Hải Phòng có cách riêng để níu chân du khách: bằng sắc phượng trên những con phố, nhịp sống của một thành phố Cảng và cả những hương vị tưởng dân dã mà khó quên. Ẩm thực nơi đây mang trong mình sự hòa quyện giữa đặc trưng vùng biển và nền văn hóa ẩm thực Bắc Bộ. Cái phóng khoáng của thành phố Cảng hiện diện trong cách ăn, cách chế biến và cả đời sống ẩm thực đường phố.
Ở đây, những món ăn truyền thống làm nên ký ức phố phường, còn những hương vị từ các vùng đất khác được tiếp nhận, hòa nhập trở thành một phần của trải nghiệm ẩm thực hôm nay. Quán Nam Cháo là một lát cắt thú vị trong dòng chảy ấy, khi phía sau mỗi món ăn là một chuyến đi, một cuộc gặp gỡ và một câu chuyện văn hóa.
Vị phố Cảng – từ món ăn dân dã đến bản sắc điểm đến
Bánh đa cua là một ví dụ tiêu biểu. Sợi bánh đa đỏ bản to, dai, nước dùng cua đồng đậm vị, gạch cua béo ngậy, chả lá lốt, giò, rau muống và hành phi tạo nên một tô ăn sáng mang đậm dấu ấn Hải Phòng. Nem cua bể lại gây ấn tượng bằng hình dáng vuông vức, lớp vỏ giòn vàng và phần nhân đậm đà vị cua. Bún cá cay, lẩu cua đồng hay những món hải sản tươi cũng góp thêm những sắc vị riêng cho bức tranh ẩm thực thành phố.
Đi sâu vào những con phố, du khách lại gặp một Hải Phòng khác, bình dân và gần gũi hơn. Chiếc bánh mì que nhỏ, giòn, kẹp pate và tương ớt cay; những quán ốc với đủ cách chế biến; bát cháo cay nóng hổi trong đêm… đều là những trải nghiệm khó tách khỏi đời sống phố Cảng. Bởi thế, khám phá Hải Phòng bằng ẩm thực cũng là một cách đi vào nhịp sống của thành phố, nơi món ăn không chỉ để no mà còn lưu giữ ký ức về phố phường và con người.
Nhưng văn hóa ẩm thực của một thành phố Cảng vốn không đứng yên. Cũng như những chuyến tàu đưa con người và hàng hóa đến rồi đi, những luồng văn hóa mới luôn có cơ hội cập bến, gặp gỡ và hòa vào đời sống địa phương. Trên bàn ăn Hải Phòng hôm nay, bên cạnh những món đã thành tên tuổi, du khách có thể bắt gặp ngày càng nhiều hương vị từ các vùng đất khác. Điều đáng chú ý không chỉ là sự xuất hiện của món ăn mới, mà là cách chúng được tiếp nhận bằng trải nghiệm của người địa phương.
Từ những chuyến đi, hương vị bốn phương về phố Cảng
Quán Nam Cháo ở số 17 Kênh Dương, khu Quán Nam, nay thuộc phường Lê Chân, là một trường hợp đáng chú ý. Sau khoảng một thập kỷ hoạt động, từ những món cháo ban đầu, nhà hàng mở rộng thực đơn với các món Việt Nam và nhiều món có nguồn gốc từ các nền ẩm thực châu Á.
Điều tạo nên nét riêng ở đây không hẳn nằm ở số lượng món ăn, mà ở câu chuyện phía sau một số món. Mỗi chuyến đi, mỗi cuộc gặp gỡ dường như để lại một dấu vết trong thực đơn, để rồi những hương vị từ nơi xa trở về bàn ăn của người Hải Phòng theo một cách gần gũi hơn.
Cháo ếch Singapore là câu chuyện tiêu biểu. Để tìm hiểu món ăn này, hai vợ chồng chủ nhà hàng đã sang Singapore, dành cả tuần thưởng thức cháo ếch tại 13 nhà hàng khác nhau. Mỗi nơi một cách chế biến, một sắc vị. Đến bữa thứ 14, họ không thể ăn thêm, nhưng đổi lại là sự hiểu biết rõ hơn về món ăn từ chính nơi nó sinh ra.
Khi trở về Hải Phòng, cháo ếch Singapore được điều chỉnh trên cơ sở những gì đã trải nghiệm. Hương vị đặc trưng được giữ lại nhưng có sự tiết chế, cân bằng để phù hợp hơn với khẩu vị người Việt. Cách làm ấy cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý với ẩm thực quốc tế: không bê nguyên món ăn từ nơi này sang nơi khác, mà tìm hiểu cái cốt lõi rồi tìm điểm gặp với khẩu vị bản địa.
Cháo sườn Đài Loan cũng được hình thành từ quá trình tìm tòi tương tự. Từ một món ăn xa lạ, qua trải nghiệm và điều chỉnh, món ăn trở thành một lựa chọn trong thực đơn dành cho thực khách Hải Phòng.
Những chuyến đi còn để lại dấu ấn trong nhiều món khác. Lẩu khô Hồng Kông, lẩu cháo Quảng Châu, lẩu Tứ Xuyên hay các loại dimsum mở ra một không gian khẩu vị phương Đông ngay giữa thành phố Cảng. Nhưng có lẽ câu chuyện đặc biệt hơn cả là món canh gà Cổ Trấn.
Trong một lần đến Phượng Hoàng Cổ Trấn, chủ nhà hàng được thưởng thức món canh gà do một cụ bà địa phương nấu. Hương vị của bát canh khiến người khách phương xa nhớ mãi. Từ cuộc gặp gỡ ấy, công thức món ăn được chia sẻ và theo chân du khách trở về Hải Phòng.
Một món canh vì thế không chỉ còn là món ăn. Nó mang theo ký ức về một căn bếp, một con người và một vùng đất. Cũng từ những trải nghiệm như vậy, thực đơn của Quán Nam Cháo dần trở thành một “bản đồ” ẩm thực thu nhỏ, có món Việt, món Hoa và nhiều hương vị châu Á.
Ở đây, sự giao thoa không có nghĩa là những hương vị bản địa bị lấn át. Ngược lại, chính khẩu vị, cách thưởng thức và đời sống của người Hải Phòng tạo nên điểm đến cuối cùng cho những món ăn từ xa trở về. Một món ăn quốc tế khi được tiếp nhận không chỉ mang theo tên gọi và công thức, mà còn trải qua một quá trình thích nghi để tìm được chỗ đứng trong đời sống ẩm thực mới.
Khi món ăn trở thành một phần ký ức điểm đến
Đó cũng là lúc câu chuyện ẩm thực vượt ra ngoài phạm vi một bữa ăn. Du lịch hiện đại ngày càng coi trọng trải nghiệm. Một thắng cảnh có thể được nhìn thấy, một di sản có thể được tham quan, nhưng món ăn lại có khả năng lưu giữ ký ức bằng một cách khác – qua vị giác, mùi hương để lại sau mỗi bữa ăn.
Hải Phòng có lợi thế để phát triển trải nghiệm ấy. Thành phố sở hữu đời sống ẩm thực đường phố phong phú, những món ăn đã trở thành biểu tượng và một không gian văn hóa Cảng có truyền thống giao lưu với nhiều vùng đất. Khi những yếu tố ấy gặp các không gian ẩm thực mới, sản phẩm du lịch cũng có thêm những điểm dừng.Với Quán Nam Cháo, ngoài thực đơn đa dạng, không gian được tổ chức theo hướng gần gũi với thiên nhiên, có cây xanh và những khoảng phù hợp cho các bữa ăn gia đình, gặp gỡ bạn bè.
Du khách có thể bắt đầu một ngày bằng tô bánh đa cua, lang thang phố phường với chiếc bánh mì que hay đĩa ốc, rồi kết thúc hành trình bằng một bữa ăn mang hương vị Singapore, Đài Loan, Quảng Châu hay Hồng Kông. Những trải nghiệm tưởng như riêng rẽ ấy lại cùng góp phần tạo nên một bức tranh Hải Phòng nhiều lớp: vừa đậm đà vị biển, vừa gần gũi chất đồng bằng Bắc Bộ.
Ẩm thực vì thế không đứng bên lề hành trình du lịch. Nó có thể trở thành một “tấm bản đồ” khác của điểm đến. Trên tấm bản đồ ấy, bánh đa cua, bánh mì que gợi ký ức đời thường. Những món hải sản lợi thế biển khơi đất cảng. Những món ăn từ các vùng đất khác, cho thấy Hải Phòng với vị thế hội nhập văn hóa ẩm thực quốc tế và khu vực.
Từ một bát cháo ếch được tìm hiểu qua 13 nhà hàng ở Singapore đến bát canh gà bắt nguồn từ một căn bếp ở Phượng Hoàng Cổ Trấn, câu chuyện của Quán Nam Cháo cho thấy một điều giản dị: đôi khi, một chuyến đi xa có thể trở về thành phố bằng một món ăn. Đó cũng là một cách để du khách “đi xa” bằng vị giác, đồng thời cảm nhận một Hải Phòng cởi mở, giàu sức giao thoa và luôn biết làm mới mình từ chính văn hóa ẩm thực.
Vũ Phong Cầm
