Diễn ra ngày 23/5 tại Bảo tàng Hà Nội, sự kiện “Xoan mở hội” mang đến cho người tham gia nhiều hoạt động trình diễn, giao lưu và trải nghiệm văn hóa dân gian. Chương trình được tổ chức bởi nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhằm giới thiệu giá trị đặc trưng của loại hình nghệ thuật này, đồng thời tạo cơ hội để người tham dự trực tiếp khám phá sâu sắc hơn về di sản gắn liền với nơi cội nguồn dân tộc.
Từ lâu, những câu hát Xoan đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương, thường xuất hiện tại các đình làng, đền, miếu vào mỗi dịp lễ hội đầu xuân. Bên cạnh giá trị nghệ thuật độc đáo, hát Xoan còn lưu giữ nhiều yếu tố lịch sử, tín ngưỡng và phong tục truyền thống của cư dân vùng trung du Bắc Bộ. Năm 2017, hát Xoan trở thành di sản đầu tiên của Việt Nam được UNESCO đưa ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp, đồng thời được ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Tiếp nối những giá trị văn hóa đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, “Xoan mở hội” mang đến cơ hội để công chúng tiếp cận nghệ thuật cổ truyền thông qua nhiều hoạt động tương tác thực tế. Trong đó, phần trình diễn của các nghệ nhân đến từ phường Xoan An Thái (nay thuộc phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ) là điểm nhấn của chương trình. Những bài Xoan cổ được cất lên ngay giữa không gian Bảo tàng Hà Nội đã tái hiện phần nào nét đẹp của loại hình nghệ thuật dân dã, giàu giá trị lịch sử này.
Bên cạnh việc thưởng thức các tiết mục biểu diễn, khán giả còn có dịp giao lưu và trực tiếp thực hành hát, múa cùng Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch - hiện là trùm phường Xoan An Thái, cũng là người có nhiều năm gắn bó với công tác bảo tồn và truyền dạy hát Xoan. Hoạt động này vừa giúp những bạn trẻ hiểu hơn về di sản quê hương, vừa tạo cơ hội để người tham dự tiếp cận di sản bằng trải nghiệm thực tế thay vì chỉ quan sát từ xa.
Xen kẽ chương trình là phần hỏi đáp, đố vui kiến thức về hát Xoan cùng những chia sẻ từ Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch và nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long. Thông qua những câu chuyện về quá trình gìn giữ, bảo tồn và truyền dạy hát Xoan, khán giả có thêm góc nhìn về giá trị của loại hình nghệ thuật này trong đời sống văn hóa dân tộc.
Theo nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, sự quan tâm và đón nhận của thế hệ trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức sống cho di sản. Với những người đã dành nhiều năm gắn bó cùng hát Xoan, việc ngày càng có nhiều bạn trẻ chủ động tìm hiểu và tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống là tín hiệu đáng mừng đối với công tác bảo tồn di sản.
Ngoài chương trình biểu diễn và giao lưu, sự kiện còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như trang trí phách tre và “Quẻ Xoan may mắn”. Lấy cảm hứng từ những câu hát Xoan cổ, hoạt động gieo quẻ mang đến cho người tham gia cơ hội khám phá di sản thông qua một hình thức tương tác gần gũi. Trong khi đó, hoạt động trang trí phách tre giúp công chúng tìm hiểu thêm về một đạo cụ quen thuộc gắn liền với nghệ thuật hát Xoan.
Sự kết hợp giữa trình diễn nghệ thuật, giao lưu cùng nghệ nhân và các hoạt động trải nghiệm đã tạo nên một không gian văn hóa đa dạng dành cho khán giả. Không chỉ đưa những thanh âm của vùng đất Tổ đến với người dân Thủ đô, “Xoan mở hội” còn góp phần cho thấy sức sống của các giá trị truyền thống trong đời sống đương đại, khi di sản được tiếp cận bằng nhiều hình thức phù hợp với công chúng hôm nay.
