Tái hiện huyền tích Lạc Long Quân – Âu Cơ, đánh thức hào khí dân tộc
Ngày 30/3, UBND xã Bình Minh (Hà Nội) phối hợp cùng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức họp báo giới thiệu Lễ hội Bình Đà Xuân Bính Ngọ 2026 – một trong những lễ hội tiêu biểu gắn với tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân.
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Khánh Bình, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Bình Minh nhấn mạnh: “Lễ hội Bình Đà năm 2026 mang chủ đề ‘Hào khí Lạc Hồng – hội tụ và lan tỏa’, được dàn dựng công phu, kết hợp hài hòa giữa nghi lễ truyền thống và nghệ thuật hiện đại. Chương trình tái hiện huyền tích Lạc Long Quân – Âu Cơ, tôn vinh cội nguồn dân tộc với sự tham gia của các nghệ sĩ chuyên nghiệp và đông đảo quần chúng nhân dân.”
Diễn ra từ ngày 13–22/4/2026 (tức 26/2 đến mùng 6/3 âm lịch), lễ hội nằm trong khuôn khổ “Tuần văn hóa cội nguồn Việt”, với cao điểm là lễ khai mạc tối 19/4 tại sân Đền Nội và chính lễ dâng hương Quốc Tổ sáng 22/4.
Theo ông Nguyễn Văn Thêm, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Minh, điểm nhấn của lễ hội là nghi thức rước, tế, dâng hương Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân được tổ chức trang nghiêm, đáp ứng nguyện vọng hướng về cội nguồn của con cháu Lạc Hồng trong và ngoài nước.
Không gian lễ hội được làm giàu bởi nhiều hoạt động đặc sắc như thả bánh thánh, trình diễn pháo bông truyền thống, múa rồng, trống hội, hội chợ làng nghề, thi làm bánh trôi – bánh chay… Đặc biệt, phần chính lễ sẽ được livestream trên nền tảng số của Thông tấn xã Việt Nam, mở rộng khả năng tiếp cận cho cộng đồng kiều bào toàn cầu.
Bức giá tượng (phù điêu) chạm khắc hình tượng đức Lạc Long Quân và nhân vật thời kỳ Hùng Vương đang lưu giữ tại di tích đình Nội (đền Lạc Long Quân), thuộc thôn Bình Đà, xã Bình Minh, huyện Thanh Oai có niên đại từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Bức tượng được chạm khắc tinh xảo trên nền gỗ sơn son thếp vàng, miêu tả cảnh Lạc Long Quân cùng văn võ bá quan xem hội đua thuyền, tái hiện sống động cảnh sinh hoạt thời đại Hùng Vương. Lạc Long Quân ngự trên ngai vàng, đầu đội vương miện chạm hình “lưỡng long chầu nguyệt” với khuôn mặt hiền từ, phúc hậu, mình khoác long bào, vóc dáng bệ vệ, oai phong.
Ba tầng trên cùng là biểu tượng của nhà nước sơ khai song vẫn có đủ triều thần văn quan võ tướng mang ý nghĩa về sự phát triển từ Lạc Long Quân đến thời Hùng Vương thứ nhất. Ngoài giá trị lịch sử, độc bản, nghệ thuật bức giá còn thể hiện rõ tư tưởng tín ngưỡng tôn giáo và văn hóa dân gian giúp mọi người nhớ về nguồn cội dân tộc.
Kết nối Đền Hùng hình thành “trục tam giác tâm linh nguồn cội”
Điểm đáng chú ý của Lễ hội Bình Đà 2026 không chỉ nằm ở quy mô tổ chức, mà còn ở định hướng kết nối không gian văn hóa tâm linh cấp quốc gia.
Theo các chuyên gia và nhà quản lý, Bình Đà – nơi tôn vinh Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân, khi kết hợp với Khu di tích lịch sử Đền Hùng (Phú Thọ) và các điểm thờ liên quan, sẽ tạo thành “trục tam giác tâm linh nguồn cội” – một cấu trúc biểu tượng cho hành trình hình thành dân tộc Việt Nam.
TS Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định: “Mỗi người Việt Nam dù ở đâu cũng luôn tự hào về dòng dõi và tổ tiên. Những điểm đến như Bình Đà hay Đền Hùng không chỉ là địa danh du lịch mà còn là hành trình trở về với lịch sử, với bản sắc dân tộc.”
TS Hà Văn Siêu cũng nhấn mạnh, trong chiến lược phát triển du lịch giai đoạn tới, việc kết nối các điểm đến tâm linh gắn với cội nguồn sẽ góp phần tạo nên sản phẩm du lịch đặc thù, có chiều sâu: “Ngành Du lịch sẽ phối hợp với các địa phương, cơ quan ngoại giao để lan tỏa mạnh mẽ thông điệp về cội nguồn dân tộc ra thế giới, đặc biệt tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.”
Thực tế, với hơn 6,5 triệu kiều bào sinh sống trên toàn cầu, nhu cầu tìm về cội nguồn ngày càng rõ nét. Đại sứ Nguyễn Phú Bình, Chủ tịch Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài chia sẻ đầy xúc động: “Dù ở đâu, trong tim mỗi người Việt vẫn luôn có một quê hương để nhớ, một tổ tiên để thờ. Lễ hội Bình Đà chính là cầu nối để cộng đồng người Việt toàn cầu hướng về đất Tổ với tình cảm thiêng liêng không phai mờ. Sự cộng hưởng giữa Bình Đà và Đền Hùng vì thế không chỉ mang ý nghĩa địa lý, mà còn là sự kết nối tinh thần – nơi hội tụ niềm tin, ký ức và bản sắc dân tộc".
Động lực phát triển du lịch văn hóa cội nguồn ra thế giới
Không dừng lại ở ý nghĩa tâm linh, Lễ hội Bình Đà còn được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Theo ông Nguyễn Đăng Việt, Chủ tịch UBND xã Bình Minh, Trưởng Ban Tổ chức, năm 2026 lễ hội được tổ chức với quy mô lớn hơn, nhiều hoạt động sáng tạo hơn, nhằm quảng bá hình ảnh địa phương và khai thác hiệu quả giá trị di sản: “Không gian Bình Đà hội tụ nhiều yếu tố đặc sắc, trong đó Đền Nội nằm trên gò đất hình con rùa, gắn với nhiều huyền tích linh thiêng về Quốc Tổ.”
Điểm mới năm nay là hoạt động khinh khí cầu cung tiến lá đại kỳ ngũ sắc lớn nhất Việt Nam (340m²), biểu trưng cho 34 tỉnh, thành trong giai đoạn phát triển mới của đất nước – một hình ảnh giàu tính biểu tượng về sự thống nhất và khát vọng vươn lên.
TS Hà Văn Siêu cho biết thêm, năm 2026, du lịch Việt Nam đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và 150 triệu lượt khách nội địa. Để đạt được mục tiêu này, các sản phẩm du lịch văn hóa – tâm linh như Lễ hội Bình Đà đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa trải nghiệm và nâng cao giá trị điểm đến.
“Việc phát huy giá trị các di sản gắn với cội nguồn dân tộc chính là cách hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững,” ông Siêu nhấn mạnh.
Lễ hội Bình Đà được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014 – là lễ hội đầu tiên của Hà Nội đạt danh hiệu này. Đặc biệt, bức phù điêu hơn 1.000 năm tuổi tại Đền Nội, khắc họa Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân cùng các lạc tướng, đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia năm 2015.
Bình Đà cũng là làng cổ hiếm hoi mang kiến trúc “2 trong 1”: một làng có hai đền, trong đền có đình. Đền Nội tọa lạc trên gò đất hình con rùa, hướng về khu Ba Gò (Tam Thai) – nơi tương truyền là mộ Đức Quốc Tổ.
Từ một lễ hội làng, Bình Đà hôm nay đang từng bước vươn mình trở thành điểm nhấn trong bản đồ du lịch văn hóa tâm linh quốc gia. Khi kết nối cùng Đền Hùng và các không gian thờ tự cội nguồn, nơi đây không chỉ gìn giữ ký ức dân tộc, mà còn góp phần kiến tạo một hành trình thiêng liêng – nơi mỗi người Việt, dù ở đâu, cũng có thể tìm thấy con đường trở về với cội nguồn của mình.
