Ngày 03/11/2026 – Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo – Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 tổ chức buổi gặp gỡ, đối thoại giữa Hội đồng Cố vấn, Hội đồng Giám khảo và Hội đồng Chuyên gia tại TP.HCM, nhằm tìm kiếm hướng đi mới trong phát triển tài sản trí tuệ văn hóa (IP văn hóa) Việt Nam.
Chương trình quy tụ các chuyên gia, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư cùng đại diện các lĩnh vực sở hữu trí tuệ, công nghệ, truyền thông, thiết kế và phát triển điểm đến.
Trong bối cảnh văn hóa ngày càng trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia, các đại biểu tập trung thảo luận giải pháp đưa giá trị văn hóa Việt vượt ra khỏi phạm vi bảo tồn, lan tỏa để phát triển thành sản phẩm sáng tạo, tài sản trí tuệ và trải nghiệm có giá trị lâu dài trên thị trường.
Phát huy giá trị văn hóa thông qua sáng tạo và hợp tác
Tại phiên thảo luận, NSND, TS Bạch Tuyết cho rằng việc đổi mới là điều cần thiết để nghệ thuật tiếp cận những nhóm công chúng mới, nhưng không đồng nghĩa với việc đánh mất giá trị cốt lõi. “Mới chưa chắc hay, nhưng mới sẽ mở. Khi mình mở, sẽ tới”, bà nói, đồng thời nhấn mạnh không một cá nhân hay tổ chức nào có thể tự mình làm tất cả. Sự kết hợp giữa nghệ sĩ gạo cội và thế hệ trẻ vì thế trở thành một hướng đi quan trọng để nghệ thuật truyền thống tiếp tục được tiếp nhận và phát triển.
Từ góc độ sáng tạo và hợp tác thương mại, nghệ sĩ thị giác Nguyễn Ngọc Vũ cho rằng một dự án cộng tác chỉ có thể đạt hiệu quả khi cả thương hiệu lẫn nghệ sĩ xác định rõ mục tiêu và giá trị mình muốn theo đuổi. Đặc biệt, trong hợp tác với các thương hiệu quốc tế, bản sắc văn hóa địa phương là chất liệu được quan tâm. Điều quan trọng không chỉ là nhận diện đặc trưng của từng vùng miền mà còn phải chuyển hóa những chất liệu ấy thành ngôn ngữ sáng tạo phù hợp.
Ở góc độ dữ liệu và hành vi công chúng, ông Tăng Gia Hải Lam, Tổng Giám đốc khu vực châu Á của YouNet Group, nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ trong quá trình kết nối với thế hệ trẻ. Theo ông, đổi mới đôi khi bắt đầu từ cách diễn đạt: muốn tiếp cận người trẻ, các chủ thể sáng tạo cần hiểu và sử dụng ngôn ngữ mà thế hệ này đang giao tiếp, thay vì chỉ truyền tải thông điệp theo cách quen thuộc.
Trong khi đó, ông Huy Nguyễn, Tổng Giám đốc và Đồng sáng lập Phygital Labs, đề cập đến khả năng ứng dụng công nghệ, đặc biệt là blockchain, trong phát triển IP văn hóa. Công nghệ không chỉ hỗ trợ lưu giữ và xác thực giá trị của sản phẩm mà còn mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, tạo thêm những điểm chạm mới và đưa sản phẩm văn hóa vượt ra khỏi phạm vi địa lý. Theo ông, đây là cách chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị và lan tỏa văn hóa trong đời sống đương đại.
Một trong những vấn đề được đặt ra là khoảng cách giữa nhận thức về bản quyền và khả năng khai thác thương mại IP. Bà Amy Nguyễn, Giám đốc Phát triển IP Quốc tế của Ann Group, nhận định các chủ thể IP và nghệ sĩ tại Việt Nam đã quan tâm nhiều hơn đến bản quyền, nhưng việc thương mại hóa vẫn còn hạn chế so với một số thị trường như Trung Quốc.
Theo bà, IP văn hóa “không phức tạp mà phức hợp”, bởi quá trình phát triển đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chủ thể và lĩnh vực. Bà đề xuất xây dựng hội đồng chuyên gia nhằm đánh giá, định lượng giá trị IP và tìm kiếm phương thức thương mại hóa phù hợp với điều kiện Việt Nam. Những sản phẩm như giải thưởng, gameshow hay múa rối cũng cần được nhìn nhận như các định dạng có khả năng phát triển thành IP, được tổ chức, đóng gói và đăng ký bản quyền bài bản.
Những góc nhìn tại phiên thảo luận cho thấy phát triển IP văn hóa không thể chỉ dựa vào ý tưởng sáng tạo hay sức hút của một cá nhân. Để tạo ra giá trị lâu dài, cần một hệ sinh thái có khả năng kết nối nghệ sĩ, doanh nghiệp, công nghệ và cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Đây cũng là nền tảng để các sản phẩm văn hóa vượt khỏi phạm vi biểu đạt nghệ thuật, tiến tới trở thành tài sản sáng tạo có giá trị kinh tế.
Kiến tạo không gian trải nghiệm, định hình thương hiệu điểm đến
Bên cạnh việc phát triển IP văn hóa, câu chuyện khai thác bản sắc địa phương để tạo nên những không gian trải nghiệm đặc trưng cũng được đặt ra. Mỗi vùng đất đều sở hữu những câu chuyện, di sản và sinh kế riêng. Vấn đề là làm thế nào để kết nối các nguồn lực này thành trải nghiệm có bản sắc, thay vì chỉ dừng lại ở những sự kiện mang tính thời điểm.
Chia sẻ về mô hình placemaking – kiến tạo và tái thiết không gian thông qua sự tham gia của cộng đồng sáng tạo, ông Nguyễn Bảo Anh Duy, Giám đốc Sáng tạo M-N Associates, cho rằng yếu tố cốt lõi nằm ở hoạt động tuyển chọn (curation). Không gian sáng tạo cần được nuôi dưỡng bằng một quy trình tuyển chọn có định hướng, liên tục nâng cao chất lượng các đơn vị tham gia, từ nghệ sĩ, nhà sáng tạo đến các merchant.
Theo ông, để mô hình vận hành hiệu quả, cần dung hòa giữa hoạt động kinh doanh và sáng tạo, đồng thời có sự hỗ trợ của dữ liệu và một đội ngũ cùng chia sẻ tầm nhìn. Nghệ thuật không chỉ hiện diện trong những tác phẩm lớn mà còn có thể trở thành tư duy khai phóng, giúp làm mới những sản phẩm tưởng chừng quen thuộc, kể cả merchandise. Dù vậy, thách thức vẫn nằm ở tính bền vững: nhiều dự án được phát hiện và hỗ trợ ở giai đoạn đầu nhưng có vòng đời ngắn, thiếu nguồn lực để tiếp tục phát triển trong dài hạn.
Còn bà Nguyễn Phan Thùy Dương, Chủ biên ELLE Decoration Việt Nam, đề cập đến Festival Huế và TP. Huế như những ví dụ về tư duy tổ chức cởi mở, khuyến khích sự tham gia của nhiều chủ thể. Bà cũng nhấn mạnh khả năng ứng dụng công nghệ vào những hoạt động đời thường, chẳng hạn hỗ trợ người bán hàng rong và các sinh kế nhỏ thông qua nền tảng bản đồ số như Google Maps. Những sáng kiến như vậy cho thấy công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu từ các dự án quy mô lớn mà có thể tạo ra thay đổi thiết thực cho cộng đồng địa phương.
Bên cạnh đó, câu chuyện thử nghiệm món cà phê có cồn của thương hiệu Every Half được bà nhắc đến như một minh chứng cho tinh thần sáng tạo có thể xuất phát từ chính doanh nghiệp và cá nhân. Theo đó, một môi trường văn hóa cởi mở cần khuyến khích những thử nghiệm mới, tạo điều kiện để các ý tưởng khác biệt được hình thành và phát triển.
Ở góc độ phát triển sản phẩm du lịch, ông Đỗ Đăng Thường, Giám đốc Điều hành Sáng tạo The Purpose Group, cho rằng trải nghiệm du lịch văn hóa cần bắt nguồn từ chính đời sống địa phương. Đó là nơi con người, tập quán, văn hóa và những vật dụng thường ngày cùng phản ánh hơi thở của thời đại. Theo ông, IP có thể trở thành hạt nhân tạo nên điểm đến, kết nối với trải nghiệm ẩm thực, merchandise và một thông điệp xuyên suốt. Điều quan trọng là xác định được giá trị văn hóa cốt lõi mà du khách tìm kiếm, từ đó xây dựng trải nghiệm có chiều sâu và bản sắc riêng, thay vì chỉ tái hiện những hình ảnh quen thuộc.
Khép lại phiên thảo luận, bà Trần Tuệ Tri, Nhà sáng lập kiêm CEO Stamford Global Leadership Center, nhấn mạnh sự cần thiết của một chiến lược tổng thể trong xây dựng thương hiệu điểm đến. Theo bà, chiến lược này phải gắn với quy hoạch, cơ chế phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp, cùng định hướng phát triển dài hạn. Thực tế, nhiều địa phương tổ chức không ít sự kiện nhưng còn dàn trải, thiếu điểm nhấn và chưa hình thành được định vị đủ rõ để tạo sức hút riêng.
Khi chưa có một tầm nhìn chung, việc huy động doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng gặp trở ngại, kéo theo những hạn chế trong khả năng thu hút du khách. Vì vậy, thay vì phân tán nguồn lực cho nhiều hoạt động riêng lẻ, các địa phương cần xác định trọng tâm, tập trung đầu tư tài chính và xây dựng những sản phẩm có khả năng tạo dấu ấn lâu dài.
