Từ những trang giáo trình in roneo của buổi đầu đào tạo đến những yêu cầu mới của ngành Du lịch trong thời đại số, hành trình của GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Văn Đính gợi nhắc rằng sự phát triển của một ngành nghề không chỉ được tạo nên bởi chính sách, doanh nghiệp hay những điểm đến, mà còn bắt đầu từ tri thức và những con người được đào tạo bài bản. Với GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Văn Đính, niềm vui của người thầy có lẽ vẫn giản dị: nhìn thấy học trò trưởng thành, yêu nghề và tiếp tục viết nên những hành trình mới cho du lịch Việt Nam...

Từ những trang giáo trình in roneo đến hành trình mở lối
Phóng viên: Thưa Thầy, nhân ngày 20/11, em muốn bắt đầu câu chuyện bằng một chút hoài niệm. Nhìn lại những năm đầu tham gia xây dựng đào tạo du lịch tại Đại học Kinh tế Quốc dân, điều gì khiến Thầy nhớ nhất? Có lẽ đó là một chặng đường rất khác so với điều kiện giảng dạy hiện nay?
GS.TS Nguyễn Văn Đính: Đúng vậy. Đó là một giai đoạn rất đặc biệt, nhiều khó khăn nhưng cũng có nhiều điều đáng nhớ. Năm 1986, đất nước bắt đầu công cuộc Đổi mới, du lịch Việt Nam đứng trước những cơ hội phát triển mới. Tuy nhiên, đào tạo du lịch ở bậc đại học khi ấy còn là lĩnh vực khá mới mẻ. Chúng tôi thiếu giáo trình, thiếu tài liệu chuyên ngành, đội ngũ giảng viên cũng phải vừa làm vừa học hỏi, tích lũy kinh nghiệm. Từ nền tảng của Khoa Vật giá, Đại học Kinh tế Quốc dân bắt đầu xây dựng hướng đào tạo Kinh tế Du lịch. Những giảng viên thuộc thế hệ đầu tiên cùng các thầy đi trước tham gia xây dựng chương trình, biên soạn tài liệu và trực tiếp giảng dạy. Công việc khi ấy không đơn thuần là đứng trên bục giảng, mà còn phải nghiên cứu xem ngành du lịch cần những kiến thức gì, người học cần được trang bị những năng lực nào và làm thế nào để nội dung đào tạo phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường ấy, cần trân trọng ghi nhận công sức của các thế hệ thầy cô đi trước tại Khoa Vật giá – Du lịch, Đại học Kinh tế Quốc dân. Chính tâm huyết, tầm nhìn và tinh thần tiên phong của các thầy cô đã đặt những viên gạch đầu tiên, tạo nền móng cho sự ra đời và phát triển của đào tạo du lịch bậc đại học ở Việt Nam.
Tôi vẫn nhớ những tài liệu chuyên ngành ban đầu còn được biên soạn, in bằng phương pháp roneo để phục vụ giảng dạy. Bây giờ nhìn lại, những trang tài liệu ấy có thể rất giản dị, nhưng đó là thành quả của nhiều nỗ lực. Chúng tôi hiểu rằng muốn có một ngành đào tạo bài bản thì trước hết phải có nền tảng tri thức, có chương trình và giáo trình phù hợp.

Nghe Thầy kể, em hình dung công việc của những giảng viên thời kỳ ấy giống như vừa dạy, vừa nghiên cứu, vừa đặt từng viên gạch cho một ngành học mới. Có khi nào Thầy cảm thấy áp lực trước một lĩnh vực còn quá nhiều điều phải bắt đầu không ạ?
Áp lực thì chắc chắn có, nhưng có lẽ điều quan trọng hơn là tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì. Khi đã lựa chọn gắn bó với một lĩnh vực mới, mình phải tìm hiểu đến nơi đến chốn, không thể làm qua loa. Mỗi nội dung đưa vào chương trình đều cần được nghiên cứu, chọn lọc và điều chỉnh.
Giai đoạn 1986–1996 là thời kỳ đặt nền móng. Đến ngày 2/4/1996, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ký quyết định thành lập Khoa Du lịch và Khách sạn. Tôi được giao đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa đầu tiên. Đó là dấu mốc quan trọng, nhưng cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn trong việc xây dựng đội ngũ, phát triển chương trình và từng bước khẳng định vị trí của ngành đào tạo du lịch.
Nhìn lại, tôi nghĩ điều đáng quý nhất không phải là một cá nhân đã làm được điều gì, mà là sự đóng góp của cả một thế hệ nhà giáo. Mỗi người một công việc, người xây dựng chương trình, người biên soạn giáo trình, người nghiên cứu, người giảng dạy. Tất cả cùng hướng đến mục tiêu chung là tạo dựng nền tảng đào tạo nguồn nhân lực cho ngành Du lịch.

Người thầy và những thế hệ học trò
Trong hành trình ấy, chắc hẳn Thầy đã gặp rất nhiều thế hệ sinh viên. Em muốn hỏi một câu hơi riêng tư: Trong những năm đầu đào tạo du lịch tại Đại học Kinh tế Quốc dân, kỷ niệm nào với các thế hệ sinh viên đầu tiên khiến Thầy nhớ nhất?
Những năm đầu ấy có rất nhiều kỷ niệm. Thầy và các đồng nghiệp vừa xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình, vừa trực tiếp giảng dạy trong điều kiện tài liệu chuyên ngành còn thiếu thốn. Sinh viên cũng phải học tập trong một môi trường mà ngành học còn mới, cơ hội tiếp cận thực tế chưa phong phú như bây giờ.
Điều khiến tôi trân trọng nhất là tinh thần ham học hỏi, sự nhiệt tình và khát vọng nghề nghiệp của các em. Các thế hệ sinh viên đầu tiên đã cùng thầy cô đi qua một giai đoạn nhiều thử thách. Nhiều em sau này trưởng thành, đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực du lịch.
Với người làm nghề giáo, được chứng kiến học trò trưởng thành, có công việc tốt và tiếp tục đóng góp cho ngành là niềm vui rất lớn. Những điều ấy đôi khi còn có ý nghĩa hơn cả những thành tích mà bản thân người thầy đạt được.

Có lẽ đó cũng là niềm vui đặc biệt của nghề giáo: những điều mình gieo hôm nay có thể nhiều năm sau mới nhìn thấy kết quả. Vậy theo Thầy, điều gì làm nên giá trị bền vững của người thầy trong lĩnh vực đào tạo du lịch?
Tôi cho rằng người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải giúp người học hình thành tư duy nghề nghiệp, phương pháp làm việc và thái độ trách nhiệm. Đối với ngành Du lịch, điều này càng quan trọng.
Du lịch là lĩnh vực có tính liên ngành, gắn với kinh tế, quản trị, văn hóa, xã hội, môi trường và hoạt động kinh doanh dịch vụ. Người làm du lịch không chỉ cần hiểu chuyên môn mà còn phải biết giao tiếp, ứng xử, tổ chức công việc và giải quyết những tình huống phát sinh trong thực tiễn. Vì thế, người thầy phải giúp sinh viên hiểu bản chất vấn đề, biết vận dụng kiến thức chứ không chỉ học thuộc lý thuyết.
Bản thân giảng viên cũng phải thường xuyên cập nhật tri thức, nghiên cứu thực tế, tiếp xúc với doanh nghiệp và quan sát sự vận động của ngành. Nếu bài giảng chỉ dừng lại ở những kiến thức cũ thì rất khó đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hiện nay.

Tiếp tục truyền lửa ở một môi trường đào tạo mới
Sau nhiều năm gắn bó giảng dạy xây dựng đào tạo cho ngành du lịch tại nhiều trường Đại học, hiện Thầy tiếp tục tham gia xây dựng Bộ môn Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành thuộc Khoa Kinh tế và Quản lý, Trường Đại học Thủy lợi. Điều gì khiến Thầy ở tuổi “xưa nay hiếm” vẫn muốn tiếp tục công việc đào tạo ở một môi trường mới?
Với tôi, đào tạo và nghiên cứu du lịch là công việc đã gắn bó trong nhiều năm. Khi còn có điều kiện và sức khỏe, tôi vẫn mong muốn tiếp tục đóng góp cho lĩnh vực này, nhất là trong công tác xây dựng chương trình, phát triển tài liệu giảng dạy và hướng dẫn thế hệ giảng viên, sinh viên.

Mỗi môi trường đào tạo có những điều kiện và yêu cầu riêng. Khi tham gia xây dựng Bộ môn Quản trị du lịch tại Trường Đại học Thủy lợi, chúng tôi có cơ hội kế thừa những kinh nghiệm đã tích lũy, đồng thời nghiên cứu cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.
Điều quan trọng là phải xây dựng được chương trình đào tạo có nền tảng khoa học, gắn với thực tiễn và đáp ứng nhu cầu của ngành. Nhà trường cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp, các điểm đến và cơ quan quản lý để sinh viên có cơ hội tiếp xúc thực tế ngay trong quá trình học tập.

Ngành Du lịch hiện nay thay đổi rất nhanh, từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đến xu hướng du lịch xanh và kinh tế trải nghiệm. Theo Thầy, những thay đổi ấy đang đặt ra yêu cầu gì đối với giảng viên và sinh viên?
Những thay đổi đó đòi hỏi cả người dạy và người học phải chủ động thích ứng. Đối với giảng viên, cần cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và tăng cường trải nghiệm thực tế. Đối với sinh viên, ngoài kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng nghề nghiệp, các em cần có tư duy độc lập, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, môi trường.
Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều cho hoạt động du lịch, từ quản lý, quảng bá, phân tích thị trường đến phục vụ khách hàng. Nhưng công nghệ không thể thay thế hoàn toàn sự thấu hiểu con người, văn hóa và những giá trị bản địa. Vì vậy, người học cần biết sử dụng công nghệ như một công cụ, đồng thời không ngừng bồi đắp kiến thức nền tảng và năng lực nghề nghiệp.
Tôi nghĩ đào tạo du lịch trong giai đoạn mới phải đặt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và xã hội. Mục tiêu không chỉ là đào tạo người có bằng cấp, mà phải đào tạo những người có khả năng làm việc, thích ứng và đóng góp cho sự phát triển của ngành.

Điều người thầy mong đợi ở người trẻ chọn ngành Du lịch
Thưa Thầy, mỗi mùa tuyển sinh lại có nhiều bạn trẻ đứng trước lựa chọn nghề nghiệp. Du lịch là ngành năng động, có nhiều cơ hội trải nghiệm, nhưng cũng không ít áp lực. Nếu có một lời khuyên dành cho những người đang cân nhắc lựa chọn ngành học này, Thầy muốn nhắn gửi điều gì?
Tôi mong các bạn trẻ hãy đến với ngành Du lịch bằng niềm đam mê, tinh thần cầu thị và ý thức học tập nghiêm túc. Đây là lĩnh vực rộng mở, năng động, có nhiều cơ hội để trải nghiệm và phát triển bản thân. Nhưng để làm nghề tốt, các bạn cần chuẩn bị một nền tảng kiến thức vững vàng, năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và khả năng thích ứng.
Các bạn cũng cần hiểu rằng làm du lịch không chỉ là đi đây đó, được khám phá những vùng đất mới hay gặp gỡ nhiều người. Đằng sau mỗi chuyến đi, mỗi sản phẩm và mỗi trải nghiệm của du khách là công việc của rất nhiều người: từ nghiên cứu thị trường, xây dựng sản phẩm, tổ chức dịch vụ đến quản lý điểm đến và bảo tồn tài nguyên.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, người trẻ càng phải chủ động học hỏi, trải nghiệm thực tế, rèn luyện tư duy quản trị và trách nhiệm nghề nghiệp. Tôi đặc biệt mong các bạn nuôi dưỡng tình yêu đối với văn hóa, con người và quê hương đất nước. Đó là nền tảng quan trọng để mỗi người làm du lịch tạo ra những giá trị tốt đẹp, góp phần đưa du lịch Việt Nam phát triển chuyên nghiệp và bền vững.

Vậy có thể hiểu rằng, bên cạnh kiến thức và kỹ năng, điều Thầy mong nhất ở những người trẻ làm du lịch là giữ được tình yêu với nghề và ý thức về giá trị mà mình đang góp phần gìn giữ, lan tỏa?
Đúng như vậy. Tôi mong các bạn không chỉ nhìn ngành Du lịch qua cơ hội việc làm hay thu nhập, mà còn thấy được ý nghĩa xã hội của nghề nghiệp. Người làm du lịch có cơ hội giới thiệu vẻ đẹp đất nước, con người và văn hóa Việt Nam đến với bạn bè trong nước, quốc tế. Đó là một công việc có ý nghĩa và cũng đi kèm trách nhiệm.
Tôi cũng mong thế hệ trẻ có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, không ngừng học hỏi để tạo ra những sản phẩm và cách làm mới. Ngành Du lịch cần những người có kiến thức, có năng lực thực hành, có tư duy sáng tạo và biết tôn trọng những giá trị văn hóa, tự nhiên của mỗi điểm đến.
Niềm vui lớn nhất là nhìn thấy học trò trưởng thành

Nhân ngày 20/11, nếu nhìn lại chặng đường đã qua, từ những ngày đầu xây dựng ngành đào tạo du lịch đến công việc hiện nay, đâu là điều khiến Thầy cảm thấy vui và tự hào nhất?
Tôi nghĩ niềm vui lớn nhất của người thầy là nhìn thấy học trò trưởng thành. Những công trình nghiên cứu, những giáo trình hay những danh hiệu đều là sự ghi nhận đáng quý, nhưng điều khiến người làm nghề giáo hạnh phúc là kiến thức mình truyền đạt được học trò tiếp nhận, vận dụng và phát triển.
Nhìn lại quá trình đào tạo du lịch tại Đại học Kinh tế Quốc dân, tôi thấy thành quả hôm nay là công sức của nhiều thế hệ nhà giáo. Từ những ngày đầu xây dựng chương trình, biên soạn tài liệu đến khi hình thành một khoa chuyên ngành và phát triển đội ngũ, mỗi người đều có những đóng góp riêng.
Hiện nay, khi tiếp tục công việc tại Trường Đại học Thủy lợi, tôi vẫn mong muốn được góp phần vào quá trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển đội ngũ. Điều quan trọng là tri thức phải được tiếp nối, được bổ sung và ngày càng phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Có lẽ, sau rất nhiều năm đứng trên bục giảng, điều Thầy mong muốn vẫn là nhìn thấy những thế hệ sinh viên tự tin bước vào nghề, trưởng thành và tiếp tục đóng góp cho ngành Du lịch. Em xin được khép lại cuộc trò chuyện bằng một lời chúc nhân ngày 20/11, chúc Thầy luôn mạnh khỏe, giữ được niềm vui với công việc và tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ học trò.
Cảm ơn em. Tôi cũng mong các thế hệ sinh viên, đặc biệt là những bạn trẻ đang lựa chọn ngành Du lịch, luôn giữ được tinh thần ham học hỏi, sự nhiệt tình và trách nhiệm với nghề. Ngành Du lịch còn rất nhiều cơ hội phát triển, nhưng tương lai của ngành phụ thuộc không nhỏ vào chất lượng nguồn nhân lực hôm nay. Tôi tin rằng với tri thức, sự sáng tạo và khát vọng cống hiến, thế hệ trẻ sẽ có những đóng góp quan trọng cho du lịch Việt Nam.
Tuyết Vân (thực hiện)