Chiều 16/9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật hai ngôi mộ gạch cổ tại khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên. Hội nghị có sự tham dự của đại diện ngành văn hóa, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cùng các nhà nghiên cứu, nhà khoa học.
Tại hội nghị, TS. Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa Lịch sử Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN), đại diện đoàn khai quật, cho biết hai ngôi mộ được ký hiệu M1 và M2 đều được phát hiện trong tình trạng nguyên vẹn. Đây là điều kiện thuận lợi để các nhà khảo cổ nghiên cứu cấu trúc cũng như cách thức bố trí đồ tùy táng trong mộ.
Kiến trúc đặc trưng của mộ gạch thời Lục Triều
Kết quả khai quật cho thấy M1 và M2 đều có mặt bằng hình chữ nhật, diện tích lần lượt nằm trong khoảng từ 7,0 đến 9,8m². Hai ngôi mộ được xây dựng theo kỹ thuật cuốn vòm, sử dụng loại gạch có hình dáng giống “múi bưởi”, được xếp đan cài chắc chắn.
Giữa hai ngôi mộ cũng có sự khác biệt về kỹ thuật xây dựng. Ở M1, phần tường được xây trực tiếp trên nền huyệt; còn M2 được tạo nền bằng cách xếp gạch trước khi xây dựng các bộ phận khác của mộ.
Dựa trên đặc điểm địa tầng cùng hệ thống hiện vật thu được, các chuyên gia bước đầu xác định đây là loại hình mộ gạch mang đặc trưng thời Lục Triều, thuộc khoảng thế kỷ 3 - 6.
Trước đó, vào tháng 4/2026, trong lúc đào đất trồng cây tại khu vực Rú Bụt, một người dân ở xã Kim Liên tình cờ phát hiện phần vòm cuối của một ngôi mộ gạch cổ.
Nhiều hiện vật được lưu giữ trong lòng mộ
Không chỉ có giá trị về kiến trúc, hai ngôi mộ còn cung cấp nguồn tư liệu đáng chú ý về đời sống và tập quán mai táng của cư dân cổ.
Tại M1, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều hiện vật gốm men, đồ kim loại và đáng chú ý là một thanh đao dạng “hoàn thủ đao”. Đây là loại vũ khí từng phổ biến từ cuối thời Đông Hán đến thời Lục Triều.
Trong khi đó, M2 ghi nhận sự xuất hiện của nhiều hạt chuỗi thủy tinh và chuỗi kim loại. Kỹ thuật chế tác của nhóm hiện vật này có nét tương đồng với những di vật từng được phát hiện tại khu mộ Hợp Phố ở Trung Quốc và địa điểm Óc Eo ở Việt Nam.
Việc các hiện vật được bảo tồn trong hai ngôi mộ chưa bị xâm phạm giúp các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở để xem xét mối liên hệ giữa cấu trúc mộ, đồ tùy táng và tập quán mai táng của cư dân trong giai đoạn lịch sử này.
Đáng chú ý, khu vực Rú Bụt còn xuất hiện các dấu tích mai táng có niên đại thời Lý - Trần, khoảng thế kỷ 11 - 14. Điều này cho thấy không gian này từng được cư dân sử dụng làm khu vực mai táng trong nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau.
Đặt ra yêu cầu bảo vệ và nghiên cứu lâu dài
Từ kết quả khai quật, đoàn nghiên cứu kiến nghị các cơ quan chức năng tăng cường bảo vệ khu vực Rú Bụt, kiểm soát chặt chẽ hiện trường nhằm ngăn ngừa nguy cơ đào trộm, xâm hại di tích. Trong thời gian chờ phương án bảo tồn lâu dài, hố khai quật dự kiến được lấp phủ bằng cát chuyên dụng và hoàn nguyên mặt bằng, qua đó bảo vệ các cấu trúc của hầm mộ.
Về lâu dài, các chuyên gia đề xuất Nghệ An triển khai chương trình khảo sát, nghiên cứu khảo cổ trên phạm vi rộng tại lưu vực sông Lam. Những phát hiện tại Rú Bụt có thể bổ sung nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử cư dân cổ và quá trình hình thành, phát triển của các cộng đồng cư dân trên vùng đất Nghệ An.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu mối liên hệ giữa khu mộ gạch Rú Bụt với hệ thống di sản lịch sử, văn hóa dọc sông Lam như Tháp Nhạn, đền thờ Mai Hắc Đế, Khu di tích Kim Liên, Khu di tích Phan Bội Châu... cũng được đặt ra, hướng tới khả năng hình thành tuyến du lịch kết hợp các giá trị sinh thái và văn hóa.
