Với định hướng mở rộng không gian văn hóa, kéo dài thời gian phục vụ, miễn hoặc giảm phí tại nhiều thiết chế và dịch vụ, chuỗi hoạt động trong tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc hướng tới mục tiêu để người dân không chỉ thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam.
Đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống nhân dân
Theo Thông báo số 524/TB-VPCP ngày 13/10/2026 của Văn phòng Chính phủ, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy tổ chức, bảo đảm các hoạt động thực sự gần dân, thuận tiện cho dân và tạo điều kiện để mọi người dân được tham gia, sáng tạo, thụ hưởng văn hóa.
Năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là một ngày kỷ niệm, mà còn là dịp thúc đẩy văn hóa thấm sâu hơn vào đời sống xã hội, để mỗi người dân có cơ hội trực tiếp tham gia vào quá trình gìn giữ, trao truyền và làm giàu những giá trị tốt đẹp của đất nước, con người Việt Nam.
Việc kết nối Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 mang ý nghĩa đặc biệt. Nếu văn hóa bồi đắp bản sắc, nuôi dưỡng tâm hồn và gắn kết cộng đồng, thì tinh thần đại đoàn kết tạo nên sức mạnh để những giá trị ấy được gìn giữ và lan tỏa. Chuỗi hoạt động liên tục từ ngày 18 đến 24/11 vì thế được định hướng không chỉ dừng lại ở những chương trình biểu diễn hay sự kiện tập trung, mà phải trở thành ngày hội văn hóa rộng khắp tại các xã, phường, thôn, bản, tổ dân phố và từng cộng đồng dân cư.
Theo yêu cầu của Chính phủ, người dân phải được xác định là chủ thể của các hoạt động. Thay vì chỉ đến xem, người dân cần có cơ hội trực tiếp tham gia biểu diễn, thực hành văn hóa, giới thiệu di sản, chia sẻ tri thức bản địa và cùng tổ chức những hoạt động phù hợp với đặc điểm của địa phương. Đây cũng là cách tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ, giữa gia đình và cộng đồng, giữa các dân tộc, tôn giáo, qua đó bồi đắp tình làng nghĩa xóm và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Mở rộng không gian văn hóa, tạo điều kiện để mọi người cùng thụ hưởng
Một trong những yêu cầu trọng tâm được đặt ra là mở rộng tối đa các không gian văn hóa phục vụ nhân dân, phát huy đồng bộ hệ thống bảo tàng, thư viện, nhà hát, rạp chiếu phim, di tích, danh lam thắng cảnh, thiết chế văn hóa – thể thao, không gian du lịch, vui chơi giải trí, ẩm thực và các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo.
Các thiết chế công lập được yêu cầu mở cửa rộng rãi, kéo dài thời gian phục vụ, đồng thời xem xét miễn hoặc giảm phí phù hợp, đặc biệt trong ngày 24/11. Cùng với đó, các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, điểm du lịch, khách sạn, nhà hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ được vận động xây dựng những chương trình ưu đãi thiết thực, tạo thêm cơ hội để người dân tiếp cận các sản phẩm văn hóa, du lịch và giải trí.
Định hướng này có ý nghĩa trong việc mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa, nhất là đối với những người ít có điều kiện tham gia các hoạt động nghệ thuật, tham quan di tích hoặc trải nghiệm các sản phẩm văn hóa, du lịch. Khi rào cản về chi phí và thời gian được giảm bớt, bảo tàng, thư viện, nhà hát hay di tích không chỉ là những địa điểm lưu giữ, giới thiệu giá trị văn hóa, mà còn trở thành không gian sinh hoạt, học tập và trải nghiệm thường xuyên của cộng đồng.
Đối với lĩnh vực du lịch, đây cũng là cơ hội để các điểm đến, cơ sở lưu trú, nhà hàng và đơn vị tổ chức trải nghiệm văn hóa phát huy vai trò trong việc đưa di sản vào đời sống. Những chương trình giới thiệu sản phẩm đặc trưng địa phương, trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu phong tục tập quán hay tham gia hoạt động nghệ thuật cộng đồng có thể tạo thêm những cách tiếp cận sinh động với văn hóa Việt Nam.
Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở số lượng địa điểm mở cửa hay mức ưu đãi được triển khai. Điều quan trọng là thông tin về chương trình, thời gian phục vụ, cách thức đăng ký và điều kiện tham gia cần được công bố rõ ràng để người dân thuận tiện tiếp cận. Các hoạt động cũng cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng, từ trẻ em, thanh niên, người cao tuổi đến người khuyết tật và những nhóm còn hạn chế cơ hội tiếp cận văn hóa.
Khi các thiết chế văn hóa, cơ sở du lịch và doanh nghiệp dịch vụ cùng tham gia, không gian thụ hưởng văn hóa có thể được mở rộng từ những địa điểm chuyên biệt sang các không gian công cộng và sinh hoạt thường ngày. Qua đó, văn hóa không chỉ hiện diện trong các dịp lễ hội mà từng bước trở thành một phần gần gũi của đời sống cộng đồng.
Phát huy bản sắc địa phương, khơi dậy sức sáng tạo từ cộng đồng
Cùng với việc mở rộng không gian văn hóa, yêu cầu đặt ra là mỗi địa phương cần lựa chọn những giá trị tiêu biểu, sản phẩm đặc trưng và cách tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế. Theo định hướng của Chính phủ, hoạt động ở cấp tỉnh cần có ít nhất một điểm nhấn thuộc các lĩnh vực nghệ thuật, thể thao hoặc du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa; cấp xã có từ một đến hai hoạt động đa dạng; thôn, tổ dân phố có từ hai đến ba hoạt động phù hợp với đặc thù địa bàn.
Cách tiếp cận này hướng tới hạn chế tình trạng tổ chức đơn điệu, nặng về hình thức hành chính, đồng thời khuyến khích mỗi cộng đồng phát huy thế mạnh riêng. Đó có thể là một không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống, ngày hội ẩm thực, hoạt động giới thiệu nghề thủ công, chương trình đọc sách, triển lãm ảnh, trò chơi dân gian hay hành trình tìm hiểu lịch sử địa phương. Giá trị của mỗi hoạt động không nhất thiết nằm ở quy mô lớn, mà ở khả năng thu hút người dân tham gia và tạo nên sự kết nối thực chất.
Đặc biệt, việc đưa hoạt động về cơ sở tạo điều kiện để những chủ thể văn hóa như nghệ nhân, người cao tuổi, người thực hành nghề truyền thống, các câu lạc bộ văn nghệ và thế hệ trẻ cùng gặp gỡ, trao truyền tri thức. Những câu chuyện về lịch sử làng quê, phong tục, tiếng nói, trang phục, ẩm thực hay kinh nghiệm sản xuất có thể được tái hiện thông qua chính những người đang gìn giữ các giá trị ấy. Đây là nền tảng quan trọng để văn hóa tiếp tục sống trong cộng đồng thay vì chỉ được giới thiệu như những di sản đã thuộc về quá khứ.
Sự tham gia của doanh nghiệp cũng cần được gắn với trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ, thương mại và công nghiệp văn hóa có thể đồng hành bằng sản phẩm, chương trình ưu đãi, hoạt động trải nghiệm hoặc hỗ trợ tổ chức sự kiện. Tuy nhiên, quá trình khai thác cần tôn trọng chủ thể văn hóa, bảo đảm lợi ích phù hợp cho cộng đồng và tránh làm sai lệch những giá trị truyền thống.
Để tạo sức lan tỏa rộng hơn, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh truyền thông trên báo chí, nền tảng số và mạng xã hội; tổ chức treo cờ Tổ quốc trong tuần lễ từ ngày 18 đến 24/11; đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ số, trình chiếu và ánh sáng tại các di tích, danh lam thắng cảnh, quảng trường, công trình kiến trúc và không gian công cộng. Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam được định hướng kết nối các địa điểm, sự kiện, chương trình và sản phẩm văn hóa trên cả nước, giúp người dân chủ động tìm hiểu, lựa chọn hoạt động phù hợp.
Bên cạnh đó, các chương trình văn hóa, nghệ thuật, triển lãm, giới thiệu di sản, bảo tàng, thư viện và Tuần phim Việt Nam được định hướng triển khai trong suốt tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc. Những hoạt động này góp phần tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng, kết nối các vùng miền và mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật, di sản cho nhiều nhóm công chúng.
Từ một ngày kỷ niệm đến sức sống văn hóa lâu dài
Một trong những yêu cầu đáng chú ý là Ngày Văn hóa Việt Nam phải tạo được dấu ấn ngay từ lần tổ chức đầu tiên, từng bước hình thành giá trị và sức sống lâu dài. Mục tiêu không chỉ là tạo nên không khí sôi nổi trong một tuần, mà còn để mỗi năm đến ngày 24/11, người dân mong đợi, chủ động tham gia và cảm nhận rõ mình là một phần của ngày hội.
Vì vậy, hiệu quả tổ chức cần được đánh giá bằng những chuyển biến thực chất: mức độ tham gia của người dân, khả năng tiếp cận các không gian văn hóa, sự gắn kết giữa các thế hệ, sức sống của những mô hình cộng đồng và việc duy trì các hoạt động tốt đẹp sau ngày hội. Những chương trình vui tươi, an toàn, tiết kiệm, không phô trương, hình thức sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi để lại những giá trị có thể tiếp tục phát huy trong đời sống thường ngày.
Tại Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam dự kiến diễn ra tối 24/11/2026 với quy mô khoảng 60.000 người tham gia, được kỳ vọng trở thành điểm nhấn của tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc. Cùng với các hoạt động ở địa phương và cộng đồng dân cư trên cả nước, sự kiện góp phần tạo không khí ngày hội rộng khắp, đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội.
Từ chủ trương mở rộng không gian văn hóa đến yêu cầu tăng cơ hội thụ hưởng cho người dân là một quá trình cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, các tổ chức đoàn thể, thiết chế văn hóa, doanh nghiệp và chính cộng đồng. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, tạo điều kiện; các tổ chức tập hợp, vận động; doanh nghiệp đóng góp nguồn lực và sản phẩm; còn người dân là chủ thể sáng tạo, thực hành, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa.
Khi bảo tàng, thư viện, nhà hát, di tích, không gian công cộng và các điểm đến du lịch thực sự rộng mở với cộng đồng; khi mỗi người có cơ hội tham gia chứ không chỉ đứng ngoài thưởng thức, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ vượt ra khỏi ý nghĩa của một dịp kỷ niệm. Đó có thể trở thành động lực thúc đẩy đời sống văn hóa phong phú hơn, tăng cường sự gắn kết xã hội và nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc Việt Nam qua từng thế hệ.
