Thí điểm sàn tài sản mã hóa: Đi từng bước thận trọng để kiểm soát rủi ro

Siết an ninh, bịt “lỗ hổng” từ thực tiễn tội phạm công nghệ

Tại Đối thoại “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam tổ chức ngày 25/3, vấn đề an ninh và phòng chống tội phạm được đặt lên hàng đầu.

Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết, thực tế điều tra cho thấy phần lớn các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản đều có điểm chung là dòng tiền sau đó được chuyển lên các sàn giao dịch tiền mã hóa. Điều này khiến việc truy vết và thu hồi tài sản gặp nhiều khó khăn.

Không chỉ vậy, thị trường thời gian qua xuất hiện nhiều mô hình sàn giả mạo, kêu gọi đầu tư rồi chiếm đoạt tài sản. Đặc tính ẩn danh cao của không gian mạng càng khiến công tác xử lý trở nên phức tạp.

Một rủi ro đáng chú ý khác là vấn đề dữ liệu cá nhân. Khi tham gia các sàn quốc tế, người dùng thường phải cung cấp nhiều thông tin nhạy cảm như căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, email, số điện thoại… Việc lưu trữ dữ liệu ở nước ngoài tiềm ẩn nguy cơ bị khai thác, mua bán trái phép.

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, nhiều vụ lừa đảo tinh vi bắt nguồn từ việc tội phạm nắm được dữ liệu cá nhân, thậm chí sử dụng để giả lập hồ sơ, vượt qua các bước xác thực điện tử (KYC).

Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra với sàn giao dịch trong nước là phải xây dựng hệ thống công nghệ đủ mạnh để bảo vệ dữ liệu người dùng, phòng chống tấn công mạng và đảm bảo an toàn thông tin ở mức cao. Đồng thời, cần có cơ chế xác minh nguồn tiền đầu tư nhằm ngăn chặn rửa tiền – một khoảng trống pháp lý hiện nay.

Thiết lập chuẩn vận hành, thận trọng trong giai đoạn đầu

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đến nay đã có 7 hồ sơ đăng ký tham gia cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa theo cơ chế thí điểm, trong đó 5 hồ sơ đáp ứng yêu cầu sau thẩm định ban đầu.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa cho biết, việc tiếp nhận hồ sơ mới chỉ là bước khởi đầu. Các doanh nghiệp cần chủ động hoàn thiện quy trình nội bộ, đặc biệt là hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4.

“Đây là thị trường mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cơ quan quản lý sẽ tiếp cận theo hướng thận trọng, từng bước. Trong giai đoạn đầu, chỉ nhà đầu tư đã có sẵn tài sản mã hóa trên các sàn quốc tế mới được phép giao dịch tại sàn trong nước”, ông Hòa nhấn mạnh.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Thành, Nhà sáng lập Verichains cho rằng yêu cầu an toàn hệ thống cấp độ 4 là cần thiết, thậm chí cao hơn so với sàn chứng khoán truyền thống (cấp độ 3). Rủi ro lớn nhất không nằm ở tấn công bên ngoài mà đến từ chính hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa blockchain và hạ tầng vận hành.

Một nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia đồng thuận là việc tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của sàn, nhằm đảm bảo quyền lợi nhà đầu tư trong mọi tình huống, kể cả khi sàn gặp sự cố.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó rủi ro, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong tình huống bất thường.
 

Bài toán niềm tin và chiến lược thu hút nhà đầu tư

Ở góc độ thị trường, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết, nhiều tổ chức quốc tế đang chờ đợi những bước đi cụ thể từ Việt Nam để tham gia vào thị trường có quy mô hàng trăm tỷ USD.

Tuy nhiên, để thu hút và giữ chân nhà đầu tư, các sàn trong nước sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều yếu tố như thanh khoản, trải nghiệm người dùng, đa dạng sản phẩm và đặc biệt là mức độ an toàn.

Theo ông Lê Sỹ Nguyên, Giám đốc BitGet Việt Nam, hệ thống cần vận hành ổn định ngay từ đầu. Chỉ một sự cố kỹ thuật nhỏ cũng có thể làm suy giảm niềm tin, trong khi việc khôi phục uy tín sẽ mất nhiều thời gian hơn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các sàn giao dịch có thể mở rộng dịch vụ sang những lĩnh vực liên quan như kiều hối, tạo lập thanh khoản hay chuyển đổi ngoại tệ. Ví dụ như sàn PDAX tại Philippines đã tận dụng tốt dòng kiều hối lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm để phát triển hệ sinh thái.

Ở trong nước, một số doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị hạ tầng. Đại diện TCEX cho biết hệ thống có thể xử lý tới 100.000 giao dịch/giây, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4 và sẵn sàng triển khai khi khung pháp lý hoàn thiện. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay lại nằm ở nguồn nhân lực khi thị trường thiếu hụt đội ngũ am hiểu đồng thời tài chính và công nghệ blockchain.

Theo các chuyên gia, các sàn Việt Nam không nhất thiết phải trở thành “bản sao” của các nền tảng toàn cầu, mà cần tận dụng lợi thế am hiểu thị trường nội địa, kết nối hệ thống ngân hàng và hành lang pháp lý trong nước để xây dựng vị thế riêng.

Hướng tới thị trường minh bạch, giảm thiểu rủi ro hệ thống

Từ góc độ quản lý, việc hình thành sàn giao dịch tài sản mã hóa trong nước được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát dòng tiền, hạn chế các hoạt động phi pháp như rửa tiền hay tài trợ khủng bố.

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, khi có kênh giao dịch chính thức, các hành vi ngoài luồng cần được xử lý nghiêm, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ Việt Nam trong việc cải thiện các đánh giá quốc tế, trong đó có mục tiêu rời khỏi Danh sách xám của FATF.

Để thị trường vận hành minh bạch, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận hành sàn và chính nhà đầu tư. Trong đó, nhà đầu tư cần được trang bị kiến thức đầy đủ, các sàn phải kiểm soát chặt chẽ danh tính và giao dịch, còn cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế giám sát.

Việc thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa vì thế không chỉ là bước đi kỹ thuật, mà còn là phép thử đối với năng lực quản lý, mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp và khả năng thích ứng của thị trường trong một lĩnh vực hoàn toàn mới.