Một số ý kiến cho là Quảng Ninh có sáng tạo phục dựng lại những cánh buồm, những con thuyền mộc phương tiện giao thông đường thủy cũ dùng sức gió làm lực đẩy thuyền, của người dân vùng duyên hải và vùng biển Đông Bắc bộ. Một sản phẩm du lịch mới, được khôi phục từ phương tiện giao thông cũ đã thanh thải từ thập kỷ 90 của thế kỷ trước, khi công nghệ tàu máy phát triển, động cơ “chân vịt” thay thế gió trời. Những chiếc thuyền mộc mới đóng lại căng những chiếc buồm màu đỏ sặc sỡ, nom lạ mắt nhiều du khách tán thưởng, chụp ảnh lan truyền trên không gian mạng và báo chí truyền thông.
Không ít người quan sát sản phẩm du lịch mới trên vịnh Hạ Long này nêu ý kiến: không hiểu Quảng Ninh phục dựng hiện vật bảo tồn, dạng bảo tàng ngoài trời trên vịnh Hạ Long làm thực cảnh di sản trong Di sản văn hóa thế giới vịnh Hạ Long; hay cách điệu con thuyền buồm đỏ thắm, để hội nhập văn hóa quốc tế và khu vực làm sản phẩm du lịch.
Đại diện đơn vị sở hữu những chiếc thuyền buồm này cho biết, đây là những chiếc thuyền buồm ba vách chạy được ngược gió riêng có của Quảng Ninh. Trước mắt đơn vị đưa 3 chiếc thuyền chạy ven bờ vịnh Hạ Long. Doanh nghiệp sẽ hoàn thiện thêm 7 chiếc thuyền nữa, với hy vọng thành lập một đội thuyền buồm du lịch chạy ven bờ vịnh Hạ Long, một sản phẩm du lịch khác biệt phục vụ du khách và người dân.
Thuyền không mui, buồm màu đỏ không giống những con thuyền buồn truyền thống trên vùng biển này.
Ông Vũ Tòng gần 80 tuổi, cư trú ở phường Hạ Long nguyên là chủ nhiệm HTX vận tải thuyền buồm Vân Đồn nói: Thuyền buồm gỗ đóng ba vách là phương tiện vận tải thủy phổ thông ở vùng duyên hải và vùng biển Đông Bắc bộ từ khoảng năm 1990 trở về trước. Quảng Ninh nhiều cơ sở đóng loại thuyền này, các xí nghiệp quốc doanh đóng tàu Hạ Long, đóng tàu Tiên Yên thị phần đóng thuyền gỗ lớn hơn đóng tàu sắt; các xã ven biển từ Móng Cái đến Quảng Yên nhiều HTX thủ công nghiệp mở nghề đóng thuyền gỗ. Hội CCB phường Hồng Hải (cũ) cũng mở dịch vụ đóng thuyền gỗ. Vỏ thuyền đóng bằng gỗ táu, lườn và hai thành thuyền hình ba mảnh ghép chắc chắn, chịu được giông lốc bão biển.
Tất cả thuyền buồm khi chạy ngược nước, ngược gió đều phải chạy vát nghiêng về bên không có gió, theo đường hình chữ Chi. Thuyền vận tải thì dùng 2 buồm và thuyền lớn đánh cá tuyến khơi cũng dùng 2 buồm; còn thuyền nhỏ của ngư dân tuyến lộng, đánh bắt cá ven bờ thì chỉ dùng 1 buồm. Thuyền buồm nhất thiết phải có bánh lái sam, còn gọi là đòn chống là phản gỗ ghép hình chữ nhật theo phương thẳng đứng ở giữa khoang thuyền, khi sóng to gió cả thì cắm xuống nước qua đáy thuyền khoảng trên 1m, để giữ thăng bằng tránh lật thuyền.
Buồn thuyền khâu bằng vải dệt thô, gọi là vải gai, vải diềm bâu; được nhuộm bằng nước chiết xuất từ vỏ cây đâng cây vẹt dưới rừng ngập mặn và bằng củ nâu trên rừng già. Nước của củ nâu, vỏ cây đâng cây vẹt giàu hàm lượng tanin tăng độ săn chắc, bảo vệ vải buồm lại có màu nâu sẫm dụi mắt, nhìn xa không lẫn vào màu xanh nước biển.
Chủ tịch Hiệp hội du lịch Quảng Ninh Nguyễn Thế Huệ nói, những con thuyền buồm đỏ thắm cách điệu tạo thú vui cho du khách check in-chụp ảnh, hoặc mục đích phục dựng những con thuyền gỗ cổ điển, nhằm bảo tồn văn hóa biển để phục vụ du lịch đều có những giá trị. Nhưng phải đạt mục tiêu phát triển kinh tế du lịch bền vững lâu dài.
Nhà văn Dương Hướng nói, mình chưa nhìn kỹ thiết kế con thuyền, hình thức bên ngoài với cánh buồm đỏ tuy không giống những chiếc buồm cổ trên vùng biển này. Thoạt nom có vẻ “đồng bóng” nhưng nghệ thuật nó phải dung dị, kỳ quặc mới đánh vào thị hiếu người xem, mới câu view ăn khách du lịch.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, người có kho ảnh đồ sộ hàng đầu thế giới về vịnh Hạ Long Đỗ Kha, trên 10 năm trước từng đề xuất với Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh khi ấy là Nguyễn Văn Đọc về việc địa phương nên quy hoạch khu thực cảnh Lán Bè, với những con thuyền buồm màu nâu truyền thống neo đậu, tạo sản phẩm du lịch và không gian sáng tác cho văn nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Nhưng nguyện vọng của Nghệ sĩ Đỗ Kha không được thỏa mãn, vì khi ấy Quảng Ninh vừa gồng mình vận động dân làng chài Cửa Vạn và Vung Viêng lên bờ ở.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam Cấn Đình Loan, được đồng nghiệp suy tôn là người viết sử bằng ảnh, cho rằng kho ảnh tư liệu của mình tích lũy trên nửa thế kỷ, chỉ có những con thuyền mộc ba lá dù thuyền to hay nhỏ chúng đều có mui và cánh buồm màu nâu. Cánh buồm màu nâu là màu truyền thống, màu nâu màu chân quê. Cụ Nguyễn Đình Thi từng bảo: “Mặt người vất vả in sâu. Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn”.
Phục dựng những con thuyền buồm, tạo sản phẩm du lịch trên vịnh Hạ Long là việc tốt; nhưng cũng phải có quy hoạch vùng neo đậu, mật độ phù hợp, tránh tạo vật cản giao thông thủy; phương tiện phải được đăng kiểm đảm bảo các yêu cầu về ATGT thủy nội địa, phòng chống cháy…Tránh tình trạng vịnh Hạ Long quá tải dịch vụ kinh doanh du lịch, khi vịnh Bái Tử Long liền kề còn vắng các dịch vụ du lịch.
Vũ Phong Cầm
