InnovaTalk: “Kể chuyện di sản – Từ chất liệu truyền thống đến ngôn ngữ mạng xã hội” là chuỗi Unitour Heritage Ho Chi Minh City do Tạp chí Vietnam Travel, Hội Di sản văn hoá TP.HCM và các trường đại học tổ chức, với sự đồng hành của Ví điện tử ShopeePay và các đơn vị liên quan.
Tọa đàm nằm trong chuỗi UniTour giới thiệu Cuộc thi sáng tạo video ngắn Heritage Ho Chi Minh City, hướng đến việc khuyến khích người trẻ khám phá, kể lại và lan tỏa những giá trị văn hóa của Thành phố bằng ngôn ngữ số.
Di sản cần những người kể chuyện mới
Phát biểu chương trình sáng 30/9 tại HCM-UTE, Đạo diễn Trương Lê Hiếu Dân, Uỷ viên BCH Hội Di sản Văn hoá TP.HCM cho rằng TP.HCM sở hữu chất liệu di sản phong phú, từ vật thể đến phi vật thể, nhưng nhiều giá trị vẫn chưa được khai thác tương xứng trên môi trường số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh, dữ liệu về di sản vẫn còn hạn chế và thiếu đa dạng. Vì vậy, công nghệ chỉ có thể trở thành bước tiến mới nếu đi cùng sự kết nối giữa các tổ chức văn hóa, nhà trường và doanh nghiệp. Sự phối hợp này không chỉ giúp di sản được biết đến rộng hơn mà còn tạo điều kiện để sinh viên trực tiếp trải nghiệm, nghiên cứu và trở thành những người kể chuyện mới.
Vấn đề đặt ra tại tọa đàm không còn là có nên đưa di sản lên mạng xã hội hay không, mà là làm thế nào để những giá trị giàu lịch sử và ký ức có thể bước vào các định dạng nhanh mà không bị giản lược hoặc sai lệch.
Điều công nghệ không thể thay thế
Bằng những kinh nghiệm thực tế nhiều năm trong nghề viết, Nhà văn - Nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải nhận định giá trị lâu dài của một câu chuyện di sản nằm ở con người, ký ức, tình yêu và niềm tự hào dân tộc.
Qua quá trình viết về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn cùng nhiều nhân vật lịch sử, bà nhận thấy người viết phải dấn thân, quan sát và thực sự hiểu nhân vật trước khi có thể truyền tải giá trị của họ đến với độc giả. Lịch sử có thể lùi xa theo thời gian, nhưng ký ức và tình cảm của con người chính là phần có thể tiếp tục tồn tại như một dạng di sản.
Theo bà, điều giúp con người khác với công nghệ là trải nghiệm sống và khả năng đưa cảm xúc vào tác phẩm. Một câu chuyện chỉ có thể chạm đến người đọc khi người kể nhận ra giá trị của nhân vật, có sự thấu cảm và nhìn cuộc đời bằng góc nhìn của chính mình.
Nhà báo Khổng Loan gợi mở về một phẩm chất quan trọng của người kể chuyện: “tò mò một cách chân thành”. Sự tò mò không chỉ giúp tìm thấy đề tài mà còn thúc đẩy người làm nội dung đến gần hơn với nhân vật, bối cảnh và những lớp ý nghĩa nằm phía sau thông tin ban đầu.
Trải nghiệm là nền tảng của câu chuyện
Ở góc nhìn truyền thông thương hiệu, anh Lê Phát, Trưởng phòng Truyền thông và Thương hiệu Ví điện tử ShopeePay, cho rằng trải nghiệm thực tế ngày càng quan trọng khi nội dung có thể được tạo ra nhanh chóng bằng công nghệ.
Cùng một món phở, mỗi người có thể kể một câu chuyện khác nhau dựa trên ký ức và trải nghiệm riêng. AI có thể tổng hợp thông tin, nhưng khó thay thế góc nhìn của người từng trực tiếp sống trong không gian văn hóa ấy.
Anh Lê Phát nhắc đến khái niệm “user zero” – người dùng đầu tiên để nhấn mạnh rằng người sáng tạo cần trực tiếp trải nghiệm, quan sát và kiểm chứng trước khi kể về một sản phẩm, điểm đến hay giá trị văn hóa. Theo anh, dù tiếp cận những xu hướng toàn cầu, người làm nội dung vẫn cần giữ góc nhìn riêng và sự chân thành trong trải nghiệm.
Video ngắn là cánh cửa, không phải toàn bộ câu chuyện
Travel Blogger Bỏng Ngô Mario (Dương Văn Dũng) cho rằng chất liệu cho một câu chuyện không nhất thiết đến từ những sự kiện lớn mà có thể bắt đầu từ một cuộc gặp, một chi tiết tình cờ trên hành trình. Người sáng tạo cần nhận ra chất liệu ấy và phát triển thành câu chuyện mang dấu ấn riêng.
Với video ngắn, ba đến năm giây đầu tiên có vai trò thu hút người xem, nhưng cách đặt tiêu đề và dẫn dắt vẫn phải bám sát nội dung, không đánh đổi tính chính xác để tạo sự chú ý.
Ông Lâm Huỳnh, Quản lý cấp cao phụ trách Tăng trưởng và Phát triển Đối tác tại Zalo Video, lại nhìn nhận video ngắn như một “cánh cửa” đưa người trẻ đến gần di sản. Thay vì cố đưa toàn bộ thông tin vào một video, nhà sáng tạo cần chọn lát cắt phù hợp để tạo điểm chạm và khơi gợi nhu cầu tìm hiểu sâu hơn.
AI hỗ trợ kể chuyện, nhưng con người vẫn phải kiểm chứng
Trong phần giao lưu, các diễn giả cho rằng AI có thể hỗ trợ tìm kiếm ý tưởng, xử lý câu chữ, hình ảnh và một số công đoạn kỹ thuật, nhưng không nên được xem là nguồn thông tin cuối cùng.
Bỏng Ngô Mario chia sẻ từ một lần anh gặp sai sót khi thực hiện nội dung về Mẹ Nam Hải tại Bạc Liêu, qua đó nhấn mạnh vai trò của việc kiểm chứng. Theo anh, người làm nội dung vẫn phải trực tiếp xây dựng kịch bản, chọn lọc thông tin và chịu trách nhiệm với nội dung mình tạo ra.
Khép lại tọa đàm anh Lâm Huỳnh chia sẻ: “Di sản văn hóa là câu chuyện của quá khứ, nhưng cách kể chuyện của bạn là ở tương lai”. Công nghệ có thể mở rộng cách tiếp cận, nhưng trải nghiệm, góc nhìn và trách nhiệm của người kể vẫn là nền tảng để câu chuyện di sản được truyền tải chính xác và có sức sống trong đời sống đương đại.
