Tại Studio Lacquer, những tác phẩm trong “Tâm Phật” không hướng người xem đến một hình ảnh cố định về Đức Phật, mà được mở ra bằng màu sắc, hình thể và đường nét của ngôn ngữ Biểu hiện trừu tượng. Những cảm nhận về Phật pháp vì thế không được diễn giải trực tiếp, mà được chuyển hóa thành những trạng thái thị giác mang dấu ấn riêng của người họa sĩ.
Đằng sau những tác phẩm ấy là hành trình nhiều năm Nguyễn Thái Bình gắn bó với hội họa và cơ duyên gặp gỡ Phật pháp. Những điều anh tiếp nhận, suy ngẫm từ Phật pháp về con người và đời sống dần trở thành nguồn cảm hứng trong sáng tác, được chuyển hóa qua màu sắc, hình thể và cảm xúc trên mỗi bức tranh.
|
|
Lương duyên với Phật pháp và hành trình tìm bình yên trong nhân tâm
Họa sĩ Nguyễn Thái Bình đến với hội họa từ sự rung cảm trước màu sắc, hình thể và những điều khó gọi tên bằng ngôn ngữ. Với anh, Biểu hiện trừu tượng là một cách để lưu giữ những trạng thái bên trong thay vì cố định chúng vào một hình ảnh cụ thể. Vì thế, điều người xem bắt gặp ở “Tâm Phật” không nằm ở những biểu tượng tôn giáo được tái hiện, mà ở cách cảm xúc được chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình.
Trong quá trình sáng tác, anh có một mối duyên đặc biệt với Phật pháp. Qua những lời dạy của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, người họa sĩ dần có thêm những suy ngẫm về Phật giáo, đời sống và chính mình.
Trong lời tự sự tại triển lãm, anh viết: “Phật trước hết đến từ một cảm nhận, một sự rung động và một nhân duyên”. Với anh, Phật không phải hình ảnh để minh họa hay giáo lý được truyền tải trực tiếp qua hội họa. Những điều tiếp nhận từ Phật pháp dần hòa vào thế giới quan và quá trình sáng tác, trở thành chất liệu tinh thần để anh tìm kiếm ngôn ngữ riêng cho từng tác phẩm.
Bởi vậy, “Tâm Phật” không được định nghĩa bằng một hình ảnh hay biểu tượng cố định. Mỗi tác phẩm có một ngôn ngữ và ý đồ riêng, nhưng cùng gặp nhau ở cái tâm của người họa sĩ hướng về những giá trị như sự tỉnh thức, lòng từ bi và khả năng trở về với chính mình.
Hình tượng hoa sen trong triển lãm cũng được nhìn từ góc độ ấy. Thay vì chỉ tái hiện một biểu tượng quen thuộc của Phật pháp, anh đưa vào tác phẩm cảm nhận riêng về hoa sen, hướng đến một sắc thái “thanh bình, nhẹ nhàng”. Từ biểu tượng, hình ảnh được chuyển hóa thành cảm xúc và trở thành một phần trong ngôn ngữ trừu tượng của người họa sĩ.
Với quan niệm “Tranh chính là con người”, những trải nghiệm, cảm xúc và suy tư không tồn tại tách biệt khỏi tác phẩm. Chúng hiện diện qua màu sắc, đường nét, hình thể và nhịp điệu, tạo nên thứ năng lượng riêng cho mỗi bức tranh.
Mài đi những lớp sơn, trở về với chính mình
Nếu Biểu hiện trừu tượng là ngôn ngữ để người họa sĩ diễn đạt những trạng thái khó định hình, thì sơn mài đem đến một chất liệu đặc biệt, nơi màu sắc và hình thể được hình thành qua nhiều lớp phủ, ủ và mài. Với họa sĩ Nguyễn Thái Bình, chính quá trình ấy tạo nên chiều sâu riêng cho tác phẩm.
“Tôi chọn sơn mài bởi tình yêu với một chất liệu mang trong mình chiều sâu của thời gian”, anh chia sẻ.
Trong kỹ thuật sơn mài, mỗi lớp sơn vừa che phủ vừa lưu giữ những gì nằm bên dưới. Qua từng lần mài, bề mặt được mở ra, những màu sắc tưởng như đã mất có thể bất ngờ xuất hiện, tạo nên những hiệu ứng không hoàn toàn có thể dự tính từ đầu. Khi kết quả khác với ý định ban đầu, người họa sĩ lại tiếp tục thêm lớp màu, điều chỉnh và mài lại. Chính sự chồng lớp và biến đổi ấy khiến bề mặt sơn mài không chỉ là nơi màu sắc hiện diện, mà trở thành một phần của cấu trúc và ngôn ngữ tác phẩm.
Sơn mài vì thế luôn đặt người vẽ trong trạng thái vừa chủ động vừa ứng biến. Độ ẩm, thời tiết và điều kiện của chất liệu có thể làm thay đổi sắc độ, độ bóng cũng như hiệu quả bề mặt. Người nghệ sĩ phải tính toán, nhưng đồng thời chấp nhận những biến số mà chất liệu mang lại. Giữa dự tính và ngẫu nhiên, mỗi lần mài trở thành một lần khám phá.
Quá trình ấy cũng tạo nên những trạng thái đặc biệt trong sáng tác. Có những giai đoạn bức tranh đi vào bế tắc, khi các lớp màu chưa tìm được sự cân bằng; nhưng cũng từ đó, một hướng đi mới có thể xuất hiện. Khi hình thể, màu sắc và bề mặt dần tìm được tiếng nói chung, tác phẩm bước sang một trạng thái khác, đôi khi vượt khỏi dự tính ban đầu của người vẽ.
Từ đặc tính của chất liệu, họa sĩ nhìn thấy sự tương đồng với hành trình tìm kiếm bản ngã. Anh cho biết thời kỳ đầu làm nghề là quá trình tìm kiếm bản ngã của mình. Khi có duyên với Phật pháp, những suy ngẫm mới dần tác động đến cách anh nhìn con người và đời sống. Thế giới quan thay đổi cũng kéo theo sự thay đổi trong hội họa: cách lựa chọn màu sắc, tổ chức hình thể, đường nét và xử lý bề mặt đều chịu ảnh hưởng từ những chuyển biến trong nhận thức.
Những lớp sơn chồng lên nhau, được mài xuống rồi lại phủ thêm vì thế không chỉ tạo nên chiều sâu thị giác mà còn gợi liên tưởng đến những lớp trải nghiệm và biến động của con người. Với ngôn ngữ Biểu hiện trừu tượng, người họa sĩ không tìm cách tái hiện một hình ảnh cụ thể, mà để màu sắc, đường nét, hình thể và nhịp điệu cùng tạo nên một cấu trúc cảm xúc. Khi thế giới quan thay đổi, chính ngôn ngữ tạo hình ấy cũng được mở rộng, trở thành nơi những suy tư về con người và đời sống được chuyển hóa thành hình ảnh.
Bởi vậy, “mài” với hoạ sĩ Nguyễn Thái Bình không chỉ là một thao tác kỹ thuật. Đó là đặc tính cốt lõi của sơn mài, đồng thời trở thành một phương thức để người họa sĩ đối thoại với chất liệu và tìm kiếm ngôn ngữ riêng. Mỗi lần mài xuống, bề mặt tranh thay đổi; và trong sự thay đổi ấy, một phần dấu ấn của người vẽ cũng được hiện ra.
Sự bình yên bước ra từ những bức tranh
Điều đáng nói ở “Tâm Phật” không chỉ nằm trong những câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm, mà còn ở trạng thái mà những bức tranh tạo ra khi người xem bước vào không gian triển lãm. Một bạn đến tham quan chia sẻ, trước khi tới triển lãm, bạn vừa trải qua một hành trình vội vã giữa trời mưa và những đoạn đường ùn tắc. Thế nhưng, ngay khi bước vào không gian trưng bày và đứng trước những bức tranh, cảm giác ấy dần lắng lại. Những xô bồ, vội vã bên ngoài dường như được bỏ lại phía sau, nhường chỗ cho một khoảng lặng nhẹ nhõm.
Đó cũng là trạng thái mà người họa sĩ mong muốn tác phẩm có thể mang đến cho người xem. “Nó là một trạng thái tĩnh tại, thanh bình”, anh chia sẻ. Với anh, khi người xem cảm nhận được trạng thái ấy, đó cũng là lúc triển lãm chạm tới điều anh muốn gửi gắm.
Ở chiều ngược lại, sự đón nhận của công chúng cũng mang đến cho người nghệ sĩ một niềm xúc động đặc biệt. Sau nhiều năm làm nghề, việc những tác phẩm được đón nhận bởi cả giới chuyên môn và những người không chuyên, với sự trân trọng, trở thành một sự hồi đáp ý nghĩa cho hành trình sáng tác.
Và khi những bức tranh rời khỏi không gian sáng tác để gặp công chúng, chúng cũng bắt đầu một đời sống khác. Mỗi người đứng trước tranh có thể tìm thấy một cảm xúc, ký ức hay khoảng lặng riêng. Với “Tâm Phật”, sự gặp gỡ ấy cũng là lúc tác phẩm tiếp tục hành trình của mình, vượt ra khỏi câu chuyện cá nhân của người nghệ sĩ.
