ thuật truyền thống giữa dòng chảy đương đại.
Triển lãm mở cửa tự do từ 8h30 đến 17h hằng ngày, từ 30/10 đến 4/11/2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội.
