Không chỉ sở hữu vùng trồng sâm Ngọc Linh lớn nhất cả nước, Quảng Ngãi còn hội tụ những "báu vật" dược liệu như quế Trà Bồng, tỏi Lý Sơn, đẳng sâm cùng hàng chục loài cây dược liệu bản địa quý hiếm. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành Kế hoạch triển khai Nghị quyết 05-NQ/TU về phát triển dược liệu trên địa bàn đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, tỉnh đang từng bước hiện thực hóa tham vọng trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của Việt Nam, nơi dược liệu không chỉ tạo nên giá trị kinh tế mà còn mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm, công nghiệp chế biến và thương hiệu quốc gia.
Không chỉ là vùng nguyên liệu, Quảng Ngãi hướng tới một "thủ phủ dược liệu"
Trong nhiều năm qua, Quảng Ngãi được biết đến với những cánh rừng nguyên sinh trải dài từ vùng núi cao phía Tây đến hải đảo Lý Sơn. Chính điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đa dạng đã tạo nên hệ sinh thái lý tưởng cho hàng trăm loài cây dược liệu phát triển.
Nếu trước đây, sâm Ngọc Linh hay quế Trà Bồng chủ yếu được nhắc đến như những sản vật quý của địa phương, thì nay tỉnh đang đặt mục tiêu cao hơn: xây dựng một hệ sinh thái dược liệu hoàn chỉnh, từ bảo tồn nguồn gen, sản xuất giống, vùng nguyên liệu, chế biến sâu cho đến thương mại và du lịch.
Nhằm khai thác hiệu quả lợi thế này, UBND tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết 05-NQ/TU về phát triển dược liệu đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, địa phương đặt mục tiêu trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia, trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước và xây dựng ngành dược liệu trở thành một trong những trụ cột phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
Điểm nhấn lớn nhất trong chiến lược phát triển chính là sâm Ngọc Linh. Đến năm 2030, Quảng Ngãi đặt mục tiêu phát triển khoảng 5.227 ha sâm Ngọc Linh, trong đó có khoảng 2.000 ha trồng mới, tương đương gần 20 triệu cây giống. Không dừng lại ở việc mở rộng diện tích, tỉnh còn hướng tới xây dựng Trung tâm nhân giống dược liệu công nghệ cao nhằm kiểm soát hoàn toàn chất lượng nguồn giống, bảo tồn nguồn gen quý và nâng cao năng suất.
Đặc biệt, mục tiêu xây dựng Sâm Ngọc Linh trở thành Thương hiệu Quốc gia Việt Nam được xem là dấu mốc quan trọng, góp phần nâng tầm giá trị của loại dược liệu được mệnh danh là "quốc bảo" trên thị trường quốc tế.
Khi thương hiệu được bảo vệ và chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế, giá trị của cây sâm không chỉ nằm ở sản phẩm tươi mà còn mở rộng sang thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, dược phẩm và các sản phẩm chế biến sâu có giá trị kinh tế cao.
Quế Trà Bồng, tỏi Lý Sơn và đẳng sâm cùng tạo nên "bản đồ vàng" dược liệu
Bên cạnh sâm Ngọc Linh, Quảng Ngãi còn nổi tiếng với nhiều loại dược liệu đặc hữu đã được thị trường biết đến từ lâu. Trong đó, quế Trà Bồng là sản phẩm có hàm lượng tinh dầu cao, hương thơm đặc trưng và được đánh giá là một trong những vùng quế chất lượng nhất cả nước.
Ở khu vực hải đảo, tỏi Lý Sơn không chỉ là nông sản nổi tiếng mà còn được xem là dược liệu quý nhờ chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe. Cùng với đó là đẳng sâm và nhiều loại cây dược liệu bản địa khác đang được quy hoạch phát triển thành vùng nguyên liệu tập trung.
Theo mục tiêu đến năm 2030, Quảng Ngãi sẽ phát triển khoảng 900 ha đẳng sâm, 600 ha quế, 300 ha tỏi Lý Sơn và khoảng 1.000 ha các loại cây dược liệu hằng năm. Tổng sản lượng khai thác bền vững dự kiến đạt khoảng 33.000 tấn dược liệu mỗi năm. Sự đa dạng về vùng sinh thái từ núi cao, trung du đến biển đảo giúp Quảng Ngãi sở hữu nguồn nguyên liệu phong phú, tạo nền tảng quan trọng để phát triển ngành công nghiệp dược liệu quy mô lớn thay vì phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.
Chuyển đổi số để mỗi củ sâm đều có "hộ chiếu điện tử"
Không chỉ đầu tư vào vùng nguyên liệu, Quảng Ngãi còn xác định khoa học công nghệ là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dược liệu trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi tính minh bạch và chất lượng.
Theo kế hoạch, tỉnh sẽ ứng dụng đồng bộ các công nghệ như IoT để theo dõi điều kiện sinh trưởng, AI và dữ liệu lớn nhằm dự báo năng suất, dịch bệnh, GIS để xây dựng bản đồ số vùng trồng, cùng hệ thống mã QR và blockchain phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Việc số hóa toàn bộ chuỗi giá trị sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin từ giống, vùng trồng, quy trình chăm sóc, thu hoạch đến chế biến. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ thương hiệu sâm Ngọc Linh và các sản phẩm dược liệu trước tình trạng hàng giả, hàng nhái.
Song song với chuyển đổi số, Quảng Ngãi cũng sẽ đầu tư nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen quý, hoàn thiện quy trình nhân giống, xây dựng tiêu chuẩn ISO cho sản xuất và chế biến dược liệu, tạo nền tảng để ngành phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.
Kỳ vọng về một ngành kinh tế xanh mang tầm quốc gia
Điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển của Quảng Ngãi là định hướng kết hợp ngành dược liệu với du lịch trải nghiệm. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất, địa phương hướng đến xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với vùng nguyên liệu, tạo thêm giá trị cho người dân và doanh nghiệp.
Các tour tham quan vùng trồng sâm Ngọc Linh dưới tán rừng, trải nghiệm thu hoạch quế Trà Bồng, khám phá cánh đồng tỏi Lý Sơn hay tìm hiểu quy trình chế biến dược liệu được kỳ vọng sẽ trở thành những sản phẩm mới, góp phần đa dạng hóa du lịch Quảng Ngãi. Xu hướng du lịch chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên đang phát triển mạnh trên thế giới cũng mở ra cơ hội để Quảng Ngãi khai thác hiệu quả các giá trị bản địa. Khi được kết hợp với văn hóa cộng đồng và hệ sinh thái rừng nguyên sinh, dược liệu có thể trở thành "chất liệu" tạo nên những sản phẩm du lịch khác biệt.
Nếu các mục tiêu được triển khai đúng lộ trình, Quảng Ngãi sẽ không chỉ được biết đến là vùng đất của sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng hay tỏi Lý Sơn, mà còn có cơ hội trở thành trung tâm dược liệu hiện đại của Việt Nam, nơi hội tụ sản xuất, nghiên cứu, chế biến và du lịch trải nghiệm trong cùng một hệ sinh thái phát triển bền vững.
