Hà Nội luôn có những điều rất riêng để du khách phải nhớ. Nỗi nhớ thường bắt đầu từ một làn gió heo may lướt qua phố cũ, mùi hoa sữa thoảng trong đêm, tiếng rao vọng từ đầu ngõ và chiếc lá vàng bất chợt rơi xuống mặt hồ.
Thu Hà Nội không ồn ào bước tới mà chỉ ghé sát bên vai, đủ để ta nhận ra nắng đã dịu hơn, bầu trời cao hơn và trái tim bắt đầu xao xuyến. Trong khoảnh khắc ấy, những thức quà đặc sản mùa thu lại xuất hiện, thân thuộc như một lời hẹn cũ.
Hà Nội vào thu – thành phố đẹp nhất trong mắt du khách
Sáng mùa thu, Hà Nội thường thức dậy trong một lớp nắng mỏng. Gió từ hồ Tây, hồ Gươm hay những hàng cây lâu năm mang theo chút se lạnh đầu mùa. Trên đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, Thanh Niên, Trần Phú, những tán cây đan vào nhau, để nắng rơi xuống vỉa hè thành từng mảng sáng vàng.
Người Hà Nội yêu mùa thu có lẽ bởi đây là khoảng thời gian thành phố trở nên mềm mại nhất. Không còn cái nóng gắt của mùa hè, cũng chưa chạm đến những ngày đông rét buốt. Tiết trời vừa đủ để người ta muốn ra phố, muốn ngồi bên hiên một quán nhỏ, uống chén trà nóng và thong thả nhìn dòng người qua lại.
Du khách đến Hà Nội mùa này thường tìm tới hồ Gươm vào buổi sớm, đi bộ dưới hàng cây phố cổ, ngắm hoàng hôn bên hồ Tây hoặc len vào những khu chợ truyền thống. Nhưng hành trình khám phá mùa thu Thủ đô sẽ chưa trọn vẹn nếu thiếu những thức quà làm nên ký ức ẩm thực Hà Nội.
Cốm – hương mùa thu gói trong lá sen
Nhắc đến đặc sản mùa thu Hà Nội, người ta nghĩ ngay đến cốm. Hạt cốm nhỏ, xanh non, mềm dẻo, mang hương thơm thanh khiết của lúa nếp non. Cốm không phải món ăn dành cho sự vội vàng. Người Hà Nội thường nhón từng chút, thong thả thưởng thức để cảm nhận vị ngọt dịu lan dần trên đầu lưỡi. Cốm được gói trong những lớp lá, buộc bằng sợi rơm mềm. Chỉ cần mở gói cốm, màu xanh non hiện ra cùng hương thơm của lúa mới đủ khiến mọi người nhận ra mùa thu đã về thật gần.
Cốm từ lâu đã trở thành một biểu tượng của ẩm thực Hà Nội. Từ những hạt nếp non trải qua nhiều công đoạn rang, giã và sàng sảy, người làm cốm tạo nên thức quà mộc mạc mà tinh tế. Trong mỗi hạt cốm không chỉ có vị của đồng quê mà còn chứa đựng sự kiên nhẫn, khéo léo và nét thanh lịch của người Tràng An.
Cốm tươi có thể ăn cùng chuối chín. Vị dẻo thơm của cốm gặp vị ngọt đậm, mềm mại của chuối tạo thành một sự kết hợp giản dị nhưng hài hòa. Không cần bày biện cầu kỳ, chỉ một gói cốm nhỏ và vài quả chuối cũng có thể trở thành một buổi thưởng thức mùa thu đúng nghĩa.
Từ cốm, người Hà Nội còn làm nên nhiều món ngon như chả cốm, bánh cốm, chè cốm, xôi cốm, kem cốm và cốm xào. Mỗi món mang một dáng vẻ riêng, nhưng đều giữ lại hương thơm của lúa non – thứ hương khiến mùa thu Hà Nội trở nên có thể nâng niu trong lòng bàn tay.
Sấu chín – chút chua ngọt đánh thức ký ức phố phường
Nếu cốm là hương thơm dịu dàng của mùa thu thì sấu chín lại mang đến một dư vị tinh nghịch hơn. Hà Nội có nhiều con phố rợp bóng sấu. Suốt mùa hè, những tán cây xanh thẫm che mát vỉa hè. Khi sang thu, quả sấu già dần, chuyển từ xanh sang vàng, rụng xuống sau một cơn gió hoặc trận mưa nhẹ.
Sấu chín không còn vị chua gắt như sấu xanh. Thịt quả mềm hơn, có vị chua dịu pha chút ngọt, thơm rất riêng. Người bán thường gọt lớp vỏ bên ngoài, dầm sấu với muối, đường và ớt bột. Chiếc túi nhỏ đựng những quả sấu vàng óng, phủ một lớp gia vị đỏ nhẹ từng là niềm vui của biết bao thế hệ học trò Hà Nội. Đó không chỉ là một món ăn vặt. Đó còn là ký ức về cổng trường, về gánh hàng rong, về những buổi tan học đạp xe qua con phố đầy lá.
Với du khách, thưởng thức sấu chín dầm giữa tiết trời thu là một cách rất gần gũi để cảm nhận nhịp sống Hà Nội. Thành phố nghìn năm đôi khi không cần được khám phá bằng những điều lớn lao; chỉ một vị chua ngọt bất ngờ cũng đủ mở ra cả một miền kỷ niệm.
Bánh trung thu – ánh trăng đoàn viên giữa lòng phố cổ
Ngay đầu tháng Tám âm lịch, phố Hàng Mã rực sáng lung linh bởi đèn lồng, đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ giấy bồi và những món đồ chơi nhiều màu sắc. Trên phố, dòng người đông hơn; trong các gia đình, câu chuyện về mâm cỗ trông trăng cũng bắt đầu.
Tết Trung thu và hương bánh nướng, bánh dẻo cổ truyền lan trong những con phố cũ. Bánh nướng có lớp vỏ vàng nâu, thơm mùi lá chanh, bên trong có nhiều loại nhân: thập cẩm, đậu xanh, hạt sen hoặc nhiều biến tấu hiện đại. Bánh dẻo trắng trong, mềm thơm, mang vị ngọt gắn với ký ức về những đêm trăng rằm.
Nhưng bánh trung thu ngon nhất có lẽ không nằm ở phần nhân nào, mà ở khoảnh khắc chiếc bánh được cắt thành từng miếng nhỏ để mọi người cùng chia sẻ. Bên ấm trà, ông bà kể chuyện xưa, cha mẹ chuẩn bị mâm cỗ, trẻ nhỏ háo hức rước đèn. Một chiếc bánh tròn gói trong đó ý nghĩa đoàn viên, đủ đầy và sum họp.
Du khách đến Hà Nội vào dịp Trung thu có thể dạo phố cổ, tìm những cửa hàng bánh lâu năm, ngắm người thợ đóng khuôn và cảm nhận không khí lễ hội đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Giữa một thành phố đang đổi thay từng ngày, hương bánh nướng vẫn là dấu hiệu rất đỗi thân thương của mùa trăng Hà Nội.
Bánh xu xuê – lời ước hẹn trăm năm của đôi lứa
Bánh xu xuê còn được nhiều người gọi là bánh phu thê, gắn với ý nghĩa thủy chung, hòa hợp và viên mãn. Bởi vậy, vào mùa thu bánh thường xuất hiện trong lễ ăn hỏi, lễ cưới và đã trở thành một thức quà quen thuộc, đặc biệt trên những con phố nổi tiếng với nghề làm bánh truyền thống.
Chiếc bánh nhỏ có lớp vỏ trong veo, nhiều màu sắc: xanh, đỏ, vàng, bên trong là nhân đậu xanh bùi ngọt hay cốm dẻo thơm ngát. Những sợi dừa trắng, đôi khi điểm thêm hạt sen, khiến hương vị của bánh vừa dẻo, vừa giòn, vừa thơm, uống cùng trà sen hoặc trà mạn càng làm rõ nét thanh tao.
Muốn khám phá ẩm thực mùa thu Hà Nội, du khách nên dành thời gian bước vào những khu chợ truyền thống, đi chậm qua phố cổ hoặc ghé một quán trà nhỏ. Đó cũng là cách thức quà Hà Nội chạm đến lòng người: không phô trương, không quá đậm vị, luôn vừa đủ để người thưởng thức còn muốn nhớ thêm một chút.
Và có lẽ, cách dịu dàng nhất để yêu thành phố này là đến vào một ngày thu, đi thật chậm dưới hàng cây, nâng niu một thức quà nhỏ rồi nhận ra mình đã âm thầm hẹn quay lại khi Hà Nội vào thu.
