Chiều 27/1 tại Hà Nội, Giọng hát hay Hà Nội AnhHI Thanh Cường cùng nhạc sĩ Quang Long và ê-kíp đã ra mắt MV và album “Thương câu dân ca”. Nhiều nghệ sĩ tới tham dự và chúc mừng ê-kíp như: NSƯT Vân Mai, NSƯT Hoàng Hà, nhạc sĩ Giáng Son… Đặc biệt còn có sự xuất hiện của ca sĩ Lào - Namfon Keomany.
Album được ra mắt trước dịp Tết Nguyên đán, đón mùa hội Xuân đang náo nức sắp bắt đầu, bởi thứ âm nhạc hiện đại, nhưng hồn cốt vẫn thuần dân gian này rất phù hợp với các lễ hội truyền thống, nơi câu hát giao duyên luôn gắn bó với đời sống người dân đời này qua đời khác. Nhưng, không chỉ là mùa hội xuân, “Thương câu dân ca” cũng là những giai điệu dìu dặt, tha thiết, ngọt ngào dành cho tình yêu lứa đôi, phù hợp với những đám cưới lãng mạn.
Đặc biệt, album còn thể hiện tinh thần gắn kết truyền thống và kỷ nguyên số khi phát hành cùng MV “Thương Câu Dân Ca”- một MV được sáng tạo hoàn toàn bằng công nghệ AI dựa trên tinh thần tranh dân gian Đông Hồ.
“Thương câu dân ca” – năm khúc hát giao duyên của hiện tại
Thương Câu Dân Ca gồm 5 tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong vòng hơn 1 năm qua: Ngẫu hứng Còn Duyên (phát triển từ làn điệu Quan họ Còn Duyên), Tính chuyện trăm năm, Thương câu dân ca, Nghe tim mình rơi và Chị hai sao đứng đầu đình. Năm ca khúc như năm mảnh ghép của một bức tranh âm nhạc mang đậm tinh thần dân gian Đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là chất liệu Quan họ Bắc Ninh, nhưng không dừng lại ở sự tái hiện hay hoài niệm.
Trung tâm của album là chất liệu dân ca Quan họ Bắc Ninh và không gian âm nhạc Đồng bằng Bắc Bộ – một vùng văn hóa có hệ thống thang âm, giai điệu, lối hát và mỹ cảm rất riêng. Tuy nhiên, thay vì phục dựng hay mô phỏng nguyên bản các làn điệu cổ, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long lựa chọn con đường khó hơn: viết mới trên tinh thần dân ca. Dân ca ở đây không phải là “chất liệu trang trí” hay yếu tố dẫn dụ hoài niệm, mà là ngôn ngữ sáng tác, là nền tảng tư duy để hình thành ca khúc.
Những khúc hát giao duyên của trai gái Việt Nam xưa hiện lên trong các tác phẩm nhưng không bị đóng khung trong bối cảnh quá khứ. Mà, chúng hiện diện trong đời sống hôm nay thông qua ca từ mang tính chiêm nghiệm, hòa âm phối khí tiết chế, sự pha trộn có chừng mực với world music, và đặc biệt là cách tiếp cận dân ca như một thực thể đang sống, đang vận động. Cùng với cách thể hiện dung dị, gần gũi của ca sĩ AnhHi Thanh Cường, sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại đã tạo nên bản sắc riêng cho Thương Câu Dân Ca.
Theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, việc khai thác chất liệu truyền thống trong âm nhạc đại chúng hiện nay là một xu hướng đáng ghi nhận, đặc biệt khi nhiều nghệ sĩ trẻ mạnh dạn kết hợp dân gian với Rap, điện tử hay Pop hiện đại. Tuy nhiên, anh luôn trăn trở về nhu cầu của một thứ âm nhạc dân gian thuần chất hơn, gần gũi hơn, vẫn đậm đà bản sắc dân ca nhưng mang hơi thở của đời sống đương đại, phù hợp với thẩm mỹ và nhu cầu thưởng thức của khán giả hôm nay.
Trong suốt hành trình gắn bó với nghiên cứu, thực hành và phục hồi các giá trị âm nhạc truyền thống, đồng thời quan sát cách tiếp cận và phát triển âm nhạc dân tộc của một số quốc gia trong khu vực, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long nhận thấy rằng: bên cạnh việc gìn giữ di sản như những giá trị cổ truyền cần được nâng niu, vẫn rất cần những tiếp nối mới, đòi hỏi sự dũng cảm vượt qua những e dè hay mặc cảm bị phê phán để sáng tạo, nối dài đời sống của âm nhạc dân gian trong bối cảnh hôm nay. Chính những suy nghĩ ấy đã thôi thúc anh sáng tác các ca khúc để hoàn thiện album Thương Câu Dân Ca.
Album cho thấy một quan điểm rõ ràng: gìn giữ di sản không đồng nghĩa với việc đóng băng di sản. Trong Thương Câu Dân Ca, người nghe có thể nhận ra những phảng phất của các làn điệu Quan họ như Giã bạn, Ngồi tựa mạn thuyền, Gọi đò; những nét luyến láy đặc trưng được chắt lọc và cách tân; những câu hát mang tinh thần dân gian Bắc Bộ, trong đó có việc khai thác trực tiếp lối Lảy Kiều – một hình thức ngâm xướng cổ truyền – nhưng được đặt trong không gian âm nhạc mới, trẻ trung và đương đại.
Đảm nhận vai trò Giám đốc âm nhạc của album là nhạc sĩ - NSƯT Nguyễn Quang Hưng, người hiện đang là một trong những nhạc sĩ đứng đầu về hòa âm phối khí cho các tác phẩm âm nhạc mang tinh thần, màu sắc truyền thống. Anh đã đồng hành cùng nhạc sĩ Nguyễn Quang Long trong suốt hơn một năm ròng để hoàn thiện 5 bản hòa âm này.
Cũng trong album, Nguyễn Quang Long đã khai thác lối ngâm Lảy Kiều độc đáo của âm nhạc dân tộc Việt Nam và mời “di sản sống của nghệ thuật ngâm thơ” – NSND Thanh Hoài thể hiện trong một trường đoạn ngắn ở giữa bài “Tính chuyện trăm năm”. Bên cạnh đó, là sự đồng hành của NSƯT Vân Mai với tiếng đàn tranh rất cá tính, nghệ sĩ sáo Hải An thể hiện cả tiêu và sáo trúc đúng với tâm trạng mỗi tác phẩm; nghệ sĩ Duy Thông góp vào tiếng đàn nhị khiến cho tác phẩm trở nên da diết và đáng yêu hơn; bản thân NSƯT Nguyễn Quang Hưng ngoài vai trò một nhạc sĩ sáng tác, nhà sản xuất âm nhạc thi anh còn nổi danh là nghệ sĩ biểu diễn đàn bầu cũng góp tiếng đàn bầu, đàn nguyệt vào album.
Ca sĩ AnhHI Thanh Cường và cú chuyển mình dấn thân
Toàn bộ 5 tác phẩm trong album được thể hiện bởi ca sĩ AnhHI Thanh Cường (tên trước đây là Phan Thanh Cường). Vốn là một ca sĩ có nền tảng kỹ thuật vững vàng, từng gắn bó với dòng nhạc trữ tình - cách mạng, từng đoạt giải Giọng hát hay Hà Nội và là ca sĩ của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam, cũng đã phát hành album “Cho một cuộc tình lỡ” với những ca khúc thuộc dòng nhạc xưa. Thanh Cường bước vào Thương Câu Dân Ca như một cột mốc chuyển hướng quan trọng, thậm chí là một sự “thay máu” trong hành trình nghệ thuật của Cường. Chính vì vậy, Thương Câu Dân Ca được xem như album đầu tay của một ca sĩ AnhHI Thanh Cường hoàn toàn mới.
Kể từ dự án này, Thanh Cường quyết định đổi nghệ danh thành AnhHI Thanh Cường - một cách gọi gợi cảm giác gần gũi, thân quen lại vừa bóng dáng theo cách gọi của các nghệ sĩ âm nhạc thời đại hiện nay, đồng thời đây cũng như “tuyên bố” về việc Cường chuyển hẳn từ dòng nhạc trữ tình - cách mạng sang thể hiện các ca khúc mang âm hưởng dân gian. Đây không chỉ là sự thay đổi về hình thức hay phong cách, mà là một lựa chọn mang tính dấn thân, đòi hỏi người ca sĩ phải làm mới tư duy thẩm mỹ và cách tiếp cận âm nhạc của chính mình.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long lựa chọn AnhHI Thanh Cường bởi anh có những lợi thế trong nghệ thuật rất phù hợp với tinh thần album. Cường sở hữu ngoại hình sáng, một giọng hát giàu cảm xúc, trong đó chất trữ tình không mang tính bi lụy hay dữ dội, mà man mác, chậm rãi, có sự ung dung và tiết chế. Chính sắc thái ấy, theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, rất gần với tinh thần của dân ca trữ tình Bắc Bộ - nơi cảm xúc được truyền tải bằng sự mềm mại, tinh tế hơn là phô diễn.
Thương Câu Dân Ca vì thế không chỉ là một album của riêng nhạc sĩ Nguyễn Quang Long hay AnhHI Thanh Cường, mà là kết quả của một quá trình đồng hành, tin tưởng và cùng nhau tìm kiếm một hướng đi phù hợp cho âm nhạc dân gian trong đời sống hôm nay.
Kết hợp vẻ đẹp di sản Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ và AI
Với mong muốn có một sự hòa quyện giữa tinh thần truyền thống và đời sống công nghệ đương đại, ekip sáng tạo đã thực hiện MV “Thương Câu Dân Ca” bằng công nghệ AI. Lựa chọn sử dụng chất liệu tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), ekip sáng tạo mong muốn sẽ góp phần tôn vinh vẻ đẹp của loại hình di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của Việt Nam đến với rộng rãi công chúng, nhất là khán giả trẻ. Cùng với đó là tôn vinh vẻ đẹp di sản Quan họ Bắc Ninh - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận.
Theo cộng đồng AI Artis, MV “Thương Câu Dân Ca” là sản phẩm AI được sáng tạo trên nền tảng tranh dân gian Đông Hồ đầu tiên tại Việt Nam. Chính ý tưởng độc đáo này của ekip đã chắp cánh cho đạo diễn hình ảnh kiêm AI Artist của MV- Xuân Mạnh AI tràn đầy cảm hứng sáng tạo, phát triển câu chuyện MV.
Đạo diễn hình ảnh, AI Artist - Xuân Mạnh AI chia sẻ: “Đây cũng là lần đầu tiên tôi được thử một cách làm mới mà bản thân tôi rất thích: lấy chất liệu dân gian, dân ca làm “gốc”, rồi kể lại bằng ngôn ngữ hình ảnh hiện đại thông qua AI animation (hoạt hình do AI tạo ra).
Với tôi, AI là một công cụ của hiện tại và tương lai để mở rộng cách kể chuyện, chứ không thay thế văn hoá truyền thống. Mục tiêu là làm sao người xem vẫn cảm được cái “hồn” dân ca, nhưng đồng thời thấy được một góc nhìn mới về mặt thị giác, để gần hơn với khán giả hôm nay.”
Thông điệp xuyên suốt của Thương Câu Dân Ca mà nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đem đến trong album là một khẳng định giản dị nhưng mạnh mẽ: âm nhạc dân gian không thuộc về quá khứ. Dân ca hoàn toàn có thể hiện diện trong đời sống hôm nay một cách tự nhiên và gần gũi.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long mong khán giả, đặc biệt là người trẻ, khi nghe album này không có cảm giác “nghe lại” hay “tìm về” dân ca, mà đơn giản là thưởng thức những ca khúc mang tinh thần Việt – được viết từ chất liệu truyền thống nhưng nói bằng ngôn ngữ của thời đại. Dân ca, theo anh, không cần được đặt lên bệ để tôn thờ hay bao bọc bởi những mỹ từ trang trọng, mà cần được hát lên, được nghe và được sống cùng nhịp thở của đời sống đương đại.
Ở góc nhìn rộng hơn, album cũng là lời khẳng định rằng việc gìn giữ di sản không chỉ nằm ở bảo tồn nguyên trạng, mà còn ở khả năng tiếp nối sáng tạo - Khi người làm nghề đủ hiểu, đủ yêu và đủ tôn trọng di sản, họ có quyền - và cũng có trách nhiệm - làm cho những giá trị ấy tiếp tục vang lên trong bối cảnh mới, với hình thức mới, nhưng không đánh mất cốt lõi tinh thần dân tộc.
