Mái đình cổ và câu chuyện ký ức văn hóa qua nhiều thế hệ
Trong đời sống văn hóa của người Việt, đình làng không đơn thuần là một công trình kiến trúc tín ngưỡng. Đó còn là nơi hội tụ của cộng đồng, nơi lưu giữ ký ức về quá trình hình thành làng xã, những phong tục, nghi lễ và câu chuyện được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đình Ngọc Thạnh (thôn Ngọc Thạnh, xã Tuy Phước Tây, tỉnh Gia Lai) cũng mang trong mình những giá trị đặc biệt ấy. Trải qua thời gian, ngôi đình trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân địa phương, là nơi gắn kết cộng đồng và lưu giữ những dấu ấn văn hóa của vùng đất.
Ngày 26/9, UBND xã Tuy Phước Tây tổ chức khởi công dự án tu bổ, phục hồi di tích lịch sử Đình Ngọc Thạnh. Khác với những công trình xây dựng thông thường, buổi lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm, đậm nét văn hóa truyền thống khi Ban tế lễ đình làng thực hiện nghi thức kính cáo các bậc tiền nhân về việc phục hồi ngôi đình cổ.
Không có sân khấu hay các nghi thức khởi công mang tính hình thức, sự kiện được tổ chức giản dị nhưng trang trọng, phù hợp với không gian của một di tích tín ngưỡng cộng đồng. Sự hiện diện của lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND xã Tuy Phước Tây cùng đông đảo người dân địa phương thể hiện sự chung tay trong hành trình gìn giữ một phần ký ức văn hóa của vùng đất.
Dự án tu bổ, phục hồi Đình Ngọc Thạnh được triển khai với các hạng mục chính gồm nhà Chánh điện, nhà Tả vu, Hữu vu, cổng, trụ biểu, bình phong, nhà kho - vệ sinh, sân nền. Tổng mức đầu tư khoảng 5,9 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong thời gian 4 tháng. Bên cạnh đó, địa phương cũng dự kiến đầu tư các hạng mục phụ trợ như tường rào, cổng ngõ, cây xanh, hệ thống chiếu sáng với kinh phí khoảng 400 triệu đồng từ nguồn ngân sách xã.
Mục tiêu của dự án không chỉ là khắc phục những hư hỏng của công trình mà còn bảo tồn các giá trị kiến trúc, lịch sử, văn hóa vốn có của di tích, từng bước phục hồi không gian sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa cộng đồng.
Theo các bậc cao niên địa phương, Đình Ngọc Thạnh được hình thành từ lâu đời, ban đầu là nơi thờ Thành hoàng làng và tổ chức các hoạt động cộng đồng. Qua nhiều lần tu bổ, ngôi đình dần hoàn thiện với những nét kiến trúc mang dấu ấn riêng của vùng đất Bình Định xưa.
Điểm đặc biệt của di tích là ngoài thờ Thành hoàng bổn xứ, Đình Ngọc Thạnh còn thờ Đức Thánh Trần – Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Hiện đình vẫn lưu giữ sắc phong của vua Tự Đức phong tặng Hưng Đạo Đại Vương danh hiệu “Vỹ thượng thượng thượng đẳng thần”, một tư liệu có giá trị về mặt lịch sử và tín ngưỡng.
Không chỉ là nơi thờ tự, Đình Ngọc Thạnh còn gắn với nhiều dấu mốc quan trọng trong lịch sử địa phương. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đình từng là nơi hội họp, tổ chức các lớp bình dân học vụ, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ. Những năm 1953 - 1954, nơi đây từng được lực lượng du kích địa phương sử dụng làm trung tâm chỉ huy trong các hoạt động chống càn.
Sau ngày đất nước thống nhất, đình tiếp tục giữ vai trò là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng với các hoạt động lễ hội, hát tuồng, bài chòi và văn nghệ quần chúng, góp phần duy trì đời sống tinh thần của người dân.
Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và tín ngưỡng, Đình Ngọc Thạnh đã được UBND tỉnh Bình Định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2022.
Từ bảo tồn di sản đến mở hướng trải nghiệm văn hóa cho du khách
Giá trị của Đình Ngọc Thạnh không chỉ nằm trong từng cấu kiện kiến trúc của ngôi đình mà còn ở tổng thể không gian văn hóa làng quê bao quanh. Đây là nơi vẫn còn lưu giữ những hình ảnh quen thuộc của làng Việt truyền thống như mái đình, cây đa, bến nước – những dấu ấn gắn bó với đời sống cộng đồng cư dân nông nghiệp.
Trong ký ức của người dân địa phương, không gian quanh đình không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động tín ngưỡng mà còn là nơi gặp gỡ, giao lưu, sinh hoạt của cộng đồng. Những yếu tố cảnh quan ấy tạo nên giá trị riêng, giúp di tích không chỉ tồn tại như một công trình cổ mà trở thành một không gian văn hóa sống.
Cùng với việc phục hồi ngôi đình, địa phương mong muốn từng bước khôi phục những dấu tích cảnh quan gắn với di tích, trong đó có cây cầu đá ong cổ dù hiện đã xuống cấp nhưng vẫn giữ được nét đẹp riêng. Việc phục dựng các yếu tố này sẽ góp phần tái hiện rõ hơn không gian làng quê xưa, tạo thêm điểm nhấn để người dân và du khách tham quan, trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa địa phương.
Trong xu hướng phát triển du lịch hiện nay, những giá trị bản địa, những không gian văn hóa truyền thống ngày càng trở thành yếu tố tạo nên sức hấp dẫn riêng cho mỗi địa phương. Một ngôi đình cổ, một cây cầu đá ong, một bến nước hay những nghi lễ dân gian nếu được bảo tồn đúng cách có thể trở thành những trải nghiệm giàu bản sắc đối với du khách.
Theo ông Phạm Công Đoan – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tuy Phước Tây, việc phục hồi Đình Ngọc Thạnh không chỉ nhằm sửa chữa một công trình đã xuống cấp, mà còn là hành trình gìn giữ một phần ký ức của làng quê. Bởi phía sau những cột gỗ, mái ngói, sắc phong và không gian thờ tự là câu chuyện về lịch sử hình thành cộng đồng, truyền thống uống nước nhớ nguồn và sự tiếp nối giữa các thế hệ.
Khi hoàn thành, Đình Ngọc Thạnh được kỳ vọng sẽ trở lại với diện mạo khang trang, sạch đẹp, tiếp tục phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân. Xa hơn, với những giá trị lịch sử và cảnh quan còn được lưu giữ, nơi đây có thể trở thành một không gian trải nghiệm văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh Tuy Phước Tây và thu hút du khách tìm về với những giá trị truyền thống của vùng đất.
Giữa quá trình đô thị hóa và chuyển mình của Tuy Phước Tây, việc bảo tồn Đình Ngọc Thạnh không chỉ là giữ lại một công trình lịch sử, mà còn là cách địa phương gìn giữ bản sắc văn hóa, để những giá trị của làng quê Việt tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và mai sau.
Viên Hữu
