Trong bối cảnh nền kinh tế đạt mức tăng trưởng GDP 8,18% trong nửa đầu năm 2026 – cao nhất trong vòng 16 năm – câu hỏi đặt ra không còn là làm thế nào để duy trì đà tăng trưởng, mà là làm sao tạo ra một nền tảng đủ vững chắc để Việt Nam bứt phá lên mức tăng trưởng hai con số một cách bền vững. Đó cũng là chủ đề xuyên suốt của Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số" do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức ngày 14/7, quy tụ nhiều nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học và đại diện cộng đồng doanh nghiệp.
Khi chính sách vi mô trở thành "đòn bẩy" tăng trưởng
Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là câu chuyện về tốc độ phát triển mà còn đòi hỏi sự chuyển biến căn bản về chất lượng thể chế, năng suất lao động, trình độ công nghệ, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, ổn định kinh tế vĩ mô mới chỉ tạo ra "điều kiện cần". Năng lực tăng trưởng thực sự lại được quyết định ở cấp độ doanh nghiệp, ngành kinh tế, địa phương và từng dự án đầu tư. Nếu doanh nghiệp vẫn phải dành quá nhiều thời gian và chi phí cho thủ tục hành chính; nếu đất đai, dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực chưa được khai thác hiệu quả thì rất khó tạo nên bước nhảy vọt về năng suất.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận của PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương. Theo ông, trong bối cảnh dư địa của các chính sách vĩ mô truyền thống ngày càng hạn chế, trọng tâm điều hành cần chuyển sang những cải cách vi mô có khả năng tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, năng suất lao động, khả năng tiếp cận nguồn lực và động lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. Nói cách khác, tăng trưởng trong giai đoạn mới sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô đầu tư công hay chính sách tiền tệ, mà bởi chất lượng môi trường kinh doanh và sức sống của khu vực doanh nghiệp.
Ba chuyển đổi để tạo đột phá
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, để chính sách vi mô thực sự trở thành động lực của tăng trưởng hai con số, cần thực hiện đồng thời ba chuyển đổi mang tính nền tảng.
Đầu tiên là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Thể chế không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro mà còn phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, cạnh tranh và đầu tư. Nhà nước cần tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, thay vì can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
Thứ hai là chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên nguồn lực cho những ngành, doanh nghiệp, địa bàn và dự án có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn. Theo ông, đột phá sẽ không thể hình thành nếu nguồn lực tiếp tục bị dàn trải.
Quan trọng không kém là coi chất lượng thực thi chính sách là một phần cấu thành của chính sách. Một chủ trương đúng nhưng triển khai chậm, phát sinh thêm thủ tục hay thiếu nhất quán thì chưa thể coi là thành công. Trong nền kinh tế hiện đại, thời gian cũng là một nguồn lực và sự chậm trễ trong thực thi chính là một dạng lãng phí.
Doanh nghiệp là trung tâm của mọi cải cách
Từ góc độ nghiên cứu kinh tế, TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cho rằng mục tiêu tăng trưởng 10% trong giai đoạn 2026-2030 không thể tiếp tục dựa vào mở rộng vốn đầu tư hay lao động giá rẻ như trước, mà phải được dẫn dắt bởi năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng doanh nghiệp.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, dù số lượng doanh nghiệp đang hoạt động đã vượt mốc một triệu, phần lớn vẫn có quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế và lợi nhuận chưa cao. Bốn "điểm nghẽn" lớn hiện nay gồm thể chế, khả năng tiếp cận nguồn lực, thị trường và năng lực đổi mới sáng tạo đang làm giảm sức bật của khu vực doanh nghiệp.
Chính vì vậy, chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo từng nhóm doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa đến các doanh nghiệp tăng trưởng cao và doanh nghiệp dẫn dắt, với mục tiêu tạo ra năng lực phát triển mới thay vì chỉ hỗ trợ vượt qua khó khăn trước mắt.
Mở không gian tăng trưởng bằng công nghệ và AI
Một trong những điểm nhấn của diễn đàn là vai trò của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong việc hình thành động lực tăng trưởng mới. Theo TS Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, AI đang mở ra dư địa phát triển rất lớn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự trở thành động lực của nền kinh tế khi Việt Nam xây dựng được hành lang pháp lý minh bạch, phát triển hạ tầng dữ liệu và chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cũng cho rằng chính sách thuế cần chuyển từ ưu đãi đại trà sang ưu đãi có mục tiêu, tập trung cho nghiên cứu - phát triển (R&D), chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, chính sách tín dụng phải được thiết kế linh hoạt hơn nhằm giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận vốn thuận lợi trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.
Điểm đáng chú ý của diễn đàn không nằm ở việc đưa ra thêm các mục tiêu tăng trưởng, mà ở sự thống nhất quan điểm của nhiều chuyên gia rằng: muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, Việt Nam phải chuyển trọng tâm từ các giải pháp mang tính hỗ trợ ngắn hạn sang xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.
Những đề xuất về cải cách thể chế, phát triển khu thương mại tự do thế hệ mới, đổi mới chính sách thuế, tín dụng, thúc đẩy chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đều hướng tới một mục tiêu chung: tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng không gian đổi mới sáng tạo và khơi thông các nguồn lực phát triển.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ chỉ trở thành hiện thực nếu từng doanh nghiệp được tiếp thêm động lực để lớn mạnh, đổi mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Và đó cũng chính là ý nghĩa cốt lõi của những đột phá từ chính sách vi mô – biến chủ trương phát triển thành năng lực sản xuất, năng suất lao động và giá trị gia tăng thực chất của nền kinh tế Việt Nam.
