Tại chương trình nghệ thuật “Khúc tráng ca tháng 7” do Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với Hội Cựu chiến binh tỉnh tổ chức ngày 23/7, những sáng tác của các nhà thơ - cựu chiến binh Hoàng Hòa và Đinh Đức Cường đã mang đến một mạch cảm xúc đặc biệt. Đó là tiếng nói của những người từng đi qua chiến tranh, trở về với cuộc sống hôm nay nhưng trong tâm tưởng vẫn luôn có một phần đời dành cho những đồng đội đã không thể trở về.
Chương trình “Khúc tráng ca tháng 7” là những ca khúc mang âm hưởng của thời đại mới, trong đó có “Việt Nam kỷ nguyên vươn mình”
Trong không gian nghệ thuật được dàn dựng qua ba chủ đề “Khát vọng hòa bình”, “Bài ca không quên” và “Tiếp bước vinh quang”, âm nhạc và thi ca cùng gặp nhau ở một điểm chung: ký ức về sự hy sinh và lòng biết ơn đối với thế hệ cha anh. Nếu những ca khúc “Pò Hèn”, “Đồng đội ơi”, “Mẹ ơi con đã về”, “Màu hoa đỏ”... lay động người nghe bằng giai điệu, thì thơ lại có cách riêng để níu giữ ký ức bằng hình ảnh, ngôn từ và những khoảng lặng.
Nhà thơ - cựu chiến binh Hoàng Hòa giới thiệu tác phẩm “Thi hài trên cây”, được viết từ một câu chuyện có thật về sự hy sinh của một người lính trong chiến tranh. Anh đã nằm lại giữa rừng sau một cơn sốt rét, không trở về với đất như bao đồng đội đã ngã xuống. Thi hài anh vẫn ở đó, trong chiếc võng dù từng theo anh suốt những năm tháng chinh chiến, được nâng lên giữa hai thân cây theo thời gian.
Từ một câu chuyện đau thương, nhà thơ đã tạo nên một hình tượng giàu sức ám ảnh. Chiếc võng của người lính vừa gợi nhớ vòng tay mẹ từng ru anh thời thơ ấu, vừa trở thành biểu tượng của một cuộc đời chiến trận và sự hy sinh hóa thành bất tử. Đến ngày đồng đội tìm về, cảnh vật như cũng rung động trước sự trở lại của người đã khuất:
“Hôm nay đồng đội đã đến đây,
có phải hồn thiêng anh mách bảo.
kìa, ráng chiều đỏ lên như giông bão,
vòm cây xanh run rẩy tiễn anh về.”
Bốn câu thơ là một khoảnh khắc đặc biệt của sự giao hòa giữa người sống và người đã khuất. “Ráng chiều đỏ lên như giông bão” mang theo vẻ dữ dội của một ký ức chiến tranh chưa bao giờ nguôi; còn “vòm cây xanh run rẩy tiễn anh về” lại là một hình ảnh đầy xót thương, như thể cả thiên nhiên cũng cúi mình trước sự hy sinh của người lính.
Ở đó, sự mất mát không chỉ được kể lại mà được hóa thành một không gian thiêng liêng. Người lính đã hy sinh nhưng không biến mất. Anh vẫn hiện diện trong ký ức của đồng đội, trong cánh rừng năm nào và trong những câu thơ được viết ra từ nỗi đau, tình yêu thương và lòng biết ơn của người còn sống.
Nhà thơ - cựu chiến binh Đinh Đức Cường mang đến những vần thơ mà mình sáng tác lắng đọng về một thế hệ đã đi qua chiến tranh.
Cùng mạch cảm xúc ấy, nhà thơ - cựu chiến binh Đinh Đức Cường mang đến những vần thơ lắng đọng về một thế hệ đã đi qua chiến tranh, khắc họa chân thực sự hy sinh của những người lính trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Thơ ông không chỉ là hồi ức cá nhân mà còn là ký ức của một thế hệ, nơi những năm tháng gian khổ, những người đồng đội và những mất mát không thể bù đắp vẫn sống mãi trong tâm thức.
Quang cảnh chương trình nghệ thuật “Khúc tráng ca tháng 7”, vần thơ thay nén nhang gọi tên người lính không về.
Có lẽ, với những người từng cầm súng, viết về đồng đội cũng là một cách trở về. Trở về với những cánh rừng, những cung đường, những trận đánh và những gương mặt thân quen đã mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân. Mỗi bài thơ vì thế không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn như một nén tâm nhang, một lời gọi từ hiện tại gửi đến những người đã nằm lại trong lòng đất mẹ.
Trong dòng chảy văn hóa hôm nay, những sáng tác ấy còn mang một ý nghĩa rộng hơn. Đó là cách ký ức lịch sử được lưu giữ bằng nghệ thuật; là cách thế hệ hôm nay tiếp nhận quá khứ không chỉ qua những con số, sự kiện mà bằng những câu chuyện về số phận con người. Từ đó, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” không dừng lại ở một thông điệp được nhắc lại mỗi dịp tháng Bảy, mà trở thành một giá trị sống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Với Quảng Ninh - vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi có những địa danh đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và sự hy sinh như Pò Hèn, Cao Ba Lanh - những câu thơ về người lính càng mang một ý nghĩa đặc biệt. Qua thi ca, ký ức về chiến tranh được lưu giữ trong đời sống đương đại, góp phần làm giàu thêm chiều sâu văn hóa của vùng đất và con người nơi đây.
Khép lại chương trình “Khúc tráng ca tháng 7” là những ca khúc mang âm hưởng của thời đại mới, trong đó có “Việt Nam kỷ nguyên vươn mình” và “Quảng Ninh tiến vào kỷ nguyên mới”. Từ những mất mát của chiến tranh đến khát vọng phát triển hôm nay, chương trình tạo nên một dòng chảy cảm xúc liền mạch: nhớ về quá khứ để trân trọng hòa bình, tri ân sự hy sinh để có thêm trách nhiệm với hiện tại và tương lai.
Và giữa dòng chảy ấy, những vần thơ tháng Bảy của các nhà thơ - cựu chiến binh Quảng Ninh vẫn lặng lẽ ngân lên. Những câu thơ gọi đồng đội trở về từ ký ức, nhắc người hôm nay không quên những người đã khuất và nhắc mỗi chúng ta rằng, phía sau mỗi bình yên của đất nước là biết bao cuộc đời đã gửi lại tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.
Vũ Phong Cầm
