Tối 19/9, Báo Nhân Dân phối hợp cùng BEAT Network tổ chức số đầu tiên của chuỗi chương trình nghệ thuật “Tán Đa” tại số 71 Hàng Trống, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Không sân khấu khép kín, không gian biểu diễn nằm ngay trong khuôn viên trụ sở Báo Nhân Dân, nơi có cây đa cổ thụ hơn 300 năm tuổi và nằm trong khu vực phố đi bộ Hồ Gươm.
Sự xuất hiện của một chương trình nghệ thuật miễn phí giữa không gian công cộng khiến buổi tối cuối tuần ở khu vực Hồ Gươm có thêm một điểm dừng chân. Người dân và du khách có thể tình cờ bắt gặp âm nhạc, nghệ thuật trong hành trình dạo phố, thay vì phải chủ động tìm đến một nhà hát hay một địa điểm biểu diễn chuyên biệt.
Theo Ban Tổ chức, mỗi chương trình “Tán Đa Show” dự kiến kéo dài khoảng 75-90 phút, kết hợp nhiều hoạt động nghệ thuật. Đặc biệt, phân đoạn “Ký ức trên thân cây” sử dụng công nghệ 3D mapping trình chiếu trực tiếp lên cây đa cổ thụ, tạo sự kết nối giữa ký ức đô thị, cảnh quan và công nghệ biểu diễn.
Khi không gian đô thị trở thành một phần của sản phẩm văn hóa
Điểm đáng chú ý của “Tán Đa” không chỉ nằm ở các tiết mục âm nhạc mà còn ở cách chương trình lựa chọn địa điểm. Cây đa cổ thụ, khoảng sân hướng ra Hồ Gươm, ánh sáng, âm thanh và dòng người qua lại cùng trở thành những thành tố của trải nghiệm.
Trong số mở màn, “Tán Đa” đồng hành cùng chiến dịch “Rằm Rộ”, lấy cảm hứng từ mùa Trăng và đưa những chất liệu quen thuộc của Trung thu như tiếng trống hội, đèn lồng, đầu sư tử, múa lân và ký ức rước đèn vào không gian âm nhạc đương đại. Các nghệ sĩ trẻ như Đặng Kim Thiên Kim, Mạc Mai Sương, Tuấn Cry, Võ Thu Hà và nhóm nhạc 502 Ocean cùng tham gia chương trình.
Cách tổ chức này cho thấy một hướng khai thác khác đối với những không gian vốn đã hiện hữu trong đô thị. Thay vì xây dựng một công trình mới để tạo điểm đến, giá trị văn hóa có thể được hình thành từ việc tổ chức lại trải nghiệm trên nền cảnh quan, ký ức và đời sống cộng đồng sẵn có.
Đây cũng là xu hướng đang được Hà Nội đặt trong bài toán phát triển kinh tế đêm. Theo Đề án “Phát triển Kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”, thành phố xác định việc khai thác chiều sâu văn hóa, di sản, biểu diễn nghệ thuật và các không gian sáng tạo là một trong những hướng quan trọng để hình thành các sản phẩm kinh tế đêm.
Ở góc độ này, một chương trình nghệ thuật quy mô vừa phải, mở cửa miễn phí và nằm trong khu vực khách du lịch thường xuyên lui tới có thể trở thành một “mắt xích” trong chuỗi trải nghiệm ban đêm, thay vì chỉ được nhìn nhận như một hoạt động biểu diễn đơn lẻ.
Chị Minh Thu (Hà Nội), khán giả tham dự chương trình, chia sẻ: “Tôi rất thích cách chương trình lựa chọn một không gian đã gắn với ký ức của Hà Nội để đưa nghệ thuật vào đời sống. Cây đa hơn 300 năm tuổi không chỉ là một điểm nhấn cảnh quan mà còn gợi nhắc về chiều sâu lịch sử, văn hóa của khu phố. Khi âm nhạc, ánh sáng và công nghệ được trình diễn ngay dưới tán cây, những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ lại trở nên gần gũi và sống động hơn. Với du khách, đây cũng là một trải nghiệm rất thuận tiện bởi sau khi tham quan, dạo phố quanh Hồ Gươm, có thể ghé vào thưởng thức nghệ thuật, cảm nhận không khí Hà Nội về đêm mà không cần di chuyển xa hay mua vé.”
Từ một chương trình nghệ thuật đến hệ sinh thái công nghiệp văn hóa
Nếu nhìn rộng hơn, “Tán Đa” còn gợi mở câu chuyện về cách hình thành các sản phẩm của công nghiệp văn hóa từ sự giao thoa giữa nghệ thuật, công nghệ, truyền thông và không gian đô thị.
Trong một chương trình, nhiều lĩnh vực cùng tham gia: nghệ sĩ và ban nhạc tạo ra nội dung biểu diễn; đội ngũ sáng tạo xây dựng ý tưởng; công nghệ 3D mapping tạo ngôn ngữ thị giác; truyền thông giúp đưa chương trình đến công chúng; còn chính không gian đô thị tạo nên bối cảnh và trải nghiệm.
Đáng chú ý, “Tán Đa” cũng được định hướng trở thành sân khấu mở cho các ban nhạc độc lập và nghệ sĩ trẻ triển vọng. Đây là yếu tố có ý nghĩa đối với sự phát triển của hệ sinh thái sáng tạo, bởi công nghiệp văn hóa không chỉ cần những sản phẩm lớn mà còn cần các không gian để nghệ sĩ trẻ thử nghiệm, biểu diễn và hình thành cộng đồng khán giả.
Theo định hướng của Ban Tổ chức, mô hình “Tán Đa” có thể phát triển theo dạng module, linh hoạt tái hiện tại nhiều không gian văn hóa khác nhau nhưng vẫn giữ tinh thần nghệ thuật gần gũi, không gian mở và kết nối trực tiếp với cộng đồng.
Nếu được duy trì thường xuyên, cách làm này có thể tạo ra mạng lưới các điểm biểu diễn quy mô nhỏ, nơi mỗi địa điểm mang một câu chuyện riêng. Khi đó, không gian văn hóa không chỉ là nơi “chứa” hoạt động nghệ thuật mà trở thành một phần của chính sản phẩm sáng tạo.
Đây cũng là hướng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế đêm của Hà Nội, trong đó thành phố đặt mục tiêu phát triển các sản phẩm kinh tế đêm gắn với di sản - văn hóa - nghệ thuật, đồng thời hình thành các sản phẩm dành cho cộng đồng và giới trẻ đô thị.
Thêm một điểm dừng trong hành trình khám phá Hà Nội về đêm
Với du lịch, giá trị của những chương trình như “Tán Đa” nằm ở khả năng bổ sung hoạt động cho khoảng thời gian sau khi du khách đã tham quan các điểm di sản, mua sắm hay thưởng thức ẩm thực.
Khu vực Hồ Gươm vốn đã là một trong những không gian tập trung đông người vào cuối tuần. Khi các hoạt động nghệ thuật được tổ chức ở những vị trí thuận tiện, có bản sắc và dễ tiếp cận, hành trình của du khách có thể được kéo dài thêm bằng những trải nghiệm văn hóa thay vì kết thúc sau khi tham quan cảnh quan hoặc dùng bữa.
Ông Nguyễn Văn Thiện, CEO Hạ Long Tour đánh giá: “Đối với khách du lịch, đặc biệt là khách lần đầu đến Hà Nội, những chương trình nghệ thuật diễn ra ngay trong không gian đô thị có lợi thế ở tính thuận tiện và khả năng tạo cảm giác giao lưu về đời sống địa phương. Nếu chương trình được tổ chức định kỳ, doanh nghiệp lữ hành có thể tính đến việc giới thiệu như một điểm trải nghiệm bổ sung trong chương trình khám phá Hà Nội buổi tối.”
Định hướng này phù hợp với chủ trương của Hà Nội về phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa ban đêm, từng bước hình thành các tuyến và cụm trải nghiệm di sản ban đêm. Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ chi tiêu ban đêm của khách du lịch lên 25-30% tổng chi tiêu, đồng thời góp phần kéo dài thời gian lưu trú bình quân lên 2,5-3,5 ngày.
Tất nhiên, một chương trình biểu diễn đơn lẻ chưa thể tạo thành sản phẩm du lịch đêm hoàn chỉnh. Để hình thành sản phẩm có sức sống lâu dài, cần sự kết nối giữa nghệ thuật với ẩm thực, mua sắm, tham quan di sản, giao thông, dịch vụ và hệ thống thông tin dành cho du khách. Quan trọng hơn, chương trình phải duy trì được chất lượng nghệ thuật và tính định kỳ để hình thành thói quen trải nghiệm.
Nhưng từ một khoảng sân có cây đa hơn 300 năm tuổi, “Tán Đa” đã cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: không nhất thiết phải tạo dựng một điểm đến hoàn toàn mới để làm phong phú đời sống văn hóa về đêm. Đôi khi, một không gian đã tồn tại trong ký ức đô thị chỉ cần được đánh thức bằng một cách kể mới.
Dưới tán đa, những thanh âm của mùa Trăng gặp gỡ âm nhạc trẻ; ký ức Hà Nội gặp công nghệ trình chiếu; nghệ sĩ gặp công chúng trong một khoảng cách gần hơn. Và nếu được phát triển theo hướng mở, những cuộc gặp gỡ như vậy có thể trở thành những mảnh ghép nhỏ nhưng cần thiết trong bức tranh lớn hơn về công nghiệp văn hóa và du lịch đêm của Thủ đô.
