Đây là hoạt động văn hóa truyền thống được tổ chức thường niên nhằm tri ân Thủy tổ, Thánh Mẫu và các bậc tiền nhân đã khai mở, gìn giữ, phát triển ngành nghề yến sào Việt Nam; đồng thời góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế biển và thương hiệu yến sào quốc gia.
Theo sử sách, năm 1328, Đề đốc Thủy quân Lê Văn Đạt thời nhà Trần đã phát hiện các đảo yến tại vùng biển Bình Khang (Khánh Hòa ngày nay), đặt nền móng cho nghề khai thác yến sào Việt Nam và được suy tôn là Thủy tổ ngành nghề yến sào. Tiếp nối sự nghiệp của ông là An phủ sứ Bình Khang Lê Văn Quang và con gái Lê Thị Huyền Trâm - Đại đô đốc Thủy quân Tây Sơn, những người có công lớn trong việc bảo vệ và phát triển các đảo yến.
Đặc biệt, ngày 10/5 âm lịch năm 1793 ghi dấu sự hy sinh của Đại đô đốc Lê Thị Huyền Trâm cùng các tướng sĩ trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền biển đảo và nguồn tài nguyên yến sào. Từ đó, bà được nhân dân tôn kính là Đảo Chủ Thánh Mẫu và lập miếu thờ trên đảo yến. Ngày 10/5 âm lịch hằng năm cũng trở thành ngày hội truyền thống của ngành nghề yến sào Khánh Hòa.
Phát biểu tại buổi lễ, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, trải qua gần 700 năm hình thành và phát triển, nghề yến sào không chỉ tạo nên một sản vật nổi tiếng của xứ Trầm Hương mà còn trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của địa phương.
Việc “Lễ hội Yến sào và Tri thức khai thác, chế biến Yến sào Khánh Hòa” được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia càng khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của ngành nghề và đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản trong giai đoạn mới.
Lãnh đạo tỉnh đề nghị các đơn vị tiếp tục thực hiện mục tiêu “bảo tồn đi đôi với phát triển”, gắn khai thác kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái biển đảo; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, khai thác và chế biến nhằm nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm.
Trong hơn 35 năm xây dựng và phát triển, Công ty Yến sào Khánh Hòa đã có nhiều đóng góp trong công tác quản lý, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên, phát triển thương hiệu và nâng cao giá trị kinh tế của ngành nghề. Lễ hội cũng là dịp để các thế hệ cán bộ, người lao động, đại lý và nhà phân phối trong và ngoài nước gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường sự gắn kết và cùng hướng tới sự phát triển bền vững của ngành yến sào.
Nhân dịp này, Công ty Yến sào Khánh Hòa đã trao giấy khen cho 20 cá nhân có thành tích xuất sắc tiêu biểu và tặng quà lưu niệm cho đại diện Chi tộc họ Lê nhằm tri ân hậu duệ các bậc tiền nhân có công khai mở và gìn giữ nghề yến sào qua nhiều thế hệ.
Lễ hội Yến sào Khánh Hòa 2026 không chỉ là dịp tôn vinh lịch sử gần 700 năm của ngành nghề mà còn khẳng định quyết tâm gìn giữ di sản, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng tầm thương hiệu Yến sào Khánh Hòa trên thị trường trong nước và quốc tế.
