Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026: Tìm kiếm những sáng tạo làm mới di sản, mở rộng giá trị văn hóa Việt trong kỷ nguyên số

Khi văn hóa trở thành nguồn lực của kinh tế sáng tạo

Diễn ra trong khuôn khổ chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026, do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, diễn đàn hướng tới một cách tiếp cận mới đối với tài nguyên văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số.

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, từ di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực đến kiến trúc, tri thức bản địa và những câu chuyện gắn với từng vùng đất, cộng đồng. Trong nền kinh tế sáng tạo, giá trị của những nguồn lực này không chỉ nằm ở việc lưu giữ mà còn ở khả năng được sáng tạo, quản trị và đưa vào đời sống đương đại một cách phù hợp.

Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa các giá trị văn hóa ra thị trường. Một câu chuyện, nhân vật hay chất liệu truyền thống, nếu được phát triển đúng hướng, có thể vượt ra ngoài phạm vi của một tác phẩm đơn lẻ để trở thành chất liệu cho phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng.

Đây cũng là nền tảng của khái niệm “IP Văn hóa” được đặt ra tại diễn đàn. Theo các chuyên gia, IP Văn hóa là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương, gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ cụ thể và có chủ sở hữu rõ ràng. Khi được tổ chức khai thác phù hợp, những giá trị này có thể được sử dụng lặp lại qua nhiều ngành, từ giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng đến du lịch.

Từ góc độ du lịch, cách tiếp cận này mở ra dư địa đáng chú ý cho việc xây dựng trải nghiệm điểm đến. Một câu chuyện văn hóa có thể trở thành nội dung kể chuyện tại điểm đến; một biểu tượng địa phương có thể phát triển thành nhận diện thương hiệu; một chất liệu truyền thống có thể được chuyển hóa thành sản phẩm trải nghiệm; trong khi công nghệ có thể giúp mở rộng cách du khách tiếp cận và tương tác với những giá trị vốn được hình thành qua nhiều thế hệ.

Từ trải nghiệm điểm đến đến giá trị thương mại

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, cho rằng Việt Nam đang sở hữu một nguồn tài nguyên lớn là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Theo bà, công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức mới để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường.

Từ đó, câu hỏi đặt ra không chỉ là AI có thể làm được gì cho văn hóa, mà rộng hơn là làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Đây cũng là lý do Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề “Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Theo nội dung diễn đàn, nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP Văn hóa có thể tạo giá trị từ bản sắc, giá trị con người của một quốc gia, câu chuyện sáng tạo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng. Tuy nhiên, để những sáng tạo dựa trên văn hóa thực sự trở thành tài sản, vấn đề sở hữu trí tuệ cần được tính đến ngay từ đầu. Các dự án cần xác định rõ chủ thể quyền, bảo hộ những yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Đặc biệt, khi khai thác chất liệu truyền thống, cần phân biệt giữa những giá trị văn hóa được cộng đồng cùng gìn giữ với những yếu tố sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Phát triển IP Văn hóa Việt Nam vì vậy cần đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo, tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp và bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng.

Trong bối cảnh AI và các nền tảng số đang mở rộng mạnh mẽ khả năng sáng tạo, phân phối và tiếp cận thị trường, năng lực quản trị IP được xác định là một mắt xích quan trọng của kinh tế sáng tạo Việt Nam. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với du lịch, khi nhiều điểm đến đang tìm kiếm những cách thức mới để gia tăng giá trị từ tài nguyên bản địa. Không chỉ bán một chuyến đi hay một cảnh quan, điểm đến ngày càng cần tạo ra những câu chuyện, trải nghiệm và sản phẩm có khả năng lưu lại trong tâm trí du khách, đồng thời tạo thêm giá trị cho cộng đồng sở hữu và gìn giữ nguồn tài nguyên văn hóa.

Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 tìm kiếm những sáng kiến làm mới di sản

Cùng với diễn đàn, Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 chính thức mở cổng đăng ký trên toàn quốc với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt – Sống nhịp thế giới”.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên Ban Tổ chức, giải thưởng bao quát toàn bộ hành trình từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và những đóng góp có sức ảnh hưởng rộng. Các hạng mục được thiết kế nhằm kết nối những mắt xích để nguồn lực văn hóa có thể trở thành sản phẩm và giá trị cụ thể trong đời sống.

Đại diện Ban Tổ chức, bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, Thành viên Ban Tổ chức, cho biết giải thưởng hướng tới tìm kiếm, tôn vinh và kết nối những sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ. Phạm vi giải thưởng khá rộng, từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến những mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa văn hóa. Các dự án được đánh giá trên bốn trụ cột gồm Sáng tạo – Công nghệ – Trải nghiệm – Tạo tác động, đồng thời mở rộng cho nhiều quy mô, từ những dự án lớn đã khẳng định thương hiệu đến các sáng kiến mới bắt đầu nhưng giàu tiềm năng.

Giải thưởng được tổ chức qua hai vòng Sơ khảo và Chung khảo với sự tham gia của Hội đồng Cố vấn và Giám khảo quy tụ các lãnh đạo, chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế, hướng tới bảo đảm tính độc lập, chuyên môn và minh bạch.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 không đặt mục tiêu dừng lại ở một lễ trao giải. Theo Ban Tổ chức, chương trình hướng tới xây dựng nền tảng kết nối bền vững giữa các nhà sáng tạo với doanh nghiệp, công nghệ và thị trường, qua đó góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm Việt Nam.

Sáu hạng mục mở rộng không gian sáng tạo văn hóa

Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Mạng lưới Rồng Xanh Toàn cầu (Rồng Xanh Fellowship), Vietnam Brand Purpose và Stamford Global Leadership Center tổ chức.

Sáu hạng mục trọng tâm của giải thưởng bao quát nhiều khía cạnh trong quá trình chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển.

Rồng Xanh Di sản tôn vinh những sáng kiến, mô hình, dự án bảo tồn và phát huy giá trị di sản bằng công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến hướng tới các mô hình du lịch tạo ra trải nghiệm mới, ứng dụng công nghệ, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến Việt Nam.

Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa tập trung vào những sản phẩm, thương hiệu và mô hình khai thác giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia. Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo dành cho các giải pháp công nghệ và mô hình đổi mới sáng tạo góp phần giải quyết những thách thức trong lĩnh vực văn hóa, di sản, du lịch và phát triển địa phương.

Ở lĩnh vực giáo dục, Rồng Xanh STEAM tôn vinh các tổ chức, cá nhân, trường, viện, trung tâm, nền tảng giáo dục và đào tạo có những đóng góp xuất sắc trong đào tạo về đổi mới, sáng tạo, công nghiệp văn hóa và kỹ năng lãnh đạo trong thời đại số.

Ở vị trí cao nhất là Rồng Xanh Impact, dành cho những địa phương, tổ chức, doanh nghiệp, nhà lãnh đạo và cá nhân tạo ra tác động sâu rộng, bền vững, có sức lan tỏa đối với cộng đồng, đất nước và góp phần quảng bá giá trị Việt Nam ra thế giới.

Với cấu trúc này, giải thưởng không chỉ tìm kiếm những sản phẩm văn hóa có tính mới mà còn đặt trọng tâm vào khả năng tạo trải nghiệm và tác động thực tế. Đây là điểm giao thoa đáng chú ý giữa sáng tạo văn hóa, công nghệ và du lịch, khi một giá trị bản địa chỉ thực sự tạo được sức sống mới nếu có khả năng kết nối với công chúng, thị trường và cộng đồng.

Hướng tới một nền tảng văn hóa sáng tạo Việt Nam

Theo bà Nguyễn Thanh Giang, mục tiêu dài hạn của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 không chỉ là tìm kiếm các dự án để trao giải. Thông qua giải thưởng và sự kết nối của Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, chương trình hướng tới từng bước hình thành một Nền tảng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam, nơi các dự án, IP, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, công nghệ, địa phương và thị trường có thể được kết nối.

Từ góc nhìn phát triển du lịch, đây là hướng tiếp cận cho thấy sự thay đổi trong cách nhìn về tài nguyên điểm đến. Văn hóa không chỉ hiện diện như một lớp giá trị để tham quan, tìm hiểu, mà có thể trở thành nền tảng để tạo nên trải nghiệm, sản phẩm, thương hiệu và những mô hình kinh tế mới. Khi công nghệ tham gia vào quá trình này, khả năng kể lại, số hóa, phân phối và đưa các giá trị văn hóa đến với công chúng trong nước và quốc tế cũng được mở rộng.

Thông điệp tại diễn đàn đặt mục tiêu rất rõ ràng: văn hóa có thể trở thành tài sản; tài sản có thể tạo ra giá trị kinh tế; và những giá trị được thế giới lựa chọn có thể góp phần tạo nên sức mạnh mềm Việt Nam.  Vì thế Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 được kỳ vọng không chỉ là một giải thưởng ghi nhận những sáng kiến nổi bật, mà còn là điểm kết nối để những giá trị văn hóa Việt Nam tìm được phương thức biểu đạt mới, bước vào đời sống đương đại và tiếp cận rộng hơn với thị trường.