Nhân kỷ niệm 38 năm ngày mất của gia đình nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, nhà thơ Xuân Quỳnh và con trai Lưu Quỳnh Thơ (29/8/1988 - 29/8/2026), Nhà xuất bản Kim Đồng đã tổ chức chương trình giới thiệu sách “Những ô cửa gió lộng” và giao lưu “Xuân Quỳnh cùng tình yêu ở lại”. Chương trình có sự tham dự của tác giả Lưu Tuấn Anh, nhà báo Lưu Minh Vũ cùng nhiều văn nghệ sĩ và đông đảo độc giả yêu mến Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ.
Không khí của buổi gặp gỡ không chỉ là một cuộc ra mắt sách. Chương trình giống như một cuộc trở về. Trở về với những căn phòng chật đầy sách, với bữa cơm gia đình, với tiếng cười của một người mẹ, bóng dáng một người cha, với những cuộc gặp gỡ của giới văn nghệ Hà Nội một thời. Và trên hết, đó là một hành trình trở về với những con người đã đi xa nhưng tình yêu dành cho họ vẫn ở lại.
Có một Xuân Quỳnh khác... "rất đỗi bình thường"
“Những ô cửa gió lộng” là hồi ức của tác giả Lưu Tuấn Anh, con trai nhà thơ Xuân Quỳnh, viết về mẹ, dượng Lưu Quang Vũ cùng những người thân trong gia đình. Cuốn sách được xuất bản lần đầu năm 2024, nhận Giải B - Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2025 và tiếp tục được tái bản trong năm 2026. Điều đặc biệt của cuốn sách là tác giả không kể về Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ bằng những dấu mốc sự nghiệp quen thuộc.
Trong “Những ô cửa gió lộng” có một Xuân Quỳnh không phải là của “Sóng”, của “Thuyền và biển” hay những vần thơ tình đã thấm đẫm qua nhiều thế hệ. Cũng không chỉ là một Lưu Quang Vũ của những vở kịch từng làm rung chuyển sân khấu Việt Nam. Qua ký ức của người con, họ bước xuống khỏi ánh hào quang của tài năng để trở về làm những con người rất đỗi bình thường.
Xuân Quỳnh hiện lên bên căn bếp, trong những bữa cơm, những câu chuyện vui, trong cách dạy con vừa tinh tế vừa chan chứa tình yêu. Lưu Quang Vũ hiện lên trong căn phòng nhỏ chật chội, ngồi miệt mài sáng tác giữa sách vở và đời sống gia đình. Chính khoảng cách rất gần ấy khiến ký ức trở nên xúc động.
Tác giả Lưu Tuấn Anh từng băn khoăn khi được Nhà xuất bản Kim Đồng đề nghị viết sách về mẹ. Anh tự ti vì mình “không phải là nhà văn”, cũng chưa biết phải bắt đầu từ đâu. Nhưng cuối cùng anh nhận lời, bởi một lý do rất giản dị: Nhà xuất bản Kim Đồng “rất tình nghĩa với mẹ tôi”.
Để hoàn thành cuốn sách, Lưu Tuấn Anh đã dành gần mười năm hồi tưởng, sắp xếp những mảng ký ức tưởng như đã ngủ yên. Và từ những mảng ký ức ấy, một gia đình hiện lên. Không hoàn hảo. Không xa cách. Mà gần gũi, đầy yêu thương. Một người mẹ chỉ học hết lớp 4 nhưng luôn coi trọng tri thức.
Trong những hồi ức nổi bật nhất của Lưu Tuấn Anh, Xuân Quỳnh trước tiên là một người mẹ. Một người mẹ hài hước, giàu lòng trắc ẩn, coi trọng tri thức và đặc biệt tinh tế trong cách dạy con. Ít ai biết rằng nữ thi sĩ chỉ học hết lớp 4. Nhưng bà luôn kiên trì tự học, luôn tìm cách mở rộng hiểu biết và khuyến khích các con học tập.
Trong gia đình, Xuân Quỳnh không chỉ là người lo từng bữa ăn, chăm chút đời sống hằng ngày. Bà còn là người đem tiếng cười đến cho cả nhà, kể những câu chuyện vui, giữ sự lạc quan ngay giữa những thiếu thốn của cuộc sống. Có lẽ chính từ những điều rất nhỏ ấy mà người đọc hiểu thêm vì sao thơ Xuân Quỳnh luôn gần với con người. Tình yêu trong thơ bà không phải là một khái niệm xa xôi. Nó bắt đầu từ những điều gần nhất.
Trong một câu chuyện với con, Xuân Quỳnh từng giải thích rằng muốn yêu đồng bào, yêu Tổ quốc, trước hết phải biết yêu thương gia đình và người thân. Một suy nghĩ tưởng giản dị, nhưng lại cho thấy chiều sâu trong cách bà nhìn về tình yêu và con người.
Lưu Quang Vũ trong căn phòng nhỏ đầy sách
Nếu Xuân Quỳnh bước ra khỏi trang thơ để trở về với hình ảnh người mẹ, thì Lưu Quang Vũ cũng được nhìn ở một khoảng cách rất đời thường.
Trong ký ức của Lưu Tuấn Anh, ông là một người đàn ông “thích chiều vợ chiều con”, một người bố hiền lành, dễ tính, thậm chí “quá dễ tính”, và là người rất quảng giao với bạn bè văn nghệ sĩ. Ký ức về Lưu Quang Vũ gắn với tiếng rít thuốc lào, bóng người ngồi miệt mài sáng tác trong một căn phòng nhỏ, chật chội và đầy sách. Không gian ấy rất Hà Nội. Một Hà Nội của những căn nhà nhỏ, nơi sách có thể nằm cạnh nồi cơm, tranh treo bên quần áo, và người nghệ sĩ vẫn viết trong sự thiếu thốn của đời sống thường ngày.
Những chi tiết tưởng vụn vặt ấy lại làm mềm đi khoảng cách giữa một tên tuổi lớn của sân khấu Việt Nam với công chúng.
Phía sau những vở kịch, những trang viết từng làm lay động xã hội là một người chồng, người cha, một con người có những thói quen, vui buồn và tình cảm bình dị như bao người khác.
Bé Mí và phần ký ức đau đáu nhất
Trong “Những ô cửa gió lộng”, những trang viết xúc động nhất có lẽ dành cho Lưu Quỳnh Thơ - bé Mí, người con trai nhỏ đã đi cùng cha mẹ trên chuyến xe định mệnh năm 1988. Ký ức về Mí không được kể bằng sự bi lụy. Đó là những câu chuyện nhỏ, những cử chỉ của người thân, những dấu vết của một đứa trẻ từng sống trong căn nhà ấy và từng được yêu thương bằng tất cả sự dịu dàng của một gia đình.
Một chi tiết đặc biệt là tình cảm của nghệ sĩ Lưu Tuấn, bố của Lưu Tuấn Anh, dành cho bé Mí - con trai của người vợ cũ. Khi Mí còn nhỏ, ông làm đồ chơi cho cậu. Những đêm hè nóng bức, ông lặng lẽ chuẩn bị chỗ ngủ trên sân thượng để Mí có gió mát. Không cùng huyết thống, nhưng tình thương đã vượt qua mọi ranh giới.
Trong lời ngỏ của cuốn sách, Lưu Tuấn Anh gọi đây là một lời tri ân muộn màng dành cho những người thân yêu. Anh viết cho những người đã xa, nhưng cũng viết cho những người còn sống. Trong đó có cha mình, người “thầm lặng hi sinh cho con trước sự nổi tiếng của mẹ và dượng”, và Lưu Minh Vũ, người em “chẳng cùng cha cùng mẹ nhưng gắn bó hơn anh em ruột”.
Có lẽ vì vậy, “Những ô cửa gió lộng” không chỉ là cuốn sách về Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ. Ở tầng sâu hơn, đó là cuốn sách về tình thân.
Một “ô cửa” nhìn vào Hà Nội văn nghệ một thời
Điều thú vị là từ câu chuyện của một gia đình, cuốn sách còn mở ra cả một không gian văn hóa, nghệ thuật Hà Nội của nhiều thập niên trước.
Trong những cuộc gặp gỡ, những bữa cơm, những câu chuyện nghề nghiệp, những tên tuổi như Bùi Xuân Phái, Nguyễn Đình Nghi, Đào Trọng Khánh, Lê Chức, Lê Hùng, Doãn Châu… xuất hiện một cách tự nhiên. Họ không được kể như những “danh nhân” trong một cuốn biên niên. Họ bước vào ký ức như những người bạn, những đồng nghiệp, những vị khách từng ngồi quanh mâm cơm, trò chuyện về nghề và về cuộc đời.
Chính những chi tiết ấy khiến “Những ô cửa gió lộng” vượt ra khỏi khuôn khổ của một hồi ký gia đình. Cuốn sách trở thành một lát cắt về Hà Nội. Một Hà Nội của văn chương và sân khấu, của những căn phòng chật nhưng đời sống tinh thần rộng mở. Một Hà Nội nơi những người nghệ sĩ gặp nhau, tranh luận, sáng tác, yêu thương và nâng đỡ nhau trong những năm tháng còn nhiều khó khăn.
Với những người yêu văn hóa Hà Nội, đây cũng là một cách khác để “du hành” về thành phố của nhiều thập niên trước - không qua những công trình nổi tiếng mà qua căn nhà nhỏ, bữa cơm và những người từng làm nên đời sống nghệ thuật của đô thị này.
Khi một bản nhạc làm ký ức trở về
Buổi giao lưu ngày 29/8/2026 có nhiều khoảnh khắc xúc động. Tác giả Lưu Tuấn Anh và nhà báo Lưu Minh Vũ cùng gợi nhắc những câu chuyện về gia đình năm xưa. Nhà báo Vĩnh Quyên chia sẻ rằng dù từng làm báo văn nghệ, từng tham dự nhiều chương trình về Xuân Quỳnh và thuộc nhiều bài thơ của bà, nhưng phải đến khi đọc cuốn sách, chị mới thấy mình hiểu Xuân Quỳnh sâu sắc hơn.
Theo Nhà báo Vĩnh Quyên, Lưu Tuấn Anh viết rất kiệm lời nhưng chân thật, và chính sự chân thật ấy khiến cuốn sách chạm vào trái tim người đọc.
Đặc biệt, tại buổi giao lưu, khán giả được nghe bản nhạc “Lyphard Melody” của Richard Clayderman - giai điệu mà bé Mí yêu thích lúc sinh thời. Bản nhạc được thể hiện bằng tiếng guitar của Lưu Tuấn Anh và nghệ sĩ Trang Công Vinh, cùng tiếng violin của nữ sinh Minh Hoa. Có lẽ trong những phút giây ấy, âm nhạc không còn chỉ là âm nhạc. Nó trở thành chiếc cầu nối giữa hiện tại và quá khứ.
Một giai điệu vang lên, một ký ức trở về. Ba mươi tám năm, tình yêu vẫn ở lại. Cuốn sách sử dụng nhiều hình ảnh tư liệu, trong đó có những hình ảnh lần đầu được công bố. Cùng với những câu chuyện được kể bởi người trong gia đình, hệ thống tư liệu giúp người đọc nhìn gần hơn vào đời sống của những nhân vật vốn từ lâu đã thuộc về ký ức văn hóa của nhiều thế hệ.
Nhà xuất bản Kim Đồng trước đó cũng đã phát hành nhiều tác phẩm của Xuân Quỳnh như “Những truyện hay viết cho thiếu nhi”, “Bầu trời trong quả trứng”, “Thơ Xuân Quỳnh”, “Trời xanh của mỗi người”, cùng tuyển tập kịch Lưu Quang Vũ “Hồn Trương Ba da hàng thịt - Tôi và chúng ta”.
Ba mươi tám năm kể từ ngày 29/8/1988, thời gian đã đi qua rất xa. Nhưng có những con người không biến mất cùng thời gian. Họ ở lại trong những câu thơ, trong những vở kịch, trong một giai điệu, trong ký ức của người thân... Và trong những thế hệ độc giả vẫn tìm đọc họ.
“Những ô cửa gió lộng” vì thế không chỉ mở ra quá khứ của một gia đình đặc biệt. Mỗi “ô cửa” còn đưa người đọc đến gần hơn với một thời Hà Nội, một thế hệ nghệ sĩ và những giá trị tưởng bình dị nhưng bền bỉ nhất của con người: tình yêu, lòng nhân ái và tình thân.
Ba mươi tám năm sau, Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ và bé Mí đã ở rất xa. Nhưng như tên gọi của buổi giao lưu, tình yêu vẫn ở lại. Ở lại trong ký ức. Ở lại trong văn chương.
Và ở lại trong lòng những người chưa bao giờ thôi yêu mến họ.
