Hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước
Sáng 24/6 tại Hà Nội, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh, quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, công nghệ và tài chính.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính. Theo các chuyên gia, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh không chỉ là yêu cầu của ngành năng lượng mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.
Phát biểu khai mạc, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu đầy khát vọng: đến năm 2030 trở thành quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao.
Theo ông Hùng, các yêu cầu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh đòi hỏi hạ tầng năng lượng phải được đầu tư đồng bộ, đi trước một bước để bảo đảm nguồn cung ổn định cho nền kinh tế. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn đơn thuần là các nhà máy điện hay đường dây truyền tải. Thay vào đó, hệ thống năng lượng tương lai phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo.
“Từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, tích hợp nguồn năng lượng tái tạo đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật trong quản lý vận hành, tất cả đang mở ra những cơ hội mới để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế”, ông Phạm Mạnh Hùng nhận định.
Theo ông Hùng, kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy mỗi bước nhảy vọt về kinh tế đều gắn liền với một cuộc cách mạng năng lượng. Việt Nam đang đứng trước cơ hội tạo nên cuộc chuyển đổi đó thông qua việc xây dựng một hệ thống năng lượng xanh, thông minh, an toàn và bền vững.
Bài toán vốn cho cuộc chuyển dịch năng lượng
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại diễn đàn là cơ chế huy động nguồn lực tài chính cho phát triển hạ tầng năng lượng thông minh. Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết nhu cầu vốn cho ngành điện trong những thập kỷ tới là vô cùng lớn.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2021-2030, Việt Nam cần khoảng 134,7 tỷ USD để đầu tư các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải. Trong giai đoạn 2031-2050, nhu cầu vốn dự kiến tăng lên từ 399,2 đến 523,1 tỷ USD, tập trung vào điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh.
Trong khi ngân sách nhà nước khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu, tín dụng ngân hàng tiếp tục đóng vai trò là kênh dẫn vốn chủ lực cho các dự án năng lượng. Theo ông Bắc, dư nợ tín dụng đối với ngành sản xuất và phân phối điện hiện chiếm khoảng 3% tổng dư nợ nền kinh tế. Đặc biệt, dư nợ tín dụng xanh dành cho lĩnh vực năng lượng sạch đã đạt hơn 270 nghìn tỷ đồng, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn vào các lĩnh vực phát triển bền vững.
Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng lớn, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm đa dạng hóa nguồn vốn. Ông Bắc đề xuất tăng cường các hình thức hợp vốn giữa các ngân hàng thương mại, đồng thời phát triển mạnh thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư hạ tầng. Cần ưu tiên dòng vốn tín dụng xanh cho các dự án năng lượng sạch, lưới điện thông minh và các công trình có tác động tích cực đến môi trường.
Các chuyên gia cũng cho rằng việc xây dựng cơ chế tài chính minh bạch, ổn định sẽ giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.
Tích hợp năng lượng thông minh vào quy hoạch đô thị
Bên cạnh nguồn lực tài chính, vấn đề quy hoạch và ứng dụng công nghệ được xem là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của hạ tầng năng lượng thế hệ mới. PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược và Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng trong các đô thị tương lai, năng lượng thông minh cần được coi là một lớp cấu trúc cơ bản của quy hoạch. Quy hoạch đô thị thế hệ mới phải tích hợp đồng thời ba thành tố gồm không gian, năng lượng và dữ liệu, bảo đảm sự liên kết chặt chẽ giữa hạ tầng vật lý và hạ tầng số. Việc tích hợp này không chỉ giúp tối ưu hóa vận hành hệ thống năng lượng mà còn tạo nền tảng cho phát triển đô thị xanh, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon.
Ở góc độ phát triển hệ thống điện, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), cho rằng Việt Nam cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hoàn thiện cơ chế giá điện và đẩy nhanh tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Theo ông, đây là những điều kiện quan trọng để tạo môi trường đầu tư thuận lợi, thu hút nguồn lực xã hội vào lĩnh vực hạ tầng năng lượng thông minh.
Trong khi đó, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, đề xuất triển khai thí điểm mô hình “Đô thị năng lượng xanh thông minh” tại các đô thị lớn và khu công nghiệp. Mô hình này sẽ ứng dụng các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ bản sao số (Digital Twin) nhằm quản lý hiệu quả nguồn năng lượng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Theo ông Chính, việc thử nghiệm trên thực tế sẽ giúp đánh giá tính khả thi của các giải pháp công nghệ, đồng thời tạo cơ sở để hoàn thiện chính sách trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh đã mở ra một không gian đối thoại đa chiều giữa các nhà hoạch định chính sách, giới chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Những ý kiến, kiến nghị được đưa ra không chỉ góp phần hoàn thiện chính sách phát triển năng lượng mà còn định hình một lộ trình rõ ràng cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết, hạ tầng năng lượng thông minh đang được nhìn nhận như “xương sống” của nền kinh tế tương lai. Sự kết hợp giữa công nghệ số, nguồn vốn xanh và tư duy quy hoạch mới sẽ tạo nền tảng để Việt Nam xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn và hiệu quả, từng bước hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
