PV: Nhân dịp 20/11, thầy có thể chia sẻ một khoảnh khắc hoặc kỷ niệm đặc biệt khiến thầy cảm thấy trân trọng nhất trong hành trình làm thầy?

PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Tôi có rất nhiều kỷ niệm, khoảnh khắc đẹp, đặc biệt, nhưng điều đặc biệt nhất trong hành trình đó vẫn là khoảnh khắc của thầy trò chúng tôi nhận ra nhau sau nhiều năm sinh viên ra trường. Có những sinh viên tôi dạy 23 năm trước mà gần đây gặp lại tôi vẫn nhận ra, và nghe tiếng em chào thầy, em lâu lắm mới được gặp thầy, giọng nói ấy vẫn quen quen. Và tất nhiên cả kỷ niệm tôi lâu lâu mới được gặp các thầy các cô đã giảng dạy tôi từ trường Chuyên cấp 1,2 ở Quỳnh Phụ, Chuyên cấp 3 Thái Bình đến giảng đường đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nơi tôi học Thạc sĩ Du lịch học và Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch nơi tôi là Nghiên cứu sinh.
PV: Thầy từng chia sẻ triết lý “Trước khi làm thầy, bạn phải làm thợ”. Vì sao thầy coi trải nghiệm thực tế lại quan trọng đến vậy với người làm du lịch?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Tôi cho rằng du lịch là một ngành kinh tế dịch vụ đặc thù, trong đó kiến thức phải luôn gắn liền với trải nghiệm và năng lực thực hành. Một người thầy dạy du lịch không thể chỉ hiểu nghề qua sách vở mà cần từng trải nghiệm, va chạm và thấu hiểu những yêu cầu thực tế của nghề nghiệp.
Khi đã từng làm nghề, người thầy sẽ hiểu khách hàng cần gì, doanh nghiệp mong đợi điều gì, người lao động gặp những khó khăn nào và thị trường đang thay đổi ra sao. Những trải nghiệm ấy giúp bài giảng không chỉ có kiến thức mà còn có hơi thở cuộc sống.
Triết lý “Trước khi làm thầy, bạn phải làm thợ” không có nghĩa người thầy chỉ cần giỏi thực hành, mà muốn nhấn mạnh rằng muốn đào tạo người khác làm tốt một công việc thì trước hết mình phải hiểu sâu công việc ấy. Người thầy phải có kiến thức, có trải nghiệm và có khả năng chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức để truyền đạt cho người học.
Câu nói ấy còn ứng vào cả câu chuyện nhân viên với quản lý các cấp trong lĩnh vực du lịch. Trước khi là một quản lý giỏi, bạn phải là một nhân viên giỏi.

PV: Với vai trò Trưởng Khoa Du lịch, thầy làm gì để sinh viên không chỉ học lý thuyết mà thực sự “sống” với nghề?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Tôi luôn quan niệm rằng đào tạo du lịch phải lấy thực tiễn nghề nghiệp làm một trong những nền tảng quan trọng. Vì vậy, chúng tôi hướng đến việc đưa môi trường doanh nghiệp, điểm đến và các hoạt động nghề nghiệp thực tế vào quá trình đào tạo. Chúng tôi đang từng bước để các điểm đến, khách sạn, di sản gần sinh viên nhất, chỉ bằng các điểm chạm thông qua công nghệ và số hóa như 3D, AR, VR,...
Sinh viên cần được tham quan, khảo sát, thực tập tại doanh nghiệp; trực tiếp tham gia tổ chức sự kiện, xây dựng chương trình du lịch, thiết kế sản phẩm và giải quyết những tình huống phát sinh trong hoạt động phục vụ khách hàng. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chú trọng mời các chuyên gia, nhà quản lý và những người đang trực tiếp làm nghề tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm.
Tôi muốn mỗi sinh viên khi còn ngồi trên ghế nhà trường đã có cơ hội trải nghiệm những công việc mà sau này các em sẽ đảm nhận. Các em không chỉ biết làm một công việc mà còn phải hiểu vì sao phải làm như vậy, làm thế nào để làm tốt hơn và làm thế nào để tạo ra giá trị khác biệt.

PV: Thầy từng nhấn mạnh du lịch cần chuyển từ “bán những gì mình có” sang “bán những gì khách hàng cần”. Điều đó thay đổi cách sinh viên cần được đào tạo như thế nào?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Đây là một sự thay đổi rất căn bản trong tư duy phát triển du lịch. Trước đây, nhiều doanh nghiệp và điểm đến thường tập trung giới thiệu những gì mình có: cảnh quan đẹp, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh hay các dịch vụ sẵn có. Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, điều quan trọng hơn là phải hiểu khách du lịch mong muốn điều gì, tìm kiếm trải nghiệm nào và sẵn sàng chi trả cho giá trị gì.
Điều đó đòi hỏi đào tạo du lịch phải chuyển mạnh từ tư duy cung cấp kiến thức sang phát triển năng lực sáng tạo và giải quyết vấn đề của người học.
Sinh viên phải được trang bị kiến thức về nghiên cứu thị trường, tâm lý và hành vi khách hàng, marketing du lịch, thiết kế trải nghiệm, phát triển sản phẩm và quản trị chất lượng dịch vụ. Quan trọng hơn, các em phải biết đặt mình vào vị trí của khách hàng để nhìn nhận, đánh giá và sáng tạo sản phẩm.
Tôi thường cho rằng một sản phẩm du lịch tốt không đơn thuần là sản phẩm có những gì chúng ta muốn giới thiệu, mà phải là sản phẩm mang lại những giá trị và trải nghiệm mà khách hàng thực sự mong đợi. Đó cũng là tư duy mà chúng tôi muốn hình thành ở sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

PV: Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, nhiều người lo ngại công nghệ sẽ thay thế vai trò của con người trong du lịch. Thầy nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Tôi nhìn nhận AI không phải là mối đe dọa đối với ngành du lịch, mà là một cơ hội rất lớn để tái cấu trúc hoạt động và nâng cao chất lượng dịch vụ.
AI có thể hỗ trợ rất tốt trong việc phân tích dữ liệu khách hàng, dự báo xu hướng thị trường, xây dựng lịch trình, tư vấn sản phẩm, dịch thuật, cá nhân hóa trải nghiệm và tự động hóa nhiều quy trình phục vụ. Những công việc mang tính lặp lại, xử lý thông tin và cung cấp dữ liệu sẽ ngày càng được công nghệ hỗ trợ hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, du lịch về bản chất vẫn là ngành kinh tế của trải nghiệm và cảm xúc. Một công nghệ có thể cung cấp thông tin về một di sản, nhưng chưa chắc có thể thay thế hoàn toàn cảm xúc của con người khi được nghe một câu chuyện lịch sử đầy tâm huyết từ hướng dẫn viên. AI có thể hỗ trợ chăm sóc khách hàng, nhưng sự đồng cảm, tinh tế, khả năng ứng xử và nghệ thuật kết nối giữa con người với con người vẫn là những giá trị rất quan trọng.
Tôi cho rằng tương lai không phải là cuộc cạnh tranh giữa con người và AI, mà là sự hợp tác giữa con người với công nghệ. Người làm du lịch biết sử dụng AI sẽ có lợi thế lớn hơn người không biết sử dụng nó.

PV: Vậy sinh viên ngành du lịch nên chuẩn bị gì để AI trở thành trợ thủ, thay vì rào cản trong sự nghiệp?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Theo tôi, sinh viên du lịch cần chuẩn bị đồng thời ba nhóm năng lực.
Thứ nhất là năng lực công nghệ. Các em cần biết sử dụng AI và các công cụ số để tìm kiếm, xử lý thông tin, phân tích dữ liệu, thiết kế sản phẩm, truyền thông và nâng cao hiệu quả công việc. Không nhất thiết ai cũng phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng nhất định phải có năng lực làm việc cùng công nghệ.
Thứ hai là năng lực nghề nghiệp và tư duy sáng tạo. Các em phải hiểu sâu về du lịch, văn hóa, lịch sử, điểm đến, tâm lý khách hàng và quy trình cung ứng dịch vụ. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng nếu không có kiến thức nền tảng thì chúng ta cũng không thể đánh giá được thông tin AI cung cấp đúng hay sai, phù hợp hay không phù hợp.
Thứ ba là những năng lực mang tính con người, như giao tiếp, ngoại ngữ, tư duy phản biện, khả năng thích ứng, giải quyết tình huống, sự đồng cảm và tinh thần trách nhiệm.

PV: Thầy kỳ vọng gì nhất ở thế hệ sinh viên du lịch hiện nay?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Điều tôi kỳ vọng nhất là sinh viên du lịch phải có khát vọng nghề nghiệp, tinh thần học hỏi và trách nhiệm với cộng đồng.

Tôi mong muốn các em không chỉ học để có bằng cấp, tìm được một công việc hay một mức thu nhập tốt, mà còn phải nhìn thấy những giá trị lớn hơn mà nghề du lịch có thể mang lại. Đó là góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Tôi cũng mong sinh viên có tư duy toàn cầu nhưng không đánh mất bản sắc Việt Nam; giỏi ngoại ngữ, công nghệ nhưng phải am hiểu lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Bởi trong một thế giới ngày càng phẳng, bản sắc chính là một lợi thế cạnh tranh đặc biệt.
Tôi kỳ vọng thế hệ sinh viên hôm nay sẽ không chỉ trở thành những người làm du lịch giỏi, mà còn là những người có khả năng sáng tạo sản phẩm mới, khởi nghiệp, dẫn dắt sự thay đổi và đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của ngành du lịch Việt Nam.
Hãy cố gắng kể những câu chuyện về Việt Nam thật là hay cho bạn bè, du khách quốc tế yêu và mến Việt Nam hơn nhé các em.
PV: Thầy có thể kể một trải nghiệm hoặc một sinh viên cụ thể khiến thầy tin rằng đào tạo thực hành thực sự tạo ra sự khác biệt?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Điều khiến tôi tin tưởng vào đào tạo thực hành không nhất thiết phải là một thành tích thật lớn, mà đôi khi chỉ là sự thay đổi của một sinh viên sau một quá trình trải nghiệm nghề nghiệp.
Tôi từng chứng kiến những sinh viên ban đầu còn khá rụt rè, thiếu tự tin khi giao tiếp, chưa hình dung rõ về công việc tương lai. Nhưng khi được tham gia các hoạt động thực tế, trực tiếp tiếp xúc với khách hàng, tham gia tổ chức chương trình và xử lý những tình huống phát sinh, các em dần trưởng thành hơn rất nhiều.
Các em bắt đầu biết quan sát, biết lắng nghe, biết phối hợp với đồng đội, chủ động giải quyết vấn đề và quan trọng nhất là nhận ra năng lực của chính mình.
Có bạn sinh viên của Trường Đại học Công nghệ Đông Á, do cá tính và sở thích cá nhân, em nhuộm tóc vàng hoe, hay để móng tay dài, ngại ngùng trong giao tiếp ngoại ngữ, tôi đã động viên và giao cho em thực tập 5 tháng ở khách sạn cao cấp 5 sao quốc tế. Sau này trở về, em nói với tôi, em cám ơn thầy cô đã cho em cơ hội để được trưởng thành, em giỏi giao tiếp tiếng Anh hơn, em trưởng thành hơn, chuyên nghiệp hơn trong trang phục, tác phong,... Đôi khi chỉ cần kỷ niệm nhỏ như vậy là người làm thầy cô như chúng tôi cảm thấy hạnh phúc lắm rồi.
Tôi nghĩ giá trị lớn nhất của đào tạo thực hành không chỉ nằm ở việc sinh viên biết làm một công việc cụ thể, mà là giúp các em hình thành bản lĩnh nghề nghiệp, sự tự tin và khả năng thích ứng với môi trường lao động.
Một người thầy có thể truyền đạt kiến thức, nhưng chính trải nghiệm thực tế sẽ giúp sinh viên biến kiến thức thành năng lực. Và khi nhìn thấy sinh viên trưởng thành, tìm được vị trí phù hợp, yêu nghề và có thể sống tốt bằng nghề, đó chính là niềm vui lớn nhất của người làm công tác đào tạo.

PV: Nhân ngày 20/11, thầy muốn gửi thông điệp gì đến đồng nghiệp, sinh viên và những người đang chọn du lịch làm sự nghiệp?
PGS.TS Nguyễn Đức Thắng: Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, trước hết tôi xin gửi lời tri ân và chúc mừng tốt đẹp nhất đến các thế hệ thầy cô giáo, những người đã và đang âm thầm cống hiến cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo.
Tôi nghĩ rằng nghề giáo trong bất kỳ thời đại nào cũng cần có tình yêu thương, trách nhiệm và tinh thần đổi mới. Đặc biệt, với những người làm công tác đào tạo du lịch, chúng ta không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải truyền cảm hứng nghề nghiệp, tinh thần phụng sự và tình yêu đối với văn hóa, đất nước, con người.
Với các bạn sinh viên, tôi muốn nhắn nhủ rằng hãy yêu nghề bằng sự hiểu biết, theo đuổi nghề bằng năng lực và khẳng định mình bằng những giá trị thực sự tạo ra cho xã hội. Du lịch là một ngành nghề rất rộng mở, nhưng cũng đòi hỏi sự kiên trì, tinh thần học hỏi và khả năng thích ứng không ngừng. Đừng ngại bắt đầu từ những công việc nhỏ, đừng ngại trải nghiệm và cũng đừng ngại thay đổi để trở nên tốt hơn mỗi ngày.
Với những người đang lựa chọn du lịch làm sự nghiệp, tôi mong các bạn luôn giữ được niềm tin và tình yêu đối với ngành. Bởi chúng ta không chỉ bán một chuyến đi, một dịch vụ hay một sản phẩm, mà đang góp phần tạo nên những trải nghiệm, kết nối con người, lan tỏa các giá trị văn hóa và làm cho cuộc sống trở nên phong phú hơn.
|
|