Với kế hoạch phát triển văn hóa giai đoạn 2026-2030, Quảng Ngãi đặt mục tiêu đưa các giá trị di sản đi sâu vào đời sống cộng đồng, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa bằng công nghệ số và gắn bảo tồn với phát triển du lịch. Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam vào 24/11 hằng năm được kỳ vọng tạo thêm không gian để người dân tham gia gìn giữ, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa.
Từ chủ trương đến không gian văn hóa trong đời sống
Văn hóa không chỉ được nhận diện qua di tích, lễ hội hay những giá trị truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Sức sống của văn hóa còn nằm ở khả năng hiện diện trong đời sống thường ngày, được cộng đồng thực hành, trao truyền và tiếp nối. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong Kế hoạch số 378/KH-UBND do UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành ngày 2/10/2026, triển khai phát triển văn hóa Việt Nam và tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026-2030.
Kế hoạch cụ thể hóa chủ trương xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững. Trọng tâm không chỉ là bảo tồn những giá trị sẵn có, mà còn tạo điều kiện để người dân trở thành chủ thể sáng tạo, gìn giữ và trao truyền di sản; từng bước nâng cao khả năng tiếp cận và thụ hưởng văn hóa giữa các cộng đồng, địa phương.
Theo định hướng này, các hoạt động văn hóa sẽ được triển khai từ cấp tỉnh đến cơ sở, gắn với khu dân cư và đặc điểm của từng cộng đồng. Những hình thức sinh hoạt như hội diễn dân ca, trình diễn nghệ thuật truyền thống, trò chơi dân gian, thể thao dân tộc và hoạt động giao lưu văn hóa được chú trọng duy trì, mở rộng. Cùng với đó là phát triển thư viện cộng đồng, không gian đọc và các hoạt động khuyến đọc, góp phần đưa văn hóa trở thành một phần thiết thực của đời sống xã hội.
Ngày Văn hóa Việt Nam - điểm hẹn của cộng đồng
Theo kế hoạch, Quảng Ngãi sẽ tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam vào ngày 24/11 hằng năm, kết hợp triển lãm, trưng bày, biểu diễn nghệ thuật, hoạt động thể thao và giới thiệu sản phẩm văn hóa đặc trưng. Các chương trình được định hướng kết nối với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 và Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11, tạo thành chuỗi hoạt động văn hóa trong cộng đồng.
Kế hoạch cũng đề cập việc thực hiện chính sách nghỉ làm việc hưởng nguyên lương vào Ngày Văn hóa Việt Nam, mở cửa miễn phí hoặc giảm phí tham quan tại các thiết chế văn hóa, di tích do tỉnh quản lý theo quy định; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp du lịch tham gia bằng các chương trình kích cầu, giảm giá dịch vụ và trải nghiệm văn hóa.
Bên cạnh các hoạt động thường niên, Hội nghị Văn hóa toàn tỉnh dự kiến được tổ chức định kỳ 5 năm một lần, bắt đầu từ năm 2027, nhằm đánh giá kết quả thực hiện và xác định giải pháp phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu mới.
Di sản mở hướng phát triển du lịch
Quảng Ngãi sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa đa dạng, từ di sản văn hóa Sa Huỳnh, bài chòi, không gian văn hóa cồng chiêng đến các lễ hội truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực và di sản gắn với biển đảo Lý Sơn. Nếu được bảo tồn và khai thác phù hợp, những giá trị này có thể trở thành nền tảng để phát triển các sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.
Kế hoạch đặt mục tiêu kết nối bảo tồn di sản với phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân và nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu địa phương. Theo đó, tỉnh định hướng phát triển các tuyến du lịch trải nghiệm tại không gian di sản, làng nghề và cộng đồng; phục dựng, phát huy những lễ hội phù hợp với phong tục, tập quán; đồng thời khuyến khích phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ và văn hóa ẩm thực đặc trưng.
Điểm đáng chú ý là vai trò trực tiếp của cộng đồng trong quá trình này. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn tham gia bảo tồn, giới thiệu và tạo ra giá trị từ di sản. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế nguy cơ khai thác văn hóa đơn thuần vì mục tiêu thương mại, đồng thời hướng đến sự hài hòa giữa gìn giữ bản sắc, phát triển du lịch và cải thiện sinh kế.
Công nghệ số mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa
Song song với bảo tồn tại chỗ, Quảng Ngãi định hướng đổi mới cách giới thiệu và phổ biến các giá trị văn hóa. Việc xây dựng sản phẩm truyền thông số, phát triển nội dung đa ngôn ngữ, ứng dụng công nghệ tại bảo tàng, thư viện và các thiết chế văn hóa được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm.
Các hình thức như bảo tàng số, thư viện số, trải nghiệm thực tế ảo và thuyết minh tự động qua mã QR có thể giúp công chúng tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, nhất là với những người không có điều kiện tham quan trực tiếp. Mặt khác, nền tảng số cũng tạo thêm cơ hội quảng bá di sản, sản phẩm văn hóa và hình ảnh con người Quảng Ngãi đến du khách trong nước, quốc tế.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng nội dung có chất lượng, thông tin chính xác và sự tham gia của những người nắm giữ di sản. Vì vậy, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa cần được xem là phương thức mở rộng khả năng tiếp cận, chứ không thay thế việc bảo tồn và thực hành văn hóa trong cộng đồng.
Với định hướng đến năm 2030, thách thức đặt ra không chỉ là tổ chức được nhiều hoạt động hay tạo thêm sản phẩm quảng bá. Điều quan trọng hơn là bảo đảm các giá trị văn hóa được gìn giữ có chiều sâu, người dân thực sự tham gia và hưởng lợi, còn di sản trở thành nguồn lực đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội. Khi đó, văn hóa mới có thể vừa giữ vai trò nền tảng tinh thần, vừa tạo nên lợi thế riêng cho Quảng Ngãi trong quá trình phát triển bền vững.
