Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh Quảng Ninh được khởi công ngày 9/2/2015, đưa vào khai thác từ tháng 10/2016. Công trình có diện tích xây dựng 20.678m², tổng mức đầu tư khoảng 1.200 tỷ đồng, nằm trong không gian đô thị ven biển Hạ Long, gần nhiều thiết chế văn hóa, quảng trường và các tuyến giao thông quan trọng.
Từ công trình biểu tượng đến bài toán sau đầu tư
Trong những năm qua, Cung Cá Heo đã phục vụ nhiều hoạt động chính trị, đối ngoại, hội nghị, quy hoạch, hội chợ, triển lãm và sự kiện văn hóa của tỉnh. Tuy nhiên, so với quy mô đầu tư, vị trí và giá trị kiến trúc, hiệu quả khai thác công trình vẫn còn nhiều dư địa.
Hoạt động tại đây hiện chủ yếu gắn với các kỳ hội chợ, triển lãm và sự kiện được tổ chức theo từng thời điểm, trong khi chi phí quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng là yêu cầu thường xuyên. Bài toán đặt ra là làm thế nào để công trình không chỉ “sáng đèn” khi có sự kiện, mà có thể trở thành một không gian hoạt động thường xuyên, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội và đóng góp trở lại cho cộng đồng.
Trong bối cảnh yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công đang được đặt ra mạnh mẽ, đây là vấn đề cần được nhìn nhận bằng một tư duy mới. Ngày 24/7/2026, Hội Doanh nghiệp phường Hạ Long đã gửi thư tới lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, đề xuất cho phép Hội chủ trì xây dựng “Ý tưởng đầu tư, quản lý, khai thác và phát huy giá trị Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh Quảng Ninh”.
Theo đề xuất, mục tiêu không phải thay đổi những chức năng vốn có của công trình, mà nghiên cứu một mô hình khai thác tổng thể, chuyên nghiệp hơn. Bên cạnh các chức năng về quy hoạch, hội nghị, hội chợ, triển lãm và phục vụ nhiệm vụ chính trị, công trình có thể được nghiên cứu bổ sung các hoạt động văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch, xúc tiến đầu tư, giới thiệu sản phẩm OCOP, kết nối doanh nghiệp và kinh tế ban đêm.
Không gian sự kiện có thể trở thành điểm đến du lịch
Một trong những điểm đáng chú ý của đề xuất là đặt Cung Cá Heo trong mối liên kết với hệ thống không gian văn hóa và du lịch xung quanh, thay vì khai thác công trình như một điểm độc lập. Cung nằm gần Bảo tàng Quảng Ninh, Thư viện tỉnh, Quảng trường 30/10, tuyến đường bao biển và khu vực Cọc 8. Nếu được tổ chức kết nối hợp lý, khu vực này có thể hình thành một chuỗi không gian văn hóa - thương mại - dịch vụ - du lịch có khả năng phục vụ cả người dân địa phương và du khách.
Đây cũng là hướng phù hợp với xu hướng phát triển du lịch đô thị hiện nay. Du khách đến một thành phố không chỉ tìm kiếm cảnh quan hay điểm tham quan nổi tiếng, mà còn có nhu cầu trải nghiệm văn hóa, tham gia sự kiện, mua sắm, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu sản phẩm địa phương và khám phá các hoạt động về đêm.
Hạ Long có lợi thế đặc biệt về tài nguyên du lịch tự nhiên, nhưng để tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách, hệ thống sản phẩm cần được mở rộng từ tham quan sang trải nghiệm. Trong hệ sinh thái ấy, các trung tâm triển lãm, hội nghị, văn hóa và sự kiện nếu được vận hành chuyên nghiệp hoàn toàn có thể trở thành một bộ phận của sản phẩm du lịch.
Với Cung Cá Heo, có thể hình dung một mô hình hoạt động đa chức năng: ban ngày là không gian hội nghị, triển lãm, xúc tiến đầu tư, thương mại và giới thiệu sản phẩm; các chương trình văn hóa, nghệ thuật, trải nghiệm địa phương được tổ chức theo lịch; buổi tối nghiên cứu phát triển các hoạt động dịch vụ, sự kiện và kinh tế đêm phù hợp với quy hoạch và quy định của tỉnh. Khi đó, giá trị của công trình không còn được đo chủ yếu bằng số sự kiện diễn ra trong năm, mà bằng khả năng tạo ra dòng hoạt động liên tục, tạo trải nghiệm và tạo nguồn thu hợp pháp để phục vụ chính công trình.
Từ “chi phí quản lý” đến bài toán tự nuôi công trình
Trong thư gửi lãnh đạo tỉnh, Hội Doanh nghiệp phường Hạ Long kiến nghị được giao chủ trì xây dựng Đề án trên cơ sở ý tưởng bước đầu; đồng thời huy động chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và đơn vị tư vấn có năng lực cùng tham gia. Hội cũng đề nghị tỉnh giao một cơ quan chuyên môn làm đầu mối hướng dẫn, phối hợp; tạo điều kiện để khảo sát hiện trạng, đánh giá nhu cầu sửa chữa, cải tạo và xây dựng phương án tổ chức khai thác phù hợp.
Đáng chú ý, Hội xác định mục tiêu lâu dài là xây dựng mô hình quản lý, vận hành chuyên nghiệp, từng bước tạo nguồn thu hợp pháp từ các hoạt động phù hợp để chi trả cho quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa và tái đầu tư công trình; qua đó giảm dần sự hỗ trợ từ ngân sách và hướng tới tự bảo đảm kinh phí thường xuyên. Đây là cách tiếp cận đáng được nghiên cứu. Bởi với một công trình có quy mô lớn, bài toán hiệu quả không chỉ nằm ở việc tiếp tục tổ chức thêm sự kiện, mà phải tính đến khả năng tạo nguồn thu ổn định và sử dụng nguồn thu ấy để duy trì tài sản trong dài hạn.
Đồng thời, Đề án này cũng chính là chống lãng phí theo Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị: Định hướng giải pháp phát triển kinh tế tư nhân gắn liền với quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực; theo đó là Nghị định số 266/2026 hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Tiết kiệm, chống lãng phí.... bởi một công trình đầu tư tới trên 1.200 tỷ đồng đã 10 năm không phát huy được hiệu quả sau đầu tư; công trình ven biển độ mặt xâm thực nhanh, nếu không không được sử dụng thường xuyên và duy tu bảo dưỡng thường xuyên sẽ rất nhanh hư hỏng.
Tất nhiên, từ ý tưởng đến một mô hình vận hành hiệu quả cần một Đề án được nghiên cứu đầy đủ về pháp lý, tài chính, quy hoạch, kiến trúc, thị trường, phương án đầu tư và cơ chế quản lý. Việc lựa chọn doanh nghiệp, nhà đầu tư hoặc đơn vị vận hành cũng phải được thực hiện công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và quy định pháp luật. Nhưng xét ở góc độ du lịch, đề xuất này đã gợi mở một hướng đi đáng quan tâm: không để một công trình được đầu tư lớn chỉ hoạt động theo mùa vụ sự kiện, mà tìm cách đưa công trình tham gia vào chuỗi giá trị của đô thị du lịch Hạ Long.
Cần một quyết định để bắt đầu cuộc nghiên cứu mới
Quảng Ninh đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển dịch vụ và du lịch chất lượng cao. Trong quá trình đó, những công trình đã được đầu tư cần được nhìn nhận như những nguồn lực có thể tiếp tục tạo ra giá trị, thay vì chỉ được đánh giá ở thời điểm hoàn thành xây dựng.
Cung Cá Heo có lợi thế về vị trí, kiến trúc và không gian. Điều công trình cần lúc này có lẽ không phải là thêm một chức năng đơn lẻ, mà là một phương án tổng thể để kết nối các chức năng hiện có với nhu cầu mới của đô thị du lịch.
Nếu được nghiên cứu bài bản, Cung Cá Heo có thể trở thành một trung tâm sự kiện, triển lãm, văn hóa, thương mại và du lịch của Hạ Long; đồng thời là một điểm kết nối trong chuỗi Bảo tàng Quảng Ninh - Thư viện tỉnh - Quảng trường 30/10 - tuyến đường bao biển và các không gian dịch vụ xung quanh.
Vì vậy, việc tỉnh Quảng Ninh sớm xem xét chủ trương cho Hội Doanh nghiệp phường Hạ Long nghiên cứu Đề án là điều có thể được kỳ vọng. Đây trước hết là một phép thử về cách tiếp cận mới đối với tài sản công: khai thác hiệu quả để nuôi công trình, lấy hoạt động để tạo nguồn lực và lấy giá trị phục vụ cộng đồng làm thước đo hiệu quả sau đầu tư.
Với một đô thị du lịch đang hướng tới những chuẩn mực phát triển mới như Hạ Long, nếu Cung Cá Heo được “đánh thức” đúng cách, công trình sẽ không chỉ là nơi tổ chức hội chợ hay sự kiện, mà có thể trở thành một địa chỉ văn hóa - du lịch mới, góp phần kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách và bổ sung thêm sức sống cho không gian đô thị ven biển. Đó cũng là cách biến một công trình đã được đầu tư thành một nguồn lực phát triển mới, mà Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về quản lý, sử dụng, cho thuê, cho mượn công trình công đã cởi mở.
Vũ Phong Cầm
