Sự kiện này phản ánh một chuyển động lớn của ngành du lịch Việt Nam: chuyển đổi xanh đang dần rời khỏi phạm vi khẩu hiệu để bước vào giai đoạn vận hành thực chất.
Ninh Bình hiện là một trong những địa phương đi đầu cả nước về triển khai Bộ tiêu chí Du lịch xanh VITA GREEN. Điều đáng nói không nằm ở số lượng biển chứng nhận, mà ở việc địa phương này đang hình thành một hệ sinh thái du lịch xanh theo chuỗi liên kết, từ nghỉ dưỡng, di sản, sinh thái đến du lịch tâm linh. Đây là hướng đi khó, tốn kém và không mang lại hiệu quả tức thì, nhưng gần như là con đường bắt buộc nếu các điểm đến di sản muốn duy trì sức cạnh tranh dài hạn.
Trong số các đơn vị được vinh danh, Emeralda Resort Ninh Bình được xem là mô hình tiêu biểu cho phân khúc nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp. Thay vì phát triển theo hướng bê tông hóa và tối đa hóa công suất như nhiều khu nghỉ dưỡng hiện nay, Emeralda lựa chọn mô hình “Làng quê Bắc Bộ” với mái ngói, hồ sen, hàng tre, đường làng và mật độ xây dựng thấp để tạo ra không gian nghỉ dưỡng hài hòa với vùng sinh thái Vân Long.
Điều đáng chú ý là tư duy này không chỉ dừng ở thiết kế cảnh quan. Trong phát biểu tại lễ trao chứng nhận, lãnh đạo Emeralda khẳng định khu nghỉ dưỡng đã theo đuổi con đường du lịch xanh ngay từ những ngày đầu thành lập với quan điểm: “Không cắt xén thiên nhiên để xây dựng, không đánh đổi môi trường lấy lợi nhuận ngắn hạn”.
Đó là phát biểu mang tính tuyên ngôn trong bối cảnh thị trường du lịch nghỉ dưỡng hiện nay vẫn tồn tại nghịch lý: càng nhiều nơi quảng bá “sinh thái” thì càng xuất hiện tình trạng can thiệp thô bạo vào tự nhiên để phục vụ khai thác thương mại.
Theo đại diện doanh nghiệp, hơn 15 năm qua Emeralda duy trì việc trồng và chăm sóc hàng nghìn cây xanh trong khuôn viên, bảo vệ cảnh quan tự nhiên quanh vùng Vân Long, đồng thời từng bước áp dụng các giải pháp giảm rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng và đưa công nghệ thân thiện môi trường vào vận hành. Doanh nghiệp cũng nhấn mạnh yếu tố gìn giữ “hồn cốt văn hóa Việt Nam” như một phần không thể tách rời của du lịch xanh.
“Du khách quốc tế đến đây không chỉ để nghỉ dưỡng mà để tìm thấy một Việt Nam nguyên bản, gần gũi thiên nhiên và lưu giữ được ký ức văn hóa”, bà Ngô Thị Thanh Hải, Chủ tịch HĐQT khu nghi dưỡng Emeralda Ninh Bình chia sẻ.
Nếu Emeralda đại diện cho mô hình nghỉ dưỡng xanh thì Khu du lịch sinh thái Tràng An lại là bài toán lớn hơn nhiều: làm sao phát triển du lịch trong một di sản kép được UNESCO công nhận mà không phá vỡ cấu trúc tự nhiên vốn tạo nên giá trị cốt lõi của điểm đến.
Nhiều năm qua, Tràng An duy trì mô hình khai thác khá kiểm soát với hệ thống thuyền chèo tay, hạn chế phương tiện cơ giới và quản lý tải lượng khách theo tuyến. Đây là những giải pháp không quá hào nhoáng nhưng có ý nghĩa trực tiếp trong việc giảm áp lực lên hệ sinh thái núi đá vôi và hang động tự nhiên.
Dẫu vậy, áp lực đối với Tràng An vẫn rất lớn. Mỗi mùa cao điểm, bài toán rác thải, nước thải và sức tải môi trường luôn hiện hữu. Chính vì thế, việc đạt chứng nhận VITA GREEN không thể chỉ được nhìn như phần thưởng thành tích mà phải được xem là cam kết duy trì trạng thái phát triển có kiểm soát. Đây là vấn đề rất khó cân đối trong bối cảnh du lịch đại trà đang gia tăng nhanh chóng.
Ở khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, yếu tố “xanh” lại thể hiện rõ hơn ở sự gắn kết giữa du lịch và cộng đồng địa phương. Giá trị lớn nhất của Tam Cốc không nằm ở các công trình nhân tạo mà ở dòng sông, cánh đồng lúa, nhịp chèo đò và cảnh quan nông nghiệp truyền thống.
Đó là loại tài nguyên du lịch mềm, rất đẹp nhưng cũng rất dễ mất. Một khi bị bê tông hóa hoặc khai thác quá mức, bản sắc ấy gần như không thể phục hồi.
Việc tham gia hệ thống tiêu chí VITA GREEN cho thấy Tam Cốc đang chuyển dần từ mô hình khai thác cảnh quan đơn thuần sang tư duy quản trị điểm đến bền vững hơn: kiểm soát rác thải nhựa, bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh, duy trì cảnh quan đồng lúa và nâng cao nhận thức môi trường cho cộng đồng chèo đò, lực lượng trực tiếp tạo nên trải nghiệm du lịch nơi đây.
Trong khi đó, Khu văn hóa Bái Đính là trường hợp đặc biệt bởi đây là điểm du lịch tâm linh có quy mô cực lớn, thường xuyên đón lượng khách khổng lồ vào mùa lễ hội. Với loại hình này, thách thức lớn nhất không phải xây thêm sản phẩm mà là kiểm soát tác động môi trường từ dòng người quá đông.
Những năm gần đây, Bái Đính đã tăng cường sử dụng xe điện nội khu, triển khai thu gom rác tập trung, hạn chế nhựa dùng một lần và đẩy mạnh tuyên truyền ứng xử văn minh cho du khách. Tuy nhiên, áp lực về hạ tầng và sức tải môi trường tại các điểm tâm linh quy mô lớn vẫn là bài toán chưa dễ giải.
Và đó cũng là vấn đề cốt lõi của du lịch xanh hiện nay: khó nhất không phải đạt chứng nhận mà là duy trì được tiêu chuẩn xanh trong thực tế vận hành dài hạn.
Bởi suy cho cùng, theo Chủ tich Hiệp hội du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình, “xanh” không nằm ở vài khẩu hiệu truyền thông, vài bảng nội quy hay những tấm biển chứng nhận treo trước sảnh. Vấn đề và giải pháp nằm ở cách doanh nghiệp ứng xử với thiên nhiên khi đứng trước áp lực lợi nhuận. Nằm ở việc một điểm đến có đủ kiên nhẫn để phát triển chậm hơn nhằm giữ lại cảnh quan cho thế hệ sau hay không.
Lễ trao chứng nhận ngày 21/5 tại Ninh Bình vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một sự kiện ngành du lịch. Nó cho thấy một thực tế đang hình thành: du lịch Việt Nam đã bước đến giai đoạn mà phát triển bền vững không còn là lựa chọn để “làm đẹp hình ảnh”, mà đang trở thành điều kiện sống còn của các điểm đến di sản trong tương lai.
